Giá dầu Nga giảm: Vì sao không đáng lo?

Trao đổi với hãng tin Prime, ông Gennady Shmal, Chủ tịch Liên minh các nhà công nghiệp dầu khí Nga, cho rằng mức giá hiện tại của dầu mỏ Nga không phải là hiện tượng bất thường nếu đặt trong bối cảnh dài hạn của ngành. Theo ông, những biến động tương tự đã nhiều lần xuất hiện trong quá khứ và chưa từng gây ra các hệ quả mang tính hệ thống đối với nền kinh tế Nga.

Nhận định này được đưa ra trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục chịu tác động từ căng thẳng địa chính trị, các biện pháp trừng phạt kinh tế và sự tái cấu trúc mạnh mẽ của chuỗi cung ứng năng lượng. Trong khi nhiều ý kiến lo ngại rằng giá dầu giảm có thể gây áp lực lớn lên ngân sách Nga, giới chuyên gia trong nước cho rằng cần nhìn nhận vấn đề một cách thận trọng và toàn diện hơn.

GIÁ DẦU BIẾN ĐỘNG KHÔNG PHẢI LÀ ĐIỀU CHƯA TỪNG CÓ TIỀN LỆ

Ông Shmal nói rằng lịch sử ngành dầu khí Nga và thế giới cho thấy giá dầu luôn trải qua các chu kỳ tăng - giảm mạnh. Trong những thập niên trước, đặc biệt là giai đoạn cuối thế kỷ 20, giá dầu từng có thời điểm giảm xuống dưới ngưỡng 10 USD/thùng. Tuy nhiên, ngay cả trong những điều kiện bất lợi như vậy, ngành dầu khí Nga vẫn duy trì được hoạt động, còn nền kinh tế quốc gia có khả năng thích ứng và phục hồi. Ông nhấn mạnh rằng việc đánh giá tình hình hiện nay chỉ dựa trên mức giá danh nghĩa là chưa đủ. Điều quan trọng hơn là khả năng thích ứng của toàn bộ hệ thống kinh tế, từ doanh nghiệp khai thác, xuất khẩu cho tới chính sách tài khóa và ngân sách nhà nước.

Theo vị Chủ tịch Liên minh các nhà công nghiệp dầu khí Nga, điểm khác biệt căn bản của giai đoạn hiện nay so với các chu kỳ trước không nằm ở bản thân mức giá dầu, mà ở những thay đổi sâu sắc trong môi trường vận hành của thị trường năng lượng toàn cầu.

Nếu trong quá khứ, các cú sốc giá chủ yếu xuất phát từ cung - cầu hoặc các cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, thì hiện nay, yếu tố địa chính trị và cấu trúc logistics đóng vai trò ngày càng quan trọng. Điều này khiến tác động của giá dầu tới nền kinh tế trở nên phức tạp hơn, song không đồng nghĩa với việc rủi ro mang tính hệ thống gia tăng.

LOGISTICS VÀ CẤU TRÚC XUẤT KHẨU LÀ YẾU TỐ THEN CHỐT

Theo phân tích của ông Shmal, thách thức lớn nhất đối với ngành dầu khí Nga hiện nay không nằm ở giá bán tuyệt đối, mà ở sự thay đổi căn bản của hệ thống logistics và cấu trúc thị trường xuất khẩu.

Trước đây, phần lớn dầu mỏ Nga được xuất khẩu sang châu Âu thông qua hệ thống đường ống. Mô hình này mang lại nhiều lợi thế, bao gồm chi phí vận chuyển thấp, thời gian giao hàng ngắn và mức độ ổn định cao trong các hợp đồng dài hạn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh các lệnh trừng phạt và sự đứt gãy quan hệ thương mại với châu Âu, Nga đã buộc phải tái định hướng dòng chảy xuất khẩu sang các thị trường châu Á. Sự chuyển dịch này không chỉ mang tính địa lý, mà còn kéo theo những thay đổi sâu sắc về phương thức vận chuyển và tổ chức chuỗi cung ứng.

Hiện nay, dầu mỏ Nga được xuất khẩu thông qua cả hệ thống đường ống và các tuyến vận tải biển. Trong nhiều trường hợp, dầu phải được trung chuyển qua các cảng, sau đó vận chuyển bằng đội tàu chở dầu trong thời gian dài hơn đáng kể so với trước đây. Điều này làm gia tăng chi phí logistics, bao gồm chi phí vận tải, bảo hiểm và các chi phí liên quan đến trung gian. Sự thay đổi này, theo ông Shmal, mang tính khách quan và khó tránh khỏi trong bối cảnh hiện tại. Việc gia tăng chi phí logistics trực tiếp ảnh hưởng đến giá bán cuối cùng và là một trong những nguyên nhân chính khiến giá dầu Nga chịu mức chiết khấu cao hơn so với các loại dầu chuẩn trên thị trường thế giới.

Trong điều kiện ổn định trước đây, chênh lệch giá giữa dầu Nga và các chuẩn tham chiếu quốc tế thường chỉ ở mức 2-3 USD/thùng. Tuy nhiên, trong bối cảnh địa chính trị và trừng phạt hiện nay, mức chiết khấu này đã nới rộng đáng kể.

Theo ông Shmal, mức chiết khấu gia tăng không chỉ phản ánh chi phí vận chuyển cao hơn, mà còn bao gồm các yếu tố như cơ chế thanh toán phức tạp hơn, yêu cầu bảo hiểm bổ sung và sự tham gia của nhiều bên trung gian trong chuỗi giao dịch.

GIÁ DẦU, NGÂN SÁCH VÀ KHẢ NĂNG THÍCH ỨNG CỦA KINH TẾ NGA

Mặc dù chịu áp lực từ chi phí logistics và mức chiết khấu lớn hơn, các chỉ số xuất khẩu dầu mỏ Nga trong năm 2025, theo đánh giá của Liên minh các nhà công nghiệp dầu khí, vẫn ở mức chấp nhận được.

Cụ thể, giá bán trung bình của dầu mỏ Nga trong năm 2025 đạt khoảng 67 USD/thùng, mức giá đủ để đảm bảo nguồn thu ngân sách và duy trì sự ổn định của ngành dầu khí. Điều này cho thấy hoạt động xuất khẩu năng lượng của Nga vẫn duy trì được hiệu quả nhất định, bất chấp những thay đổi sâu sắc của môi trường thị trường.

Trong quá trình xây dựng các chỉ tiêu ngân sách cho năm tới, chính phủ Nga đã áp dụng cách tiếp cận thận trọng hơn, với giả định giá dầu Urals ở mức 59 USD/thùng. Theo ông Shmal, đây là phương pháp truyền thống nhằm giảm thiểu rủi ro ngân sách và tạo dư địa tài chính để ứng phó với các kịch bản bất lợi.

Từ góc độ kinh tế vĩ mô, mức giá này chưa được xem là ngưỡng rủi ro đối với nền kinh tế. Trong những năm gần đây, nền kinh tế Nga đã phải đối mặt với hàng loạt cú sốc bên ngoài, từ đại dịch, biến động giá năng lượng cho tới các biện pháp trừng phạt quy mô lớn. Tuy nhiên, nền kinh tế đã cho thấy khả năng thích ứng thông qua việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, điều chỉnh chính sách thuế trong ngành dầu khí và vận dụng các cơ chế của quy tắc ngân sách.

Một yếu tố quan trọng khác là cơ cấu thu - chi ngân sách nhà nước đã trở nên ít phụ thuộc hơn vào các biến động ngắn hạn của giá nguyên liệu. Điều này giúp giảm mức độ nhạy cảm của nền kinh tế trước các cú sốc giá dầu trong ngắn hạn.

Kinh nghiệm lịch sử cũng được ông Shmal viện dẫn như một lập luận quan trọng. Vào đầu những năm 1970, giá dầu - nếu tính theo lạm phát hiện nay - ở mức rất thấp, song điều đó không cản trở sự phát triển của ngành dầu khí cũng như nền kinh tế Nga nói chung.

Theo ông, ngành dầu khí hiện đại có lợi thế vượt trội so với quá khứ, nhờ nền tảng công nghệ phát triển hơn, hệ thống logistics linh hoạt hơn và khả năng tiếp cận các thị trường tiêu thụ thay thế. Những yếu tố này giúp giảm đáng kể mức độ dễ tổn thương trước các biến động giá.

Về triển vọng, ông Shmal cho rằng khả năng giá dầu giảm xuống dưới 40 USD/thùng trong điều kiện hiện nay là không cao. Mức giá này được xem là ngưỡng đáy, được xác lập bởi nhu cầu toàn cầu, các hạn chế khai thác tại một số quốc gia và chi phí khách quan cho sản xuất cũng như vận chuyển. Ngay cả trong trường hợp duy trì mức chiết khấu, dầu mỏ Nga ở mặt bằng giá này vẫn được đánh giá là có thể thương mại hóa hiệu quả.