Giá gạo tại thị trường châu Á tăng mạnh nhất trong gần 2 thập kỷ và được dự báo tiếp tục tăng cao hơn. Nguyên nhân do rủi ro thời tiết, cũng như giá năng lượng và phân bón tăng cao bởi cuộc chiến tranh ở Vùng Vịnh...

Theo hãng tin Bloomberg, giá gạo trắng Thái Lan - giá tiêu chuẩn của thị trường gạo châu Á tăng 20% trong tháng 5, mức tăng mạnh nhất trên cơ sở dữ liệu có từ năm 2008. Giá gạo giao sau trên sàn giao dịch Chicago Board of Trade của Mỹ cũng tăng 15% trong tháng vừa rồi.

Nhà phân tích thị trường hàng hóa cơ bản Bin Hui Ong của công ty BMI nhận định giá gạo tại châu Á sẽ tiếp tục đi lên trong thời gian tới. Trong tháng 5, BMI đã nâng dự báo về giá gạo giao sau trên sàn Chicago.

Theo bà Bin, hiện tượng El Nino - thời tiết với nhiệt độ cao hơn và khô hơn tại nhiều khu vực châu Á là một động lực tăng giá gạo.

Cùng với đó, nguồn cung ứng nhiên liệu và phân bón vẫn đang gián đoạn do tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz. Những chi phí đầu vào này tăng cao đang gây áp lực lên hoạt động sản xuất lúa gạo - một bộ phận quan trọng của nhiều nền kinh tế trong khu vực. Lúa gạo giữ vai trò then chốt trong an ninh lương thực của châu Á nói chung, và một số nước châu Á gồm Ấn Độ, Việt Nam và Thái Lan cũng chính là những nước xuất khẩu gạo lớn nhất thế giới.

Do chi phí sản xuất tăng cao, một số nông dân ở châu Á đang trì hoãn hoặc giảm bớt diện tích canh tác gieo trồng vụ lúa chính của niên vụ 2026-2027.

“Chi phí tăng mà thời tiết lại nắng nóng, gieo trồng vụ mới bây giờ gặp bất lợi. Bón thêm phân không chỉ tốn kém thêm mà còn hại cây lúa”, một lão nông ở Vĩnh Long, Việt Nam, nói với phóng viên Bloomberg.

Giá phân bón nitrogen ở Thái Lan, Campuchia và Philippines đã tăng khoảng 40 - 50% từ khi chiến tranh ở Vùng Vịnh nổ ra vào cuối tháng 2 - theo dữ liệu từ Viện Nghiên cứu gạo Quốc tế (IRRI). Những nước này có đủ dự trữ phân bón cho giai đoạn tháng 3 - 5/2026, nhưng sự thiếu hụt có thể sớm xuất hiện nếu dòng chảy thương mại phân bón từ Vùng Vịnh không sớm được nối lại, theo nhà khoa học Alisher Mirzabaev của IRRI.

Bất kỳ sự suy giảm sản lượng gạo nào của châu Á đều có thể ảnh hưởng đến sản lượng gạo toàn cầu. Philippines đã cảnh báo rằng hiện tượng El Nino mạnh có thể khiến sản lượng thóc của nước này giảm 700.000 tấn, tương đương 3,5% mục tiêu sản lượng cả năm.

Dù vậy, theo nhà phân tích Peter Clubb của Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC), mức tăng của giá gạo có thể được hạn chế nhờ lượng gạo tồn trữ dồi dào trên toàn cầu, nhất là ở Ấn Độ, và nhu cầu gạo toàn cầu đang tương đối yếu.

Hồi tháng 4, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc (FAO) dự báo sản lượng gạo sẽ tăng 2%, đạt mức cao kỷ lục trong niên vụ 2025/2026.

Tuy nhiên, trong một báo cáo sau đó, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo sản lượng gạo toàn cầu niên vụ 2026 - 2027 giảm 0,9% so với niên vụ trước, đánh dấu năm giảm đầu tiên trong hơn 11 năm, còn 573,9 triệu tấn. Theo USDA, sự suy giảm sản lượng gạo toàn cầu này chủ yếu do giảm diện tích canh tác ở những nước như Ấn Độ, Myanmar và Mỹ.

Ngoài thách thức đối với nông dân sản xuất lúa gạo, các lô hàng gạo xuất khẩu còn đang đối mặt với các nút thắt trong chuỗi cung ứng. "Logistics đã trở thành một ‘cơn ác mộng’, đặc biệt là ở châu Á tình trạng thiếu thiếu hụt bao đựng gạo bằng nhựa PP, thiếu xe tải để đưa gạo đến các cảng, và hoạt động vận tải biển cũng đang bị gián đoạn” một thương nhân ở Singapore cho biết.