Gián đoạn nguồn cung heli sản xuất bán dẫn, quốc gia nào hưởng lợi?

Nguồn cung heli toàn cầu đang đối mặt với nguy cơ đứt gãy khi năng lực sản xuất của Qatar, nhà cung cấp lớn thứ hai thế giới, từng cung ứng hơn 30% thị trường heli toàn cầu vào năm 2025 (theo S&P Global), đang bị gián đoạn bởi chiến sự Iran hiện nay. 

Theo CNBC, các nhà phân tích của Deutsche Bank nhận định trong báo cáo giữa tháng này rằng căng thẳng Mỹ - Iran đã đẩy thị trường heli từ trạng thái dư cung sang thiếu hụt, qua đó khiến giá khí này tăng vọt.

Heli là loại khí trơ thiết yếu không thể thay thế trong sản xuất bán dẫn, đặc biệt là chế tạo chip cao cấp, nhờ khả năng làm mát, kiểm soát plasma và làm sạch hiệu quả.

Dù nhiều chuyên gia tin rằng các nhà sản xuất chip có thể xoay xở để duy trì nguồn cung trong ngắn hạn, song nếu cuộc xung đột còn kéo dài sẽ buộc các doanh nghiệp sẽ phải đối diện với nhiều thách thức để giữ ổn định chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh đó, các nhà sản xuất heli tại Bắc Mỹ, khu vực hiện nắm thị phần lớn nhất, được dự báo sẽ hưởng lợi từ gián đoạn nguồn cung heli của Qatar. Tuy nhiên, Nga, nhà cung cấp heli lớn thứ ba thế giới, cũng đang nổi lên như một “tay buôn” đáng chú ý.

Đáng chú ý, nhà phân tích của Bernstei cho biết ngay trước khi xung đột Iran leo thang, Nga đã đẩy mạnh sản xuất heli, do lợi thế trữ lượng dồi dào và nhu cầu tài chính phục vụ chiến sự tại Ukraine. Động thái này từng khiến các thị trường không bị trừng phạt rơi vào tình trạng dư cung, kéo giá xuống thấp.

Dù các lệnh trừng phạt và hạn chế thương mại từ châu Âu và Mỹ khiến heli Nga khó tiếp cận các thị trường này, một số quốc gia sản xuất chip lớn đặc biệt là Trung Quốc lại đang gia tăng nhập khẩu từ Moscow.

Theo Hiệp hội Công nghiệp Chất bán dẫn, Trung Quốc sản xuất khoảng 33% lượng chip trưởng thành toàn cầu vào năm 2023. Cùng với đó, dữ liệu từ Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (CGEP) cho thấy xuất khẩu heli từ Nga sang Trung Quốc đã tăng tới 60% trong năm 2025 so với cùng kỳ năm trước.

Trong bối cảnh nguồn cung bị siết chặt và địa chính trị ngày càng chi phối thị trường, heli, một nguyên tố tưởng chừng “vô hình”, đang dần trở thành mắt xích chiến lược trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.

Nếu tình trạng gián đoạn xuất khẩu heli của Qatar kéo dài, thị trường Trung Quốc có nguy cơ đối mặt với một khoảng trống nguồn cung rất lớn. Theo Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu (CGEP), riêng năm ngoái, quốc gia Trung Đông này đã cung cấp tới 54% lượng heli nhập khẩu của Trung Quốc.

Trong bối cảnh đó, heli từ Nga dù khó trở thành lựa chọn ưu tiên đối với các nhà sản xuất chip phương Tây do rào cản thương mại, lại có vô vàn cơ hội với những thị trường còn lại.

Học giả Erica Downs của CGEP cho rằng nếu nguồn cung của Qatar tiếp diễn gián đoạn, Nga đang ở vị thế thuận lợi để mở rộng vai trò cung ứng heli cho Trung Quốc.

Tuy vậy, theo ông Phil Kornbluth, Chủ tịch Kornbluth Helium Consulting, heli của Nga hiện vẫn chưa đáp ứng đủ tiêu chuẩn để cung cấp trực tiếp cho các nhà máy sản xuất wafer. Dẫu vậy, nguồn khí này hoàn toàn có thể được chuyển sang các ứng dụng công nghiệp khác, qua đó “giải phóng” lượng heli đạt chuẩn để ưu tiên cho sản xuất chip.

Bernstein cũng chỉ ra rằng chính sự gia tăng nguồn cung từ Nga, cùng với mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa các nhà sản xuất chip và các công ty khí công nghiệp, cũng như lượng dự trữ sẵn có, đã giúp ngành bán dẫn toàn cầu phần nào tránh được cú sốc thiếu hụt heli trong ngắn hạn.

Dù vậy, các yếu tố địa chính trị, cùng với các rào cản thương mại và giới hạn về sản lượng, sẽ khó cho phép Nga lấp đầy hoàn toàn khoảng trống mà Qatar để lại, đặc biệt trong bối cảnh quốc gia này vẫn đang nỗ lực khôi phục hoạt động khai thác và xuất khẩu. Tuy vậy, trong tình hình hiện nay, vẫn sẽ có không ít thị trường sẵn sàng mở cửa với nguồn cung từ Moscow.