Hộ kinh doanh lúng túng chọn phương pháp tính thuế khi doanh thu thay đổi

Theo Nghị định số 68/2026/NĐ-CP quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nghĩa vụ nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân chỉ phát sinh khi doanh thu vượt 500 triệu đồng/năm.

Đối với thuế giá trị gia tăng, việc tính thuế tiếp tục thực hiện theo phương pháp trực tiếp trên doanh thu, tức doanh thu nhân với tỷ lệ phần trăm tương ứng theo từng ngành nghề.

Riêng thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân kinh doanh được chia theo quy mô doanh thu.

Cụ thể, với doanh thu từ trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng/năm, người nộp thuế áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu. Số thuế phải nộp được xác định bằng doanh thu nhân với mức thuế suất tương ứng theo quy định của Luật Thuế thu nhập cá nhân số 109/2025/QH15.

Trong khi đó, cá nhân có doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm sẽ áp dụng phương pháp tính thuế dựa trên thu nhập thực tế, tức doanh thu trừ chi phí hợp lệ. Ngoài ra, nhóm có doanh thu từ trên 500 triệu đồng đến 3 tỷ đồng cũng được quyền lựa chọn áp dụng phương pháp này.

Đồng thời, phương pháp tính thuế này phải được duy trì ổn định trong hai năm liên tiếp kể từ năm bắt đầu áp dụng. Tuy nhiên, trong quá trình triển khai, nhiều hộ kinh doanh bày tỏ băn khoăn về cách xác định phương pháp tính thuế khi doanh thu thay đổi trong năm.

Chẳng hạn, đầu năm dự kiến doanh thu dưới 3 tỷ đồng nên áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu, nhưng đến cuối năm doanh thu lại vượt ngưỡng này. Khi đó, hộ kinh doanh đặt câu hỏi liệu có phải chuyển ngay sang phương pháp tính thuế theo thu nhập hay không, bởi hai phương pháp có yêu cầu sổ sách kế toán khác nhau.

Ngược lại, nếu hộ kinh doanh trong năm 2025 có doanh thu hơn 3 tỷ nhưng năm 2026 doanh thu giảm xuống dưới 3 tỷ đồng thì có phải xếp vào nhóm nộp thuế theo phương pháp doanh thu trừ chi phí hay không bởi quy định nêu rõ phương pháp tính thuế cần được duy trì ổn định trong hai năm liên tiếp kể từ năm bắt đầu áp dụng?

Theo bà Lê Thị Chinh, Phó trưởng Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế), nếu trong năm 2026 doanh thu thực tế vượt mốc 3 tỷ đồng thì hộ kinh doanh không phải chuyển phương pháp ngay trong năm, mà sẽ bắt đầu áp dụng phương pháp doanh thu trừ chi phí từ năm tiếp theo. Quy định này nhằm tạo sự ổn định và thuận lợi cho người kinh doanh trong quá trình thực hiện.

“Trường hợp năm 2026 ban đầu ước và áp dụng phương pháp doanh thu nhưng đến cuối năm doanh thu lại vượt trên ngưỡng 3 tỷ thì sẽ bắt đầu chuyển phương pháp từ năm sau. Hộ kinh doanh căn cứ vào tình hình thực tế doanh thu ổn định của năm 2025 để phương pháp năm nay theo các ngưỡng doanh thu”.

Bên cạnh đó, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Ban Chính sách (Cục Thuế) cho biết năm 2026 là năm đầu tiên chuyển từ cơ chế thuế khoán sang kê khai, do đó việc xác định phương pháp tính thuế sẽ không căn cứ vào doanh thu năm 2025 mà dựa trên doanh thu thực tế của năm 2026.

Trong trường hợp doanh thu năm 2026 dưới 3 tỷ đồng, hộ kinh doanh vẫn áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập theo doanh thu. Nếu có khả năng ghi chép sổ sách, chứng từ đầy đủ, hộ kinh doanh trong nhóm doanh thu từ trên 500 triệu đồng đến dưới 3 tỷ đồng vẫn có thể lựa chọn phương pháp tính thuế theo thu nhập thực tế, bà Nguyễn Thị Thu Hà, Ban Chính sách (Cục Thuế) cho biết

Tuy nhiên, đối với nhóm doanh thu trên 3 tỷ đồng, việc tính thuế theo phương pháp doanh thu trừ chi phí đòi hỏi hộ kinh doanh phải chứng minh được chi phí hợp lệ. Các khoản chi phí này bao gồm giá vốn hàng hóa, chi phí thuê nhân công, thuê mặt bằng, chi phí kho bãi, quảng cáo, vật tư phục vụ kinh doanh.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, để được tính vào chi phí hợp lệ, các khoản chi phải liên quan trực tiếp đến hoạt động kinh doanh và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ. 

Ngoài ra, đối với các khoản thanh toán từ 5 triệu đồng trở lên, việc thanh toán phải thực hiện không dùng tiền mặt theo quy định.

Bà Cúc cho biết trước đây, nhiều giao dịch, đặc biệt là với hàng hóa nông, lâm, thủy sản, chưa bị ràng buộc chặt chẽ về hình thức thanh toán. Tuy nhiên hiện nay, với các khoản chi trên 5 triệu đồng, thanh toán không dùng tiền mặt là điều kiện bắt buộc để được tính vào chi phí hợp lệ.

“Nếu hộ kinh doanh không lưu giữ hóa đơn chứng từ hoặc không chứng minh được chi phí phát sinh, các khoản này có thể bị loại khỏi chi phí hợp lệ, khiến thu nhập tính thuế tăng lên và số thuế phải nộp cao hơn so với thực tế. Vì vậy, việc quản lý chứng từ và ghi chép sổ sách đầy đủ được xem là yếu tố quan trọng khi áp dụng phương pháp tính thuế theo thu nhập thực tế”, Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam nhấn mạnh.