Hoàn thiện khung pháp lý thủy sản, tăng cường chống khai thác IUU

Chính phủ vừa ban hành Nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thủy sản, nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ và phát triển bền vững nguồn lợi thủy sản, đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và tăng cường chống khai thác thủy sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

BỔ SUNG NHIỀU QUY ĐỊNH MỚI

Nghị định được xây dựng trên cơ sở Luật Tổ chức Chính phủ năm 2025 và Luật Thủy sản năm 2017, đã được sửa đổi, bổ sung qua các Luật năm 2024 và 2025. Đây là văn bản quan trọng, cụ thể hóa nhiều quy định mới của Luật Thủy sản, bảo đảm sự thống nhất trong tổ chức thực hiện từ Trung ương đến địa phương.

Theo Nghị định, phạm vi điều chỉnh bao gồm các quy định chi tiết thuộc thẩm quyền của Chính phủ liên quan đến khai thác, nuôi trồng, bảo vệ nguồn lợi thủy sản; quản lý tàu cá; kiểm soát hoạt động khai thác thủy sản trong và ngoài vùng biển Việt Nam.

Nghị định cũng quy định cụ thể về giám sát viên trên tàu cá Việt Nam hoạt động khai thác trong vùng biển Việt Nam; việc cấp phép xuất khẩu đối với các loài thủy sản thuộc danh mục cấm xuất khẩu hoặc xuất khẩu có điều kiện nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện, trong trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học hoặc hợp tác quốc tế.

Một điểm đáng chú ý là Nghị định bổ sung các quy định về kiểm soát tàu nước ngoài khai thác, vận chuyển, chuyển tải thủy sản khi cập cảng Việt Nam; kiểm soát thủy sản và sản phẩm thủy sản có nguồn gốc từ khai thác được vận chuyển bằng tàu công ten nơ nhập khẩu vào Việt Nam. Các quy định này nhằm tăng cường thực thi các cam kết quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực gỡ “thẻ vàng” IUU của Ủy ban châu Âu.

Đối tượng áp dụng của Nghị định là các tổ chức, cá nhân Việt Nam và nước ngoài hoạt động trong lĩnh vực thủy sản hoặc có liên quan đến hoạt động thủy sản tại nội địa, đảo, quần đảo và vùng biển Việt Nam; đồng thời áp dụng đối với tổ chức, cá nhân Việt Nam khai thác thủy sản ngoài vùng biển Việt Nam.

Nghị định dành riêng một điều để giải thích từ ngữ, làm rõ nhiều khái niệm chuyên ngành quan trọng, góp phần thống nhất cách hiểu và áp dụng trong thực tiễn. Trong đó, các khái niệm như nuôi trồng thủy sản thâm canh, bán thâm canh; giá thể trong nuôi trồng thủy sản; tuyến bờ, tuyến lộng; hệ thống và thiết bị giám sát hành trình tàu cá; chuyển tải thủy sản; tàu hậu cần nghề cá… được quy định cụ thể.

Đặc biệt, Nghị định giải thích rõ các hành vi khai thác thủy sản IUU, phù hợp với luật pháp quốc tế và các khuyến nghị của các tổ chức quản lý nghề cá khu vực, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, Nghị định quy định cụ thể về khu neo đậu tránh trú bão cho tàu cá, trung tâm nghề cá lớn và tàu phục vụ nuôi trồng thủy sản, góp phần hoàn thiện hệ thống hạ tầng nghề cá, bảo đảm an toàn cho ngư dân, nâng cao hiệu quả sản xuất và dịch vụ hậu cần thủy sản.

CẢI CÁCH THỦ TỤC HÀNH CHÍNH THEO HƯỚNG ĐƠN GIẢN HÓA

Về cải cách thủ tục hành chính, Nghị định đưa ra các quy định chung theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân. Hồ sơ có thể được nộp trực tiếp tại Bộ phận Một cửa, thông qua dịch vụ bưu chính công ích hoặc nộp trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia và Ứng dụng định danh quốc gia.

Nghị định cũng dành riêng một chương quy định về Quỹ bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản, xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động của Quỹ ở Trung ương và cấp tỉnh. Theo đó, Quỹ có chức năng hỗ trợ các chương trình, dự án, hoạt động phi dự án về bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản không nằm trong kế hoạch ngân sách nhà nước. Nguồn tài chính của Quỹ được hình thành từ các khoản đóng góp tự nguyện, tài trợ, ủy thác của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước và được quản lý theo quy định về quỹ tài chính ngoài ngân sách nhà nước.

Quỹ được sử dụng cho các hoạt động tuyên truyền, giáo dục; phục hồi hệ sinh thái; tái tạo nguồn lợi thủy sản; hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tạo sinh kế bền vững cho ngư dân; đồng thời hỗ trợ hoạt động của các Quỹ cấp tỉnh và Quỹ cộng đồng. Việc quản lý, sử dụng tài chính của Quỹ phải tuân thủ quy định của pháp luật về ngân sách, kế toán và chịu sự thanh tra, kiểm tra, kiểm toán của cơ quan có thẩm quyền.