Hoàn thiện nền tảng an sinh, khơi thông nguồn vốn dài hạn từ bảo hiểm hưu trí bổ sung

Ngày 22/5, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Tài chính đã tổ chức Hội thảo phổ biến một số nội dung chính sách của Nghị định số 85/2026/NĐ-CP ngày 25/3/2026 về bảo hiểm hưu trí bổ sung (Nghị định 85).

ĐA DẠNG HÓA CHÍNH SÁCH AN SINH, MỞ RỘNG KÊNH TÍCH LŨY

Trên cơ sở tổng kết quá trình triển khai thí điểm chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện theo Nghị định số 88/2016/NĐ-CP ngày 1/7/2016 của Chính phủ, đồng thời cụ thể hóa Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/8/2018 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội và triển khai Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP ngày 25/3/2026 về bảo hiểm hưu trí bổ sung.

Thông tin tại hội thảo, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), cho biết việc phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung đang trở nên cần thiết trong bối cảnh Chính phủ đồng thời theo đuổi hai mục tiêu là nâng cao an sinh xã hội và khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng bền vững.

Sau hơn 10 năm thực hiện Nghị định 88/2016/NĐ-CP về chương trình hưu trí bổ sung tự nguyện, thị trường đã hình thành nền tảng ban đầu với 4 doanh nghiệp được cấp phép quản lý quỹ hưu trí gồm: Công ty TNHH Quản lý Quỹ Dragon Capital Việt Nam (DCVFM), Công ty TNHH Quản lý Quỹ SSI (SSIAM), Công ty cổ phần Quản lý Quỹ đầu tư MB (MB Capital) và Công ty Liên doanh Quản lý Quỹ đầu tư Chứng khoán Vietcombank (VCBF).

Đến cuối năm 2025, các đơn vị này đang quản lý 7 quỹ hưu trí bổ sung với tổng tài sản ròng hơn 2.206 tỷ đồng, tăng hơn 21 lần so với năm 2021. Số lượng người tham gia đạt gần 28.600 người, tăng hơn 42 lần sau 5 năm.

“Việc ra đời, vận hành hệ thống quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện đã góp phần đa dạng hóa các chính sách an sinh, đáp ứng nhu cầu tích lũy dài hạn cho một bộ phận người lao động có thu nhập trung bình và cao như thông lệ quốc tế”, bà Tâm cho biết.

Theo Bộ Tài chính, Nghị định 85/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 10/5/2026, được xây dựng trên cơ sở nâng cấp khung pháp lý từ mô hình thí điểm trước đây; đồng thời bổ sung cơ chế đầu tư và giám sát theo hướng tiệm cận thông lệ quốc tế.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định mới là quy định rõ nguyên tắc minh bạch trong đóng góp và chi trả quyền lợi, cho phép người tham gia tiếp cận đầy đủ thông tin trước khi tham gia quỹ.

Bên cạnh đó, hoạt động đầu tư của quỹ hưu trí bổ sung được thiết kế tương tự quỹ đầu tư chứng khoán nhưng có thêm các tiêu chí an toàn và bền vững nhằm phù hợp với đặc thù tích lũy dài hạn cho hưu trí.

Cơ chế giám sát cũng được thiết kế theo mô hình đa tầng với sự tham gia của cơ quan quản lý nhà nước, ngân hàng giám sát, tổ chức lưu ký và chính người tham gia quỹ nhằm hạn chế rủi ro hệ thống và tăng tính minh bạch cho thị trường.

Bộ Tài chính kỳ vọng việc hoàn thiện khung pháp lý sẽ góp phần phát triển hệ thống quỹ hưu trí bổ sung, nâng cao tính chuyên nghiệp và hiệu quả cung cấp dịch vụ; qua đó bổ sung thêm lựa chọn tích lũy dài hạn cho người dân và tạo thêm nguồn vốn dài hạn cho thị trường vốn, thị trường trái phiếu trong nước.

KINH NGHIỆM QUỐC TẾ TRONG PHÁT TRIỂN NGUỒN VỐN DÀI HẠN

Dù quy mô hiện tại còn khá nhỏ so với tổng thị trường tài chính, giới chuyên gia đánh giá đây là một trong số ít cấu phần có khả năng hình thành dòng vốn đầu tư dài hạn ổn định cho thị trường vốn Việt Nam trong tương lai, tương tự vai trò của các quỹ hưu trí tại nhiều nền kinh tế phát triển.

Tại hội thảo, ông R. Mark Davis, Chuyên gia tài chính cấp cao thuộc Ban Tài chính, Năng lực cạnh tranh và Đổi mới toàn cầu của World Bank (WB), cho biết nhiều quốc gia hiện xem hệ thống quỹ hưu trí tư nhân là một cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển thị trường vốn.

Trong bối cảnh hệ thống hưu trí công truyền thống chịu áp lực ngày càng lớn từ già hóa dân số, mô hình hưu trí theo cơ chế “đóng góp xác định” (Defined Contribution - DC) được nhiều quốc gia ưu tiên phát triển nhằm giảm áp lực tài khóa và tạo thêm nguồn vốn đầu tư dài hạn cho nền kinh tế.

Bên cạnh đó, hiệu quả của hệ thống hưu trí phụ thuộc lớn vào lợi nhuận đầu tư ròng sau phí. Nếu chi phí quản lý ở mức cao, phần lợi nhuận tích lũy dài hạn của người tham gia có thể bị ảnh hưởng đáng kể.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, đại diện WB cho biết Quỹ Tiết kiệm Hưu trí Liên bang Mỹ hiện duy trì mức phí khoảng 0,05% giá trị tài sản quản lý (AUM), trong khi hệ thống quỹ hưu trí tại Thụy Điển ở mức dưới 0,25% và Quỹ Dự phòng Hưu trí Malaysia ở mức khoảng 0,3%.

Tuy nhiên, nhiều hệ thống hưu trí trên thế giới vẫn chưa đạt được lợi nhuận đầu tư thực tế khoảng 3%/năm, đây ngưỡng được xem là cần thiết để chuyển hóa 1 USD đóng góp thành khoảng 4 USD sau chu kỳ tích lũy kéo dài khoảng 45 năm.

“Điều này đặt ra yêu cầu xây dựng hệ thống quỹ hưu trí với cấu trúc chi phí thấp, quy trình đóng góp đơn giản và chiến lược đầu tư dài hạn hiệu quả. Các quỹ chỉ số chi phí thấp hiện trở thành xu hướng phổ biến tại nhiều quốc gia nhằm tối ưu hóa lợi ích cho người tham gia. Bên cạnh đó, tiêu chí ESG cũng ngày càng được đưa vào danh mục đầu tư nhằm bảo đảm tính bền vững trong dài hạn”, ông Davis nhận định.

Tuy nhiên, thách thức lớn vẫn là mở rộng mức độ bao phủ thị trường. Theo kinh nghiệm được WB chia sẻ, nhiều quốc gia đã triển khai cơ chế “tự động tham gia” (auto-enrollment), theo đó người lao động mặc định tham gia quỹ hưu trí khi bắt đầu làm việc nếu không chủ động từ chối. Mô hình này từng giúp tỷ lệ tham gia quỹ hưu trí tại Anh tăng từ khoảng 40 - 50% lên gần 90% chỉ sau vài năm áp dụng.

Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh Việt Nam bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh, thị trường hưu trí bổ sung có thể góp phần phát triển lực lượng nhà đầu tư tổ chức dài hạn, một cấu phần còn thiếu của thị trường vốn trong nước khi dòng tiền ngắn hạn từ nhà đầu tư cá nhân vẫn chiếm tỷ trọng lớn. Nếu được thiết kế phù hợp, hệ thống quỹ hưu trí bổ sung không chỉ mở rộng thêm các tầng an sinh xã hội mà còn có thể trở thành nguồn vốn dài hạn quan trọng cho nền kinh tế trong nhiều thập kỷ tới.