Việc ban hành Nghị định số 85/2026/NĐ-CP về bảo hiểm
hưu trí bổ sung nhằm cụ thể hóa định hướng xây dựng hệ thống an sinh xã hội đa
tầng theo tinh thần Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024.
Theo
Luật Bảo hiểm xã hội, bảo hiểm hưu trí bổ sung là loại hình bảo hiểm mang tính
chất tự nguyện, được vận hành theo nguyên tắc thị trường nhằm bổ sung cho chế độ
hưu trí trong bảo hiểm xã hội bắt buộc. Quỹ được hình thành từ phần đóng góp của
người sử dụng lao động hoặc từ cả người sử dụng lao động và người lao động.
Như
vậy, bên cạnh chế độ hưu trí cơ bản do bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã
hội tự nguyện đảm bảo, bảo hiểm hưu trí bổ sung tạo cơ chế để người lao động tích lũy
thêm nguồn tài chính khi về hưu.
Thực
tiễn cho thấy dù số người hưởng lương hưu ngày càng gia tăng, nhưng mức hưởng của
một bộ phận người nghỉ hưu hiện vẫn còn ở mức khiêm tốn so với nhu cầu chi tiêu
trong bối cảnh chi phí sinh hoạt và chăm sóc sức khỏe ngày càng tăng.
Theo
dữ liệu của Bảo hiểm xã hội Việt Nam, cơ cấu người hưởng lương hưu hiện nay
phân hóa rõ rệt, phần lớn tập trung ở nhóm thu nhập trung bình.
Cụ
thể, nhóm hưởng từ 3 đến dưới 6 triệu đồng/tháng có số lượng đông nhất (gần
40%) với khoảng 1,35 triệu người, tiếp đến là nhóm từ 6 đến dưới 10 triệu đồng/tháng
với hơn 1,06 triệu người (chiếm 31,1%).
Đáng
chú ý, nhóm hưởng lương hưu thấp vẫn chiếm số lượng đáng kể. Có khoảng 419.000
người nhận dưới 2,34 triệu đồng/tháng (chiếm 4,3%) và gần 145.000 người hưởng từ
2,34 - dưới 3 triệu đồng/tháng (12,3%). Đây là nhóm có thu nhập hạn chế, dễ
chịu tác động khi giá cả sinh hoạt tăng.
Trong
khi đó, số người hưởng mức cao không nhiều. Nhóm từ 10 đến dưới 20 triệu đồng/tháng khoảng 418.000
người (12,3%), còn nhóm trên 20 triệu đồng/tháng chỉ hơn 11.500 người, chiếm tỷ
lệ gần như không đáng kể (0,34%).
Nguyên
nhân mức lương hưu thấp có thể xuất phát từ nhiều yếu tố như thời gian đóng bảo hiểm xã hội ngắn; nghỉ hưu trước tuổi nhiều;
đóng không đúng mức tiền lương, thu nhập thực tế tại một số đơn vị sử dụng lao
động, hoặc quá trình
tham gia chưa liên tục…
Điều
này cho thấy việc bổ sung thêm các kênh tích lũy phù hợp là cần thiết, giúp người
lao động chủ động chuẩn bị tài chính từ sớm và từng bước bảo đảm tốt hơn thu nhập
khi bước vào tuổi nghỉ hưu.
Một
trong những điểm nổi bật của bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Nghị định số
85/2026/NĐ-CP là được thiết kế trên nguyên tắc linh hoạt và tự nguyện, tạo điều
kiện để người lao động chủ động tham gia phù hợp với nhu cầu và khả năng tài
chính của mình. Theo đó, việc tham gia không mang tính bắt buộc, mà được thực
hiện trên cơ sở thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động, bảo đảm
tính chủ động và quyền lựa chọn của mỗi cá nhân.
Cơ
chế đóng - hưởng của chính sách cũng được xây dựng theo hướng mở, cho phép
các bên linh hoạt xác định mức đóng, phương thức đóng và quyền lợi hưởng theo từng
giai đoạn, phù hợp với điều kiện thực tế.
Mỗi
người tham gia sẽ có một tài khoản hưu trí cá nhân, trong đó ghi nhận đầy đủ phần
đóng góp của người lao động và/hoặc người sử dụng lao động. Khoản tích lũy này
được quản lý, đầu tư theo nguyên tắc thị trường, bảo đảm minh bạch, an toàn và
hướng tới hiệu quả dài hạn, qua đó giúp gia tăng giá trị tài sản tích lũy theo
thời gian.
Pháp
luật cũng quy định rõ việc tham gia bảo hiểm hưu trí bổ sung không được gắn với
điều kiện tuyển dụng, ký kết hoặc gia hạn hợp đồng lao động, cũng như không được
sử dụng làm tiêu chí đánh giá, khen thưởng.
Quy
định này nhằm bảo đảm quyền tự do lựa chọn của người lao động, đồng thời hạn chế
nguy cơ phát sinh các hình thức ép buộc trá hình, góp phần tạo môi trường tham
gia minh bạch, công bằng.
