Hơn 80% doanh nghiệp chưa thấy năng suất cải thiện nhờ AI

Hàng tỷ USD đang được nhiều doanh nghiệp rót vào các công cụ ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) với kỳ vọng nâng cao năng suất và cắt giảm chi phí nhân sự. Thế nhưng, thực tế dường như chưa theo kịp những kỳ vọng ấy.

Dù 70% doanh nghiệp cho biết đang tích cực triển khai AI, hơn 80% thừa nhận công nghệ này đến nay chưa tạo ra thay đổi đáng kể về năng suất hoặc quy mô việc làm.

Các lãnh đạo được hỏi ước tính trong 3 năm tới, AI có thể giúp năng suất tăng khoảng 1,4%, giảm 0,7% số lượng nhân sự và nâng sản lượng thêm 0,8%. 

Khoảng một phần ba lãnh đạo được hỏi cho biết họ có sử dụng AI trong công việc, nhưng thời gian sử dụng trung bình chỉ khoảng 1,5 giờ mỗi tuần. 

Khoảng cách giữa mức độ triển khai và hiệu quả thực tế của AI gợi nhớ đến “nghịch lý năng suất Solow” của nhà kinh tế học Robert Solow. Theo đó, dù máy vi tính được ứng dụng rộng rãi từ thập niên 1970–1980, năng suất lao động không tăng tương xứng trong giai đoạn đầu. Tốc độ tăng trưởng năng suất của Mỹ giảm từ mức 2,9% giai đoạn 1948–1973 xuống còn 1,1% sau đó, và chỉ phục hồi rõ rệt vào cuối thập niên 1990.

Một số khảo sát gần đây còn cho thấy, thay vì giúp giảm tải công việc, việc ứng dụng AI đôi khi khiến nhân viên chịu thêm áp lực và đối mặt nguy cơ kiệt sức.

Nghiên cứu do các nhà khoa học từ Đại học California thực hiện trong tám tháng tại một công ty công nghệ quy mô khoảng 200 nhân viên, và được công bố mới đây đã phần nào phản ánh điều này.

Qua hơn 40 cuộc phỏng vấn chuyên sâu, nhóm nghiên cứu ghi nhận không có chỉ tiêu nào bị nâng lên, cũng không ai bị buộc phải làm thêm giờ. Tuy nhiên, nhiều nhân viên vẫn tự nguyện nhận thêm việc, đơn giản vì các công cụ AI khiến họ tin rằng mình có thể xử lý nhiều hơn.

Một kỹ sư tham gia nghiên cứu cho biết anh từng nghĩ AI sẽ giúp tiết kiệm thời gian và giảm bớt khối lượng công việc. Nhưng thực tế, anh không làm ít đi, mà làm tương đương hoặc nhiều hơn trước. 

Các nhà nghiên cứu cảnh báo, việc người lao động “tự nguyện” nhận thêm nhiệm vụ thoạt nhìn có vẻ tích cực, nhưng làm việc liên tục không ngơi nghỉ dễ dẫn tới hệ quả lâu dài: ranh giới giữa công việc và đời sống cá nhân bị xóa nhòa, nguy cơ kiệt sức và mệt mỏi nhận thức gia tăng.

Nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy một áp lực ngầm xuất hiện, khi mỗi người đều thấy đồng nghiệp của mình làm được nhiều việc hơn nhờ AI, họ tự tạo thêm sức ép cho bản thân.

Dù vậy, AI vẫn được xem là công nghệ định hình một kỷ nguyên mới và đang nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới lãnh đạo doanh nghiệp. Năm 2025, các công ty AI chiếm tới 61% tổng vốn đầu tư mạo hiểm toàn cầu, tương đương 258,7 tỷ USD.

Những tập đoàn công nghệ lớn như Microsoft tiếp tục đặt cược lớn vào lĩnh vực này. Lãnh đạo phụ trách AI của tập đoàn thậm chí cho rằng công nghệ này có thể thay thế phần lớn công việc văn phòng chỉ trong vòng 18 tháng.

Sự đan xen giữa thực tế thận trọng và kỳ vọng lạc quan cho thấy AI đã trở thành một phần không thể thiếu trong chiến lược của nhiều doanh nghiệp. Tuy nhiên, liệu công nghệ này có thực sự tạo ra cú hích năng suất như mong đợi hay không vẫn là câu hỏi cần thêm thời gian để kiểm chứng.