Theo khuyến nghị chính sách sơ bộ sau tham vấn Điều IV năm 2026 với Nhật Bản, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) kêu gọi Tokyo tiếp tục tăng lãi suất và tránh nới lỏng thêm chính sách tài khóa...

IMF cảnh báo việc giảm thuế tiêu thụ có thể thu hẹp dư địa ứng phó các cú sốc kinh tế trong tương lai của Nhật Bản.

Khuyến nghị này được đưa ra sau chiến thắng bầu cử áp đảo của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi - người có lập trường thiên về nới lỏng chính sách. Thị trường giờ đây tập trung vào câu hỏi liệu bà Takaichi có gây sức ép để Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) giảm tốc lộ trình tăng lãi suất hay không. Trước đó, bà Takaichi cam kết tạm dừng áp thuế tiêu thụ 8% đối với thực phẩm trong 2 năm.

IMF nhận định việc BOJ duy trì tính độc lập và uy tín sẽ giúp đảm bảo lạm phát ở mức ổn định và khuyến nghị chính phủ Nhật tránh can thiệp quá sâu vào chính sách tiền tệ.

“BOJ đang từng bước rút các biện pháp nới lỏng tiền tệ theo hướng phù hợp và nên tiếp tục nâng lãi suất dần dần để đưa lãi suất điều hành về mức trung lập”, khuyến nghị chính sách được IMF công bố ngày thứ Tư (18/2) nêu rõ.

IMF cho rằng nếu kịch bản cơ sở tiếp tục diễn biến đúng như dự báo, lãi suất điều hành của BOJ có thể về mức trung lập vào năm 2027.

BOJ khép lại chương trình kích thích kinh tế quy mô lớn vào năm 2024 và từ đó đến nay đã tăng lãi suất vài lần. Tháng 12 năm ngoái, cơ quan này đã nâng lãi suất điều hành lên 0,75% - mức cao nhất trong 30 năm. Trong bối cảnh lạm phát duy trì trên mục tiêu 2% trong gần 4 năm, BOJ thời gian qua phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục nâng lãi suất.

Mặt bằng lãi suất cao có thể làm các kế hoạch cắt giảm thuế và tăng chi tiêu công của bà Takaichi khó triển khai hơn. Cuối năm ngoái, các đề xuất chính sách này của bà từng châm ngòi cho một đợt bán tháo trái phiếu chính phủ Nhật và đồng yên khi thị trường lo ngại triển vọng tài khóa của Nhật xấu đi.

IMF nhấn mạnh Nhật Bản nên tránh giảm thuế tiêu thụ vì biện pháp này thu hẹp dư địa tài khóa và làm gia tăng rủi ro tài khóa. Nếu áp dụng ưu đãi thuế cho nhóm hàng thiết yếu và chỉ áp dụng tạm thời, Nhật Bản có thể hạn chế chi phí ngân sách, nhưng về tổng thể vẫn cần duy trì kỷ luật tài khóa để hỗ trợ ổn định thị trường trái phiếu.

“Trong ngắn hạn, Nhật Bản nên tránh nới lỏng chính sách tài khóa thêm. Về trung hạn, nước này cần xây dựng một khuôn khổ tài khóa đáng tin cậy, trong đó xác định rõ kỷ luật tài khóa”, IMF chỉ ra.

Theo IMF, nợ công ở mức cao trong thời gian dài, trong khi cán cân thu - chi ngân sách xấu đi, khiến kinh tế Nhật Bản dễ tổn thương trước nhiều cú sốc. IMF dự báo chi phí trả lãi của Chính phủ Nhật sẽ tăng gấp đôi trong giai đoạn năm 2025-2031 khi nước này phải phát hành trái phiếu mới để đảo nợ với mặt bằng lợi suất cao hơn.

Khoảng 1/4 tổng chi tiêu của Chính phủ Nhật Bản hiện dựa vào vay nợ. Trong tổng số trái phiếu chính phủ đang lưu hành, BOJ nắm giữ khoảng một nửa sau nhiều năm bơm tiền mạnh tay để kéo nền kinh tế thoát khỏi giảm phát.

IMF cho rằng khi BOJ giảm mua trái phiếu và thu hẹp bảng cân đối kế toán, Nhật Bản cần theo dõi sát thanh khoản thị trường cũng như sự thay đổi nhu cầu nắm giữ trái phiếu giữa các nhóm nhà đầu tư.

IMF khuyến nghị nếu biến động thị trường tăng mạnh khiến thanh khoản suy yếu, BOJ cần phải sẵn sàng can thiệp theo hướng trọng tâm trọng điểm, như triển khai các đợt mua vào trái phiếu khẩn cấp.

Về đồng yên, IMF hoan nghênh cam kết duy trì cơ chế tỷ giá linh hoạt của Nhật Bản. Theo tổ chức có trụ sở tại Washington này, tỷ giá linh hoạt giúp Nhật Bản “hấp thụ các cú sốc từ bên ngoài và tạo điều kiện để BOJ tập trung vào mục tiêu ổn định giá cả”.