Kết hợp hài hòa giữa kiên định và đổi mới, phát triển để ổn định, ổn định để phát triển bền vững

Phát biểu tại hội thảo “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Ủy viên Bộ Chính trị khóa XIII, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương, nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải xác lập mô hình phát triển mới cho Việt Nam trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển nhanh, bền vững và tự chủ chiến lược.

Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã từng bước định hình mô hình phát triển mang bản sắc riêng, lấy con người làm trung tâm, hướng tới phát triển bao trùm và bền vững, không để ai bị bỏ lại phía sau. Người dân vừa là chủ thể tham gia, vừa là đối tượng thụ hưởng thành quả phát triển.

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng mô hình phát triển của Việt Nam trong thế kỷ XXI là sự kết hợp hài hòa giữa kiên định và đổi mới, giữa ổn định và phát triển, giữa tăng trưởng nhanh với phát triển bền vững; giữa độc lập tự chủ với hội nhập quốc tế sâu rộng; giữa hiện đại hóa với gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Tuy nhiên, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cũng chỉ rõ trong thời gian dài, mô hình tăng trưởng của Việt Nam chủ yếu dựa vào vốn, tài nguyên thiên nhiên và lao động kỹ năng thấp. Vì vậy, Đại hội XIV của Đảng đã xác định yêu cầu chuyển đổi mạnh sang mô hình tăng trưởng lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực quản trị hiện đại làm động lực chính.

Theo ông, mô hình tăng trưởng mới không chỉ trả lời câu hỏi nền kinh tế tăng trưởng bằng cách nào, mà còn phải giải quyết vấn đề tăng trưởng để làm gì, tăng trưởng cho ai và theo hệ giá trị xã hội nào. Mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ là GDP hay tốc độ tăng trưởng, mà còn là chất lượng sống, mức độ hạnh phúc và cơ hội phát triển của người dân.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh mô hình tăng trưởng, mô hình phát triển và mô hình chủ nghĩa xã hội Việt Nam cần được tiếp cận như “ba vòng tròn đồng tâm”. Đổi mới mô hình phát triển vì vậy không chỉ là đổi mới kinh tế, mà còn là đổi mới tổng thể tư duy phát triển, phương thức lãnh đạo, quản trị quốc gia, tổ chức xã hội và cách thức huy động, phân bổ nguồn lực.

Một trong những nội dung được ông đặc biệt nhấn mạnh là vai trò trung tâm của con người trong mô hình phát triển mới. Theo đó, con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực và động lực nội sinh của phát triển. Việt Nam cần xây dựng con người mới trong thế kỷ XXI với tinh thần yêu nước, ý thức công dân, tư duy đổi mới sáng tạo, kỹ năng số và năng lực học tập suốt đời.

Bên cạnh đó, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng phát triển xanh không còn là lựa chọn chính sách mà đã trở thành yêu cầu tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi xanh và ứng phó biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi phải bảo đảm công bằng xã hội, không để chi phí chuyển đổi dồn lên người nghèo, doanh nghiệp nhỏ và các nhóm yếu thế.

Đáng chú ý, ông dẫn lại quan điểm mới trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng: “Lấy phát triển để ổn định, ổn định để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững”. Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, đây là cách tiếp cận biện chứng, phản ánh đặc trưng nổi bật của phương thức phát triển Việt Nam trong giai đoạn mới.

Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cũng nhấn mạnh yêu cầu xây dựng năng lực tự chủ chiến lược trong bối cảnh thế giới phân mảnh và cạnh tranh gay gắt. Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với biệt lập, mà là chủ động về thể chế, công nghệ, dữ liệu, năng lượng, lương thực, quốc phòng, an ninh và đối ngoại trên nền tảng hội nhập quốc tế sâu rộng và năng lực nội sinh mạnh hơn.

Về vai trò của Nhà nước, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị quốc gia kiến tạo phát triển. Nhà nước không làm thay thị trường nhưng phải chủ động tạo lập thể chế, phát triển hạ tầng, dữ liệu và môi trường cạnh tranh lành mạnh, đồng thời xử lý các thất bại của thị trường và bảo đảm công bằng xã hội.

Để hoàn thiện mô hình phát triển mới, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng đề nghị hội thảo tập trung thảo luận ba nhóm vấn đề lớn gồm: nhận diện cơ hội và thách thức từ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về mô hình phát triển; đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa mô hình tăng trưởng, mô hình phát triển và mô hình chủ nghĩa xã hội mang bản sắc Việt Nam.

Theo ông, cần đặc biệt chú trọng năng lực hấp thụ công nghệ, chất lượng thể chế, hạ tầng số, an ninh mạng, nguồn nhân lực và nguy cơ tụt hậu trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ. Đồng thời, phải xây dựng hệ thống tiêu chí KPI đánh giá phát triển không chỉ dựa trên quy mô kinh tế hay năng suất lao động, mà còn bao gồm chất lượng sống, chất lượng dịch vụ công, công bằng xã hội, sức mạnh văn hóa và năng lực tự cường quốc gia.