Đài Loan nổi lên là nền kinh tế hưởng lợi rõ rệt, với kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ tăng 81,8%, đạt 189 tỷ USD, vượt cả Nhật Bản và Hàn Quốc...

Một năm sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố chính sách thuế quan đối ứng, những thay đổi trong dòng chảy thương mại toàn cầu đang cho thấy rõ hơn sự khác biệt về năng lực cạnh tranh công nghiệp giữa các nền kinh tế.

Theo dữ liệu từ một phân tích gần đây của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA), giá trị hàng hóa nhập khẩu của Mỹ trong giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 1/2026 giảm 3,6% so với cùng kỳ năm trước. Điều này cho thấy việc tiếp cận thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới đã trở nên khó khăn hơn dưới tác động của thuế quan cao.

Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng giữa các nền kinh tế không giống nhau. Đài Loan nổi lên là nền kinh tế hưởng lợi rõ rệt, với kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ tăng 81,8%, đạt 189 tỷ USD, vượt cả Nhật Bản và Hàn Quốc.

Động lực chính đến từ thế mạnh của Đài Loan trong các ngành công nghệ cao - lĩnh vực đang hưởng lợi lớn từ làn sóng phát triển trí tuệ nhân tạo (AI). Các doanh nghiệp Đài Loan hiện được cho là đang nắm thị phần toàn cầu khoảng 90% trong mảng máy chủ AI và thị phần gia công con chip bán dẫn khoảng 70%. Nhờ đó, theo dữ liệu từ Bộ Tài chính Đài Loan, tổng kim ngạch xuất khẩu của nền kinh tế này trong năm 2025 đã tăng 34,8%.

Một nhân tố quan trọng khác là nhiều mặt hàng công nghệ của Đài Loan không thuộc diện chịu thuế quan của chính quyền ông Trump. Cùng với quan hệ hợp tác chặt chẽ về an ninh kinh tế, yếu tố này đã giúp tổng kim ngạch thương mại giữa Mỹ và Đài Loan tăng 68,4% trong giai đoạn từ tháng 4/2025 đến tháng 1/2026.

Trong khi đó, thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc giảm 38% trong cùng kỳ. Nguyên nhân chủ yếu là căng thẳng song phương kéo dài, đặc biệt sau khi hai bên áp thuế quan hơn 100% lên hàng hóa của nhau vào tháng 4/2025 - mức thuế gần như khiến hoạt động thương mại rơi vào trạng thái đình trệ.

Theo tờ báo Nikkei Asia, sau giai đoạn leo thang, Mỹ và Trung Quốc đã hạ thuế quan đối với hàng hóa của nhau và nhất trí tạm đình chiến thương mại, nhưng mức sụt giảm nói trên cho thấy giai đoạn đối đầu căng thẳng trước đó vẫn để lại tác động rất lớn.

Dù chịu sức ép từ căng thẳng thương mại với Mỹ, xuất khẩu của Trung Quốc vẫn tăng trưởng trong năm ngoái. Theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc, tổng kim ngạch xuất khẩu của nước này tăng 5,5% trong năm 2025, lên mức kỷ lục 3,77 nghìn tỷ USD. Thặng dư thương mại cả năm cũng lần đầu tiên vượt mốc 1 nghìn tỷ USD.

Đáng chú ý, xuất khẩu của Trung Quốc sang các nước thành viên Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tăng mạnh, cho thấy Bắc Kinh đang đẩy nhanh việc mở rộng đầu ra sang các thị trường khác để bù cho sự suy yếu trong thương mại với Mỹ. Mặt khác, xuất khẩu của ASEAN sang Mỹ trong năm ngoái tăng 28,9%.

Trong khi đó, tổng kim ngạch xuất khẩu của Nhật Bản trong năm ngoái đạt mức kỷ lục 110,4 nghìn tỷ yên, tương đương 691 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu thiết bị sản xuất con chip và các sản phẩm liên quan tăng mạnh, nhờ nhu cầu AI cao tại châu Á. Tuy nhiên, xuất khẩu của Nhật Bản sang Mỹ trong giai đoạn trên lại giảm 4,1% so với cùng kỳ năm trước, còn 119,5 tỷ USD.

Đối chiếu với dữ liệu của Bộ Tài chính Nhật Bản cho thấy đơn giá ô tô - mặt hàng xuất khẩu chủ lực của nước này - đã đi xuống. Điều này cho thấy các doanh nghiệp xuất khẩu có thể đã hạ giá bán để bù lại tác động của thuế quan cao, qua đó duy trì được lượng hàng xuất khẩu. Điều này khác với Đài Loan, nơi các sản phẩm như máy chủ AI và con chip bán dẫn có ít lựa chọn thay thế, nên các doanh nghiệp xuất khẩu không chịu áp lực giảm giá lớn như Nhật Bản.

Số liệu từ BEA cho thấy trong giai đoạn trên, xuất khẩu của Mexico sang Mỹ tăng 4,3%, nhờ được hỗ trợ bởi Hiệp định thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), theo đó một số mặt hàng được miễn thuế nếu đáp ứng các điều kiện nhất định.

Trái lại, xuất khẩu của Canada sang Mỹ giảm mạnh 13,5%. Nước này đang chủ động đa dạng hóa thương mại để giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ.

Các số liệu trên chỉ bao gồm thương mại hàng hóa và được ghi nhận trước khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ thuế đối ứng của ông Trump vào tháng 2 năm nay.