Kinh tế nhà nước trong kỷ nguyên mới: Xác lập đầy đủ nội hàm, nâng tầm vai trò dẫn dắt

Sáng 25/2, tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị đã trình bày chuyên đề “Nội dung trọng tâm, cốt lõi của Nghị quyết số 79-NQ/TW, ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước”.

Theo Trưởng ban Chính sách, chiến lược Trung ương, Nghị quyết số 79 là bước đổi mới quan trọng trong tư duy lý luận và nhận thức của Đảng về kinh tế nhà nước. Lần đầu tiên, nội hàm kinh tế nhà nước được xác định một cách đầy đủ, có hệ thống trong một nghị quyết chuyên đề, qua đó làm rõ vị trí và mở rộng phạm vi của khu vực kinh tế này trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

VAI TRÒ CHỦ ĐẠO GẮN VỚI ĐỊNH HƯỚNG, ĐIỀU TIẾT VÀ ỔN ĐỊNH VĨ MÔ

Kinh tế nhà nước được xác định là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế, được nhìn nhận như một chỉnh thể thống nhất, bao gồm toàn bộ các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, ổn định vĩ mô, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Các nguồn lực này bao gồm đất đai, tài nguyên khoáng sản, tài nguyên nước, vùng trời, vùng biển, không gian ngầm; hệ thống kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư; ngân sách nhà nước; dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước; tổ chức tín dụng nhà nước; vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các đơn vị sự nghiệp công lập.

Nghị quyết khẳng định, trong suốt 80 năm xây dựng và phát triển, đặc biệt là 40 năm đổi mới, kinh tế nhà nước luôn giữ vai trò chủ đạo. Khu vực này vừa trực tiếp tham gia sản xuất, kinh doanh, vừa là nền tảng nguồn lực vật chất quan trọng, đồng thời là công cụ chiến lược để Nhà nước thực hiện vai trò định hướng, dẫn dắt và điều tiết các hoạt động kinh tế.

Thông qua kinh tế nhà nước, Nhà nước thúc đẩy tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô, giữ vững các cân đối lớn của nền kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế – xã hội nhanh và bền vững theo định hướng xã hội chủ nghĩa.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Nghị quyết cũng chỉ rõ nhiều hạn chế, tồn tại của kinh tế nhà nước. Chính sách, pháp luật về kinh tế nhà nước chậm đổi mới, chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Việc quản lý, khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực, tài sản của Nhà nước chưa thực sự hiệu quả, chưa hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc kinh tế, còn tình trạng lãng phí, thất thoát, chưa thể hiện rõ vai trò chủ đạo, chi phối.

Hoạt động của doanh nghiệp nhà nước còn nhiều hạn chế, hiệu quả chưa tương xứng với quy mô nguồn lực nắm giữ, năng lực cạnh tranh còn thấp, chưa phát huy vai trò tiên phong trong đổi mới sáng tạo và dẫn dắt các ngành, lĩnh vực then chốt. Quá trình cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước còn chậm.

Hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập chưa được tinh gọn, cơ chế hoạt động và tự chủ tài chính chậm đổi mới, tỷ lệ đơn vị tự chủ hoàn toàn còn thấp, chất lượng dịch vụ công chưa đáp ứng yêu cầu, nhiều tồn tại kéo dài chưa được xử lý dứt điểm.

5 NHÓM QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO MANG TÍNH BAO TRÙM

Nhằm phát huy đầy đủ hơn vai trò của kinh tế nhà nước, góp phần thực hiện hai mục tiêu chiến lược 100 năm phát triển đất nước đến năm 2030 và năm 2045, Nghị quyết số 79 đề ra 5 nhóm quan điểm chỉ đạo mang tính hệ thống, bao trùm và toàn diện.

Trước hết, Nghị quyết yêu cầu đổi mới, bổ sung và cụ thể hóa nội hàm vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thứ hai, xác định rõ mối quan hệ cùng phát triển giữa kinh tế nhà nước và các khu vực kinh tế khác, nhằm phát huy đầy đủ vai trò của từng khu vực, tạo động lực tổng hợp cho nền kinh tế. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2045, kinh tế nhà nước trở thành nền tảng vững chắc bảo đảm tự chủ chiến lược, tự cường và sức cạnh tranh toàn diện của nền kinh tế; quản trị hiện đại, minh bạch, hiệu quả; hội nhập sâu vào kinh tế toàn cầu; cung ứng dịch vụ công chất lượng cao.

Thứ ba là quan điểm nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực kinh tế nhà nước.

Thứ tư, nâng tầm nhiệm vụ của kinh tế nhà nước gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng.

Thứ năm, tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với kinh tế nhà nước, đặc biệt trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện.

Trên cơ sở đó, Nghị quyết đề ra mục tiêu tổng quát và các mục tiêu cụ thể về phát triển kinh tế nhà nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu tổng quát tập trung vào việc nâng cao hiệu quả phát huy vai trò chủ đạo, tiên phong định hướng chiến lược của kinh tế nhà nước trong các lĩnh vực then chốt; dẫn dắt, hỗ trợ các khu vực kinh tế cùng phát triển; góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững, bảo đảm quốc phòng, an ninh, tiến bộ và công bằng xã hội, nâng cao đời sống nhân dân.

Nghị quyết đồng thời xác định các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 đối với 6 thành tố của kinh tế nhà nước, gồm đất đai, tài nguyên; tài sản kết cấu hạ tầng; ngân sách, dự trữ quốc gia và các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước; tổ chức tín dụng nhà nước; đơn vị sự nghiệp công lập.

Một số chỉ tiêu định lượng đáng chú ý được nêu rõ như: tỷ lệ huy động ngân sách đạt khoảng 18% GDP; bội chi ngân sách khoảng 5% GDP; nợ công không quá 60% GDP; chi đầu tư phát triển chiếm khoảng 35–40% tổng chi ngân sách. Đối với doanh nghiệp nhà nước, phấn đấu có khoảng 50 doanh nghiệp nằm trong nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1–3 doanh nghiệp thuộc nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới.

KIẾN TẠO PHÁT TRIỂN, CHUYỂN MẠNH SANG QUẢN TRỊ HIỆN ĐẠI

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Nghị quyết số 79 đề ra 7 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chung, với trọng tâm là đổi mới mạnh mẽ tư duy lãnh đạo, quản lý kinh tế nhà nước, chuyển từ quản lý hành chính sang kiến tạo phát triển, quản trị hiện đại, hành động quyết liệt và hiệu quả.

Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật theo tinh thần đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật; tạo lập môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, công bằng, minh bạch trong tiếp cận và sử dụng các nguồn lực quốc gia; đẩy mạnh hợp tác công tư; cải cách hành chính; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình.

Cùng với đó là chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý; thực hiện hiệu quả chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài; xây dựng cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm; phát triển hệ thống dữ liệu thống nhất về kinh tế nhà nước phục vụ giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng vốn, tài sản công.

Nghị quyết cũng đề ra các nhóm nhiệm vụ, giải pháp cụ thể đối với từng lĩnh vực. Trong phát triển kết cấu hạ tầng, yêu cầu xây dựng chiến lược, quy hoạch với tầm nhìn dài hạn, bảo đảm tính đồng bộ, liên kết đa ngành, đa mục tiêu, gắn với chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và thích ứng với biến đổi khí hậu; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý để huy động nguồn lực ngoài ngân sách tham gia đầu tư, quản lý, khai thác hạ tầng.

Đối với ngân sách nhà nước, trọng tâm điều hành gắn với cơ cấu lại nền kinh tế, xác lập mô hình tăng trưởng mới, nâng cao hiệu quả phân bổ và sử dụng nguồn lực; phân bổ đầu tư công tập trung, tránh dàn trải, ưu tiên các công trình hạ tầng chiến lược có tính đột phá.

Nghị quyết xác định dự trữ quốc gia phải thực sự trở thành nguồn lực dự trữ chiến lược phục vụ quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và điều tiết thị trường; tiếp tục sắp xếp, tinh gọn các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước theo hướng nâng cao hiệu quả, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Đối với đơn vị sự nghiệp công lập, Nghị quyết yêu cầu sắp xếp tinh gọn, đổi mới cơ chế tài chính, mở rộng xã hội hóa dịch vụ công, tăng cường ứng dụng công nghệ số, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo chất lượng dịch vụ.