Từng có nhiều năm công tác tại UBND xã, sau khi nghỉ hưu, năm 2016 ông Lê Huy Điệp (SN 1958) ở thôn Hoàng Giang, xã Trung Chính (Thanh Hóa) mua lại trang trại rộng 2,5 ha tại địa phương để phát triển kinh tế. Ban đầu, ông đầu tư nuôi bò, lợn và vịt với kỳ vọng có nguồn thu ổn định. Thế nhưng, giá cả thị trường liên tục biến động, dịch bệnh xảy ra thường xuyên khiến suốt 3 năm liền việc chăn nuôi không mang lại hiệu quả, thậm chí thua lỗ.

Không chấp nhận bỏ cuộc, ông dành thời gian tìm hướng đi mới phù hợp với điều kiện tự nhiên của khu trang trại. Nhận thấy khu đất nằm gần cửa sông, thủy triều lên xuống liên tục, nguồn cáy tự nhiên vẫn còn khá dồi dào, cùng với việc học hỏi kinh nghiệm từ mô hình nuôi cáy của ông Lê Đăng Diễn trong cùng thôn, ông Điệp quyết định chuyển toàn bộ hướng sản xuất sang nuôi cáy.

Con cáy vốn là loài đặc sản quen thuộc ở vùng Nông Cống trước đây. Từ nhỏ, mỗi lần chăn trâu, cắt cỏ ven sông, ông Điệp thường bắt cáy mang về chế biến. Tuy nhiên, để nuôi thành công loài đặc sản này, ông dành nhiều thời gian quan sát tập tính sinh trưởng ngoài tự nhiên.

Qua quá trình tìm hiểu, ông nhận thấy cáy là loài khỏe, thích sống ở khu vực có nhiều cỏ, khi nhỏ ăn phù sa, lớn lên ăn cỏ và rong rêu, đặc biệt có khả năng sinh sản rất mạnh.

Sau khi nắm được đặc tính của cáy, ông thuê máy múc cải tạo toàn bộ khu trang trại, đào mương, đắp bờ, trồng thêm cói nhằm tạo môi trường gần giống tự nhiên. Sau khi thả cáy giống, chỉ khoảng 3 tháng sau, đàn cáy phát triển tốt và sinh sôi nhanh.

Theo ông Điệp, nuôi cáy gần như không tốn chi phí thức ăn vì cáy chủ yếu tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên. Điều quan trọng nhất là giữ môi trường nước sạch và thường xuyên khơi thông mương dẫn để thủy triều ra vào như ngoài tự nhiên.

"Mỗi năm tôi thu hoạch cáy từ tháng 3 đến tháng 7 âm lịch, khoảng 4 tháng. Bình quân mỗi tháng thu được 50 - 60 triệu đồng. Tôi thu hoạch cuốn chiếu, khi thấy lượng cáy thưa thì dừng lại để giữ nguồn giống cho vụ sau", ông Điệp chia sẻ.

Nếu việc chăm sóc khá nhàn thì thu hoạch cáy lại cần nhiều nhân công. Trong suốt mùa thu hoạch kéo dài khoảng 4 tháng, gia đình ông thuê thường xuyên 4 lao động địa phương, bắt đầu công việc từ 3 giờ sáng.

Để bắt cáy, ông tận dụng chai nhựa loại 1,5 lít cắt đôi làm bẫy, đặt dọc theo bờ ao rồi rắc thính gạo rang giã nhỏ để nhử. Khi ngửi thấy mùi thính, cáy sẽ bò vào bẫy.

Hiện cáy thương phẩm được thương lái đến tận trang trại thu mua với giá dao động từ 75.000 - 90.000 đồng/kg, tùy từng thời điểm. Theo ông Điệp, mặc dù nhiều địa phương như Ninh Bình hay Hải Dương cũng có cáy nhưng cáy vùng Nông Cống vẫn được thị trường đánh giá cao và có giá bán tốt hơn.

Không chỉ dừng lại ở bán cáy thương phẩm, khoảng 2 năm trở lại đây, ông Điệp giữ lại một phần sản lượng để chế biến mắm cáy theo phương pháp truyền thống. Sản phẩm chủ yếu phục vụ người thân, bạn bè và nhận được nhiều phản hồi tích cực.

Theo ông, để làm được mắm cáy ngon, nguyên liệu phải là những con cáy khỏe, còn sống. Chỉ cần lẫn một con cáy chết thì cả mẻ mắm sẽ có mùi hôi, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

Thời gian tới, ông Điệp dự định hoàn thiện quy trình sản xuất để xây dựng 2 sản phẩm OCOP từ con cáy, qua đó nâng cao giá trị đặc sản địa phương và mở rộng thị trường tiêu thụ.