Mỹ "khát" đất hiếm cho hàng không vũ trụ và con chip

Thiếu hụt nguồn cung đất hiếm đang trở thành một thách thức ngày càng lớn đối với các nhà cung cấp trong ngành hàng không vũ trụ và sản xuất chip của Mỹ. Trong bối cảnh này, hai công ty đã phải từ chối một số khách hàng - theo thông tin do các nguồn tin trong ngành tiết lộ với hãng tin Reuters.

Sự khan hiếm nói trên xảy ra trong bối cảnh chỉ còn vài tuần là đến cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong chuyến thăm chính thức Bắc Kinh của ông chủ Nhà Trắng.

Reuters cho biết tình trạng thiếu hụt chủ yếu xoay quanh các nguyên tố đất hiếm yttrium và scandium - những thành phần quan trọng trong công nghệ quốc phòng, hàng không vũ trụ và sản xuất chip, mà gần như toàn bộ nguồn hàng đều đến từ Trung Quốc.

Bắc Kinh đã cho phép nối lại nhiều hoạt động xuất khẩu đất hiếm sau khi áp hạn chế xuất khẩu các mặt hàng này vào tháng 4 năm ngoái. Tuy nhiên, dữ liệu Hải quan Trung Quốc cho thấy các lô hàng đất hiếm từ trước đến được Mỹ vẫn rất ít ỏi.

Việc giảm bớt căng thẳng thương mại, trong đó có việc Trung Quốc tạm dừng các hạn chế xuất khẩu khoáng sản quan trọng, sẽ là một trong những chủ đề thảo luận chính khi ông Trump và ông Tập gặp nhau tại Bắc Kinh vào cuối tháng 3 tới.

Sự khan hiếm nguồn cung đất hiếm tại Mỹ đang diễn ra nghiêm trọng, nhất là yttrium - loại đất hiếm được sử dụng trong các lớp phủ bảo vệ động cơ và tua-bin khỏi bị nóng chảy ở nhiệt độ cao. Nếu không có các lớp phủ này, động cơ không thể hoạt động.

Giá đất hiếm tăng 69% kể từ tháng 11 năm ngoái

Kể từ khi Reuters lần đầu tiên đưa tin về tình trạng thiếu hụt yttrium vào tháng 11 năm ngoái, giá đất hiếm này đã tăng 60% và hiện cao gấp 69 lần so với một năm trước. Một số nhà sản xuất lớp phủ bằng yttrium đã bắt đầu hạn chế việc cung ứng cho khách hàng - theo tiết lộ của các nhà điều hành và thương nhân.

Các nhà điều hành tại hai công ty Bắc Mỹ cần mua yttrium để sản xuất lớp phủ cho biết họ đã phải tạm dừng sản xuất do thiếu hụt đầu vào. Một công ty sản xuất lớp phủ cũng đã từ chối các khách hàng nhỏ hơn và ở nước ngoài để bảo tồn nguồn cung cho các khách hàng lớn hơn, bao gồm một số nhà sản xuất động cơ.

Một công ty khác trong chuỗi cung ứng lớp phủ gần đây đã hết nguyên liệu và ngừng bán các sản phẩm chứa yttrium oxide, theo một nguồn thạo tin.

Mặc dù tình trạng thiếu hụt yttrium và scandium chưa ảnh hưởng đến sản xuất động cơ phản lực hoặc chip, một quan chức chính phủ Mỹ cho biết một số nhà sản xuất Mỹ hiện đang đối mặt với sự thiếu hụt một số loại đất hiếm từ Trung Quốc.

Trung Quốc đã xuất khẩu 17 tấn sản phẩm yttrium sang Mỹ trong 8 tháng sau khi các biện pháp kiểm soát được áp dụng vào tháng 4/2025, so với 333 tấn trong 8 tháng trước khi các biện pháp này được thực hiện.

Một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền ông Trump cam kết đảm bảo quyền tiếp cận các khoáng sản quan trọng cho tất cả các doanh nghiệp Mỹ. "Việc này bao gồm đàm phán với Trung Quốc và giám sát việc tuân thủ thỏa thuận của Tổng thống Trump với Chủ tịch Tập, cũng như phát triển các chuỗi cung ứng thay thế khi cần thiết”, vị này nói.

Dù nguồn cung yttrium thấp chưa ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất động cơ, các nhà sản xuất vẫn có lý do để lo ngại - theo chuyên gia chuỗi cung ứng hàng không vũ trụ Kevin Michaels. "Đây là một vấn đề cần theo dõi và là một ví dụ cụ thể về cách Trung Quốc đang thể hiện sức mạnh của họ trong lĩnh vực đất hiếm”, ông Michaels - CEO tại công ty tư vấn AeroDynamic Advisory của Mỹ, nhận xét.

Các nhà sản xuất động cơ đã gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu phụ tùng từ các hãng hàng không và nhu cầu sản xuất cao hơn từ các nhà sản xuất máy bay Boeing và Airbus. Các nhà sản xuất động cơ máy bay Mỹ như GE Aerospace, Pratt & Whitney của RTX và Honeywell từ chối bình luận về vấn đề này.

Hoạt động sản xuất chip 5G thế hệ tiếp theo bị đe dọa 

Ngoài yttrium, các nhà sản xuất chip của Mỹ cũng đang thiếu hụt scandium, đồng nghĩa hoạt động sản xuất chip 5G thế hệ tiếp theo bị đe dọa - theo ông Dylan Patel, người sáng lập và CEO của công ty nghiên cứu SemiAnalysis. Với sản lượng toàn cầu chỉ vài chục tấn mỗi năm, scandium đóng vai trò nhỏ nhưng quan trọng trong pin nhiên liệu, hợp kim nhôm hàng không vũ trụ đặc biệt và xử lý và đóng gói chip tiên tiến.

Các nhà sản xuất chip lớn của Mỹ đều phụ thuộc vào scandium để sản xuất các thành phần chip "sử dụng trong hầu hết mọi điện thoại thông minh và trạm gốc 5G" - ông Patel cho biết. Các nhà sản xuất chip Mỹ đã đối mặt tình trạng sự chậm trễ trong việc nhận giấy phép xuất khẩu scandium mới từ Trung Quốc trong những tháng gần đây và đã liên hệ với Washington để được giúp đỡ - theo hai nguồn tin trong ngành.

Một số công ty trong số này đã nhận được scandium từ các nhà cung cấp nước thứ ba - một quan chức Mỹ khác cho biết, nhưng Trung Quốc yêu cầu các ứng viên xin giấy phép phải khai báo người sử dụng cuối cùng. "Giả thuyết của chúng tôi là chính ngành công nghiệp bán dẫn đang trở thành mục tiêu” - vị quan chức Mỹ nói.

"Hiện tại, Mỹ không sản xuất scandium trong nước và không có nguồn thay thế nào ngoài Trung Quốc”, ông Patel nói và cho biết thêm rằng lượng tồn kho chất này có thể chỉ còn đủ dùng trong vài tháng thay vì vài năm.