Đàm phán Mỹ - Iran: Chưa đạt thỏa thuận nhưng có tiến triển

Bộ trưởng Ngoại giao Oman Badr Albusaidi, với vai trò trung gian của cuộc đàm phán, cho biết các bên đã trao đổi những “ý tưởng sáng tạo và tích cực” trong phiên làm việc buổi sáng ngày thứ Năm (26/2) trước khi tạm nghỉ. Sau đó, truyền thông nhà nước Iran đưa tin cuộc thảo luận đã được tiếp tục vào buổi chiều.

Tham gia vòng đàm phán lần này có các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Jared Kushner và Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi. Theo các nguồn tin, thời gian làm việc của vòng này kéo dài hơn so với cả hai vòng đàm phán trước đó trong năm nay.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết cuộc thảo luận ngày thứ Năm diễn ra khẩn trương và nghiêm túc, đồng thời nói rằng các bên sẽ tiếp tục đàm phán sau khi tham vấn với chính phủ mỗi nước. Các cuộc thảo luận kỹ thuật dự kiến diễn ra tại Vienna, Áo vào tuần tới với sự tham gia của đại diện cơ quan giám sát hạt nhân từ Liên hợp quốc (UN).

Ông Baghaei cũng cho biết các bên đã đưa ra những sáng kiến “quan trọng và thực tế” liên quan tới cả chương trình hạt nhân của Iran và việc Mỹ dỡ bỏ các lệnh trừng phạt. Tehran coi đây là điều kiện then chốt để đạt được một thỏa thuận bền vững và có thể chấp nhận đối với cả hai bên.

Theo Bộ Ngoại giao Oman, ông Rafael Grossi, Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) cũng có mặt tại Geneva để tham gia các cuộc tham vấn liên quan tới chương trình hạt nhân của Iran.

Vấn đề làm giàu uranium tiếp tục là một trong những trở ngại lớn nhất đối với nỗ lực đạt thỏa thuận giữa hai nước. Đầu tuần này, đặc phái viên Mỹ Witkoff một lần nữa nhấn mạnh rằng yêu cầu Iran không làm giàu uranium là “lằn ranh đỏ” của Washington.

Tehran nhiều lần bác bỏ điều kiện đó, cho rằng với tư cách là thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), nước này có quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự. Về phía Iran, việc chấp nhận từ bỏ quyền này cũng được xem là “lằn ranh đỏ” của nhà lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei.

Bên cạnh đó, Iran cũng phản đối yêu cầu của Mỹ về việc mở rộng nội dung đàm phán sang chương trình tên lửa đạn đạo và sự hậu thuẫn của Tehran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực, như Hezbollah - lực lượng vũ trang và chính trị tại Lebanon. Theo lập luận của Washington, đây là những vấn đề gắn trực tiếp với an ninh khu vực.

Hôm thứ Tư (25/2), Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết các cuộc đàm phán với Iran sẽ “chủ yếu tập trung vào chương trình hạt nhân”. Tuy nhiên, ông cũng chỉ trích Iran vì từ chối thảo luận về tên lửa đạn đạo, cho rằng đây là “một trở ngại lớn”.

Ông Rubio đồng thời cảnh báo Iran đang sở hữu “hàng nghìn tên lửa đạn đạo tầm ngắn”, có thể đe dọa lực lượng Mỹ, các căn cứ quân sự của Mỹ và đối tác của Washington trong khu vực. Ông cũng nói rằng Iran không chỉ sở hữu năng lực tên lửa mà còn có các khí tài hải quân có thể đe dọa hoạt động hàng hải, gây sức ép với Hải quân Mỹ, cùng các loại vũ khí thông thường được thiết kế để tấn công Mỹ.

Những phát biểu này được đưa ra một ngày sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cáo buộc Tehran theo đuổi ý đồ “đen tối” liên quan tới chương trình hạt nhân. Ông Rubio nhấn mạnh việc Iran không chỉ kiên quyết làm giàu uranium mà còn muốn duy trì hoạt động này tại các cơ sở nằm sâu trong núi là điều khiến Washington đặc biệt lo ngại.

Năm ngoái, ông Trump từng tuyên bố Mỹ đã “xóa sổ” chương trình hạt nhân của Iran sau khi tham gia vào cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran.

Về phần mình, Tehran khẳng định sẽ không chấp nhận yêu cầu của Mỹ về việc hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo hoặc giảm hỗ trợ dành cho các nhóm vũ trang đồng minh trong khu vực.

Cũng trong ngày thứ Tư, ông Rubio cho biết chính quyền Tổng thống Trump hiện vẫn ưu tiên thúc đẩy tiến triển qua kênh ngoại giao.

“Tôi không kỳ vọng nhiều vào vòng đàm phán ngày thứ Năm bởi đây chủ yếu là các cuộc trao đổi. Nếu chưa đạt được bước tiến ở vấn đề hạt nhân, rất khó để tiến xa hơn với chương trình tên lửa đạn đạo”, ông Rubio phát biểu.

Trước đó, cả Mỹ và Iran đều phát tín hiệu sẵn sàng cho chiến tranh nếu đàm phán đổ vỡ. Iran cảnh báo sẽ trả đũa nếu Mỹ phát động tấn công, trong bối cảnh Washington đã triển khai lực lượng hải quân lớn nhất tại Trung Đông kể từ chiến tranh Iraq năm 2003.

Một nguồn tin thân cận với giới cầm quyền ở Tehran tiết lộ với tờ báo Financial Times rằng Iran đã điều chỉnh chiến lược theo hướng khiến lực lượng và khí tài của Mỹ phải chịu tổn thất đáng kể nếu xung đột bùng phát.

Ngay trước vòng đàm phán ở Geneve, Mỹ áp lệnh trừng phạt đối với hơn 30 cá nhân, tổ chức và các tàu thuộc đội tàu “bóng đêm” - nhóm chuyên chở dầu lách trừng phạt.