Các nhà sản xuất trong những ngành then chốt tại Đông Nam Á đang bắt đầu ghi nhận tình trạng nhà máy đóng cửa và cắt giảm việc làm, khi xung đột tại Iran tiếp tục đẩy chi phí đầu vào lên cao và làm gián đoạn chuỗi cung ứng...

Theo tờ báo Nikkei Asia, sức ép này chưa thể hiện đầy đủ trong các số liệu tổng hợp của khu vực, bởi ngành điện tử vẫn tăng trưởng mạnh và đang kéo các chỉ báo chung đi lên.

SỐ LIỆU TÍCH CỰC CHE KHUẤT SỨC ÉP Ở CẤP ĐỘ DOANH NGHIỆP

Theo chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) do S&P Global công bố hàng tháng, tâm lý của các nhà sản xuất trong khối Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) gồm 11 thành viên vẫn ở vùng tích cực trong tháng 4. Tuy nhiên, chỉ số này đã giảm xuống mức thấp nhất 9 tháng và thấp hơn nhiều so với thời điểm trước khi chiến sự Iran nổ ra. Các nhà phân tích cho rằng con số chung này chưa phản ánh đầy đủ áp lực mà nhiều ngành trong khu vực đang đối mặt.

Ông Firdaos Rosli, nhà kinh tế trưởng tại ngân hàng AmBank ở Kuala Lumpur, cho rằng số liệu thương mại của Malaysia nhìn bề ngoài vẫn khá vững, khi xuất khẩu tháng 4 tăng hai chữ số. Tuy nhiên, mức tăng này phân hóa mạnh giữa các ngành và không phản ánh đầy đủ sức ép đang xuất hiện trong một số lĩnh vực.

“Sự vững vàng đó đang che khuất sức ép nghiêm trọng ở một số lĩnh vực cụ thể. Do các ngành trong nền kinh tế vận hành với tốc độ khác nhau, tác động của khủng hoảng có thể chưa hiện rõ ngay trong dữ liệu GDP tổng hợp”, ông Rosli cảnh báo.

Ông Rosli cho rằng các ngành như logistics, sản xuất thứ cấp và xây dựng tại một số địa phương của Malaysia có thể chịu tác động nặng nề. Theo ông, dù các ngành đang tăng trưởng mạnh có thể tạm thời giúp số liệu kinh tế tổng thể có vẻ ổn định hơn, sức ép ở cấp độ doanh nghiệp vẫn rất rõ.

Malaysia và Philippines đang nằm trong nhóm chịu sức ép lớn nhất từ xung đột Iran. Trong đó, các doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ tổn thương hơn cả vì biên lợi nhuận thấp, khả năng hấp thụ chi phí thấp và ít dư địa xoay xở khi chi phí đầu vào, logistics cùng lúc tăng mạnh.

Vài tháng gần đây, tại Muar - trung tâm sản xuất đồ gỗ lớn nhất Malaysia - hơn 100 nhà sản xuất đồ gỗ nhỏ đã đóng cửa. Ngành này vốn đã chịu sức ép từ các biện pháp thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, nay tiếp tục bị bào mòn lợi nhuận khi chi phí tăng lên do xung đột Iran.

“Các nhà máy nhỏ đã bắt đầu đóng cửa. Xung quanh chúng tôi, những nhà máy lâu năm cũng đang dừng hoạt động vì không chịu nổi nữa”, ông Jeffrey Eng, chủ công ty TKL Furniture, doanh nghiệp xuất khẩu toàn bộ sản phẩm sang Mỹ, cho biết.

Theo ông, các cơ sở nhỏ không thể gánh nổi sức ép nên buộc phải đóng cửa. Còn những doanh nghiệp có tên tuổi lâu năm, với nhờ lợi nhuận tích lũy được từ các năm trước, cũng phải chọn thanh lý tài sản thay vì tiếp tục chịu lỗ.

Khảo sát tháng 5 của Liên đoàn Các nhà sản xuất Malaysia (FMM) cho thấy 28% trong số 225 doanh nghiệp được hỏi đã hoặc đang lên kế hoạch điều chỉnh nhân sự do tác động trực tiếp từ cuộc khủng hoảng. Trong khi đó, 72% cho biết tình hình kinh doanh của họ đã xấu đi.

Tại Philippines, dữ liệu chính thức cho thấy ngành sản xuất đã cắt giảm 217.000 việc làm trong tháng 3, tương đương 5,8% lực lượng lao động của ngành. PMI sản xuất của nước này cũng giảm mạnh xuống vùng suy giảm, thấp nhất trong nhóm 6 nền kinh tế lớn của ASEAN.

“Các nhà sản xuất tại Philippines gần như chắc chắn sẽ gặp khó khăn cả về cầu lẫn cung, khi chi phí năng lượng tăng mạnh tác động lên cả hai phía”, ông Miguel Chanco, nhà kinh tế trưởng phụ trách châu Á mới nổi tại công ty nghiên cứu Pantheon Macroeconomics có trụ sở tại Anh, nhận xét với tờ báo Nikkei Asia

Theo ông Chanco, điểm bất lợi của Philippines so với các nước láng giềng là xuất khẩu của nước này gần như không được hỗ trợ nhiều từ nhu cầu phần cứng AI - động lực đang giúp xuất khẩu điện tử của nhiều nền kinh tế trong khu vực tăng nhanh. Bên cạnh đó, Philippines cũng có ít dư địa chính sách để ứng phó khủng hoảng năng lượng hơn so với một số nước trong khu vực như Indonesia hay Malaysia, chẳng hạn thông qua các chương trình trợ giá nhiên liệu.

CHI PHÍ ĐẦU VÀO VÀ GIÁN ĐOẠN LOGISTICS LAN RỘNG TOÀN KHU VỰC

Trong khi đó, tại Thái Lan, ông John Higham, Giám đốc thương mại của công ty Element 6 Evolution - xưởng đóng thuyền đua hiệu suất cao và thuyền hai thân catamaran gần cảng Laem Chabang - cho biết công ty không còn nhập được các vật liệu composite thiết yếu từ Dubai bằng đường biển.

“Vấn đề lớn nằm ở nhựa resin, nguyên liệu thô chiếm tỷ trọng lớn nhất theo khối lượng của chúng tôi”, ông Higham chia sẻ.

Ông Higham cho biết công ty đang phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không, với khối lượng lên tới hàng nghìn kg, nếu không muốn dừng sản xuất hoàn toàn. Cách làm này khiến chi phí resin của công ty tăng 400% sau khi tính cả chi phí vận chuyển.

"Cuộc chiến này không chỉ tác động đến các nước trực tiếp tham chiến. Tình trạng gián đoạn vận tải biển toàn cầu đang đẩy chi phí vận chuyển lên cao và nhiều khách hàng quốc tế phải lùi thời điểm nhận hàng”, ông Steve Ong, Chủ tịch Hiệp hội Đồ gỗ Johor ở miền Nam Malaysia, cho biết.

Tại Indonesia, Hiệp hội Người sử dụng lao động Indonesia cho biết 10 trong 16 lĩnh vực sản xuất tăng trưởng chậm hơn nhiều so với mức tăng 5,61% của toàn nền kinh tế trong quý 1. Một nguyên nhân chính là giá naphtha - sản phẩm tinh chế từ dầu thô - tăng cao, gây sức ép lớn lên ngành nhựa trong nước. Hiệp hội Công nghiệp Ô tô Indonesia cũng đang khảo sát tác động đối với chuỗi cung ứng, khi chi phí leo thang và tình trạng giao hàng chậm bắt đầu ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất.

Ở Singapore, nơi tâm lý kinh doanh vẫn tích cực nhất trong khu vực, nhiều doanh nghiệp đang tìm cách chuyển sang các nguồn cung gần hơn. Ông Melvin Tan, Phó chủ tịch Liên đoàn Sản xuất Singapore (SMF), cho biết trong bối cảnh chi phí logistics và giá điện cùng tăng, các nhà sản xuất nước này đang tìm cách tận dụng Đặc khu kinh tế Johor - Singapore mới thành lập và các nhà máy gần đó tại Indonesia, thay vì tiếp tục phụ thuộc vào những nguồn cung truyền thống ở xa hơn.

Các nhà phân tích dự báo tình hình có thể tiếp tục xấu đi nếu nguồn cung không sớm cải thiện. Ngân hàng đầu tư Malaysia CIMB Investment cho biết các khảo sát của ngân hàng trung ương cho thấy lượng hàng tồn kho bình quân của doanh nghiệp tại Malaysia chỉ đủ dùng trong 3-4 tháng. Điều này đồng nghĩa nguồn cung đầu vào có thể thắt chặt đáng kể từ cuối quý 2/2026.

“Tình hình hiện nay là kiểu khủng hoảng mà dữ liệu GDP tổng hợp khó phản ánh kịp thời, bởi tác động không bộc lộ ngay mà lan dần qua từng mắt xích của nền kinh tế. Sức ép đang âm thầm truyền từ lĩnh vực này sang lĩnh vực khác, giống một đám cháy âm ỉ trước khi hiện rõ trên các chỉ báo vĩ mô”, ông Rosli của AmBank cảnh báo.