Với gần 1 triệu ha đất có rừng, hệ sinh thái đa dạng cùng hơn 1 triệu người dân sinh sống, Khu Dự trữ Sinh quyển miền Tây Nghệ An đang được định hướng chuyển từ trọng tâm bảo tồn sang phát huy giá trị tài nguyên, hình thành các mô hình kinh tế xanh và nâng cao sinh kế cộng đồng trong giai đoạn 2027–2037...

UBND tỉnh Nghệ An vừa tổ chức cuộc làm việc, cho ý kiến hoàn thiện Báo cáo đánh giá định kỳ 10 năm giai đoạn 2017–2027 của Khu Dự trữ Sinh quyển miền Tây Nghệ An và định hướng phát triển trong 10 năm tới.

TỪ BẢO TỒN TÀI NGUYÊN ĐẾN KINH TẾ XANH

Theo báo cáo, Khu Dự trữ Sinh quyển miền Tây Nghệ An hiện có 967.045,53 ha đất có rừng, chiếm 99,15% diện tích đất có rừng toàn tỉnh. Trong đó, rừng tự nhiên đạt 780.010,10 ha, còn rừng trồng hơn 187.000 ha.

So với kỳ đánh giá năm 2017, diện tích đất có rừng tăng hơn 105.900 ha, trong khi độ che phủ thảm thực vật rừng tăng từ 66,3% lên 69,07%. Đây là nền tảng quan trọng để Nghệ An phát triển các ngành kinh tế dựa trên tài nguyên tự nhiên theo hướng xanh, bền vững.

Giá trị của Khu Dự trữ Sinh quyển miền Tây Nghệ An không chỉ nằm ở diện tích rừng rộng lớn mà còn ở hệ sinh thái và nguồn tài nguyên sinh học phong phú.

Giai đoạn đánh giá cho thấy tổng số loài được ghi nhận tăng từ 3.961 lên 5.105 loài, trong đó có 3.632 loài thực vật và 1.473 loài động vật. Riêng nhóm thực vật có 168 loài nguy cấp, quý hiếm được ghi nhận trong các danh mục bảo tồn.

Công tác bảo tồn cũng được gắn với nghiên cứu khoa học và ứng dụng công nghệ. Tại Vườn Quốc gia Pù Mát, giai đoạn 2017–2025 đã tiếp nhận cứu hộ 995 cá thể thuộc 58 loài, trong đó 749 cá thể được tái thả về tự nhiên. Cùng với đó đã có 164 đề tài, dự án nghiên cứu được triển khai, cùng nhiều công nghệ như GIS, GPS, bẫy ảnh, UAV, SMART, FORMIS, Terra-i và camera AI được ứng dụng trong quản lý, giám sát tài nguyên.

Những kết quả này tạo cơ sở để tài nguyên sinh quyển không chỉ được bảo vệ mà còn trở thành nền tảng cho các hoạt động kinh tế có giá trị gia tăng cao như du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, phát triển dược liệu, sản phẩm từ rừng và các mô hình sinh kế bền vững.

Tại cuộc làm việc, PGS.TS Đào Thị Minh Châu, Trường Đại học Vinh, cho rằng giai đoạn 2027–2037 cần có sự chuyển dịch rõ hơn, từ tập trung bảo vệ các giá trị hiện có sang phát huy các giá trị đó để phát triển kinh tế - xã hội xanh và bền vững.

Theo đó, 4 mối liên kết cần được chú trọng gồm: bảo tồn tài nguyên; phát triển khoa học công nghệ; phát triển kinh tế cộng đồng; xây dựng các mô hình kinh tế xanh trên nền tảng quản trị phù hợp.

Đáng chú ý, cộng đồng được xác định là chủ thể quan trọng của quá trình phát triển. Đây cũng là bài toán đặt ra đối với miền Tây Nghệ An cần lời giải để người dân vùng đệm, vùng chuyển tiếp có thể tăng thu nhập từ rừng mà vẫn bảo đảm mục tiêu bảo tồn.

BIẾN GIÁ TRỊ BẢO TỒN THÀNH GIÁ TRỊ KINH TẾ, ĐỂ NGƯỜI DÂN CÓ THỂ SỐNG ĐƯỢC TỪ RỪNG

Từ thực tiễn địa phương, lãnh đạo xã Quế Phong đề nghị tiếp tục xây dựng các chính sách dài hạn để người dân tham gia bảo vệ rừng có nguồn thu ổn định; đồng thời phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, dược liệu và các sản phẩm dựa trên lợi thế tài nguyên bản địa.

Đây được xem là một trong những hướng đi quan trọng để biến giá trị bảo tồn thành giá trị kinh tế, thay vì chỉ nhìn rừng dưới góc độ tài nguyên cần bảo vệ.

Cùng với sinh kế, hạ tầng cũng được xác định là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với khả năng hình thành chuỗi giá trị kinh tế xanh ở miền Tây Nghệ An. Địa phương đề xuất quan tâm đầu tư, mở rộng Quốc lộ 7 và Quốc lộ 48, qua đó tăng khả năng kết nối, logistics và vận chuyển hàng hóa, tạo điều kiện đưa sản phẩm từ các vùng rừng và vùng sản xuất đến thị trường.

Theo định hướng mới, Khu Dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An không chỉ là không gian bảo tồn mà cần trở thành một phần trong chiến lược phát triển kinh tế của tỉnh. Các mục tiêu về bảo tồn, sinh kế, du lịch, khoa học công nghệ và kinh tế xanh cần được lồng ghép vào quy hoạch, kế hoạch phát triển của từng ngành, từng địa phương.

Khu Dự trữ Sinh quyển miền Tây Nghệ An có ý nghĩa quan trọng đối với bảo tồn thiên nhiên, phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm sinh kế người dân. Nhấn mạnh điều này, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ nêu định hướng giai đoạn 2027–2037 phải bảo đảm sự hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, phát triển kinh tế và nâng cao đời sống cộng đồng.

UBND tỉnh yêu cầu các ngành, địa phương tiếp tục hoàn thiện báo cáo đánh giá định kỳ, đồng thời lồng ghép mục tiêu, nhiệm vụ quản lý Khu Dự trữ Sinh quyển vào quy hoạch và kế hoạch phát triển. Trong đó, việc bảo vệ và phát huy giá trị Khu Dự trữ Sinh quyển thế giới miền Tây Nghệ An được xác định là trách nhiệm chung của chính quyền, người dân và các bên liên quan.

Với quy mô khoảng 1,3 triệu ha, hơn 1 triệu dân và hệ thống rừng, đa dạng sinh học đặc biệt phong phú, giai đoạn 2027–2037 sẽ là bước chuyển quan trọng để Nghệ An khai thác hợp lý “vốn tự nhiên”, phát triển các mô hình kinh tế xanh, nâng giá trị tài nguyên rừng và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng miền Tây.