Dự báo, chỉ số già hóa của Việt Nam sẽ vượt 100 vào năm 2032 - thời điểm số người cao tuổi nhiều hơn số trẻ em. Tỷ lệ người trong độ tuổi lao động hỗ trợ một người cao tuổi sẽ giảm từ hơn 7 người (năm 2023) xuống còn khoảng 2 người vào năm 2049…

Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất châu Á. Theo Dữ liệu dân cư quốc gia, cả nước hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm trên 16% dân số. Trong đó, khoảng 2,6 triệu người từ 80 tuổi (chiếm 15,9% tổng số người cao tuổi), 10,3 triệu người cao tuổi sống ở nông thôn (chiếm 64%).

Ông N.P.C, 72 tuổi, ở Hà Tĩnh, là bệnh nhân quen thuộc của Tiến sĩ, bác sĩ Hà Thị Vân Anh, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lão khoa Trung ương (Hà Nội), trong nhiều năm nay. Lần đầu ông đến khám với căn bệnh tăng huyết áp cách đây 7 năm. Sau đó, ông lại phát hiện mắc đái tháo đường, rối loạn chuyển hóa lipid. Thêm tuổi thêm bệnh, hơn nửa thập kỷ kể từ lần đó, đến nay ông mắc đến 5 bệnh trong người.

“Vừa nhận sổ hưu, chưa vui được ngày nào đã phải gắn với giường bệnh”, ông nói. Ban đầu, ông tự đi khám được, nằm viện cũng không phải cần có người bên cạnh 24/24h. Năm nay, các con ông phải thuê thêm người trông nom, đỡ đần. Những trường hợp như ông C. không hiếm ở Bệnh viện Lão khoa Trung ương, bệnh viện vì thế liên tục phải mở rộng khu khám bệnh. 

Mỗi ngày, mỗi bác sĩ Khoa Khám bệnh Bệnh viện Lão khoa Trung ương khám khoảng 50 bệnh nhân với 12 bàn khám. Những chuyên khoa như tăng huyết áp, tim mạch hay đái tháo đường chiếm số lượng lớn nhất, các bác sĩ khám tới 150 - 200 bệnh nhân/ngày. 

Theo Bộ Y tế, dù chỉ chiếm hơn 14% dân số nhưng nhóm người cao tuổi sử dụng trên 50% chi phí điều trị mỗi năm. Chi phí điều trị cho người cao tuổi cao gấp gần 10 lần người trẻ. Bác sĩ Vân Anh cho biết lý do là bởi liên quan đến chi phí chăm sóc trực tiếp (khám, điều trị, thuốc…), gián tiếp (đi lại, ăn ở cho người chăm sóc), chưa kể các vật tư, thiết bị hỗ trợ, phục hồi chức năng của người cao tuổi… cũng tốn kém. 

Bác sĩ Vân Anh cho biết, người cao tuổi thường mắc nhiều bệnh, tình trạng suy giảm chức năng do lão hóa làm xuất hiện hội chứng lão khoa. Từ đó dẫn đến nhiều chỉ định cận lâm sàng chuyên sâu nên chi phí chẩn đoán cao. Với nhiều bệnh đồng mắc, bệnh nhân cao tuổi cũng phải dùng nhiều thuốc. Với những bệnh nhân điều trị nội trú, thời gian hồi phục bệnh lâu hơn so với người dưới 60 tuổi, cũng khiến chi phí gia tăng.

Ngày 26/3, tại Hội nghị Khoa học quốc tế với chủ đề “Chăm sóc toàn diện người bệnh cao tuổi”, PGS.TS Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, cũng nhấn mạnh tuổi thọ trung bình của người Việt hiện trên 74 tuổi, thuộc nhóm cao trên thế giới. Tuy nhiên điều đáng lo ngại là thời gian sống chung với bệnh tật lại kéo dài, khiến chất lượng cuộc sống chưa thực sự đảm bảo.

“Người cao tuổi ở Việt Nam thường phải sống chung với bệnh tật trong khoảng 5 - 7 năm cuối đời, trung bình mỗi người mắc 4 - 5 bệnh lý khác nhau. Tại Bệnh viện Hữu Nghị, một người cao tuổi đi khám 7 - 8 lần mỗi năm, thậm chí cao hơn nếu tính cả số lần nhập viện. Tần suất này cao gấp 2 - 2,5 lần so với các nhóm bệnh nhân khác".

"Những con số trên cho thấy gánh nặng bệnh tật ở người cao tuổi rất lớn, đòi hỏi sự quan tâm đặc biệt từ hệ thống y tế cũng như gia đình và cộng đồng, với mục tiêu không chỉ sống lâu mà cần hướng tới sống khỏe", PGS. Thế Anh nói.

Theo đó, một trong những thay đổi quan trọng là ngành y tế cần chuyển từ mô hình điều trị đơn bệnh sang điều trị đa bệnh, đa chuyên khoa. Việc điều trị cần có sự phối hợp của các chuyên khoa khác nhau. Từ khâu dự phòng đến khâu điều trị, rồi phục hồi và cả chăm sóc dinh dưỡng, tinh thần cho người bệnh. 

Tất cả các bệnh viện đa khoa phải có khoa lão, các bác sĩ được đào tạo về chuyên ngành lão khoa, thậm chí là các điều dưỡng được đào tạo về chăm sóc cho bệnh nhân người cao tuổi. Bên cạnh đó, y tế cơ sở phối hợp với y tế cơ bản và chuyên sâu để tiếp tục điều trị nâng cao cho người bệnh. Đồng thời thành lập thêm các trung tâm chăm sóc người cao tuổi lâu dài.

PGS. Thế Anh cho rằng cần thay đổi cách tiếp cận, bắt đầu từ cộng đồng. Việc quản lý sức khỏe người cao tuổi không nên chỉ diễn ra trong bệnh viện, mà cần được thực hiện liên tục, ngay tại nơi sinh sống, thông qua theo dõi định kỳ và chủ động. Trong đó việc ứng dụng công nghệ như phần mềm theo dõi sức khỏe cá nhân có thể hỗ trợ người bệnh tự quản lý tình trạng của mình.

Đặc biệt, phiên thảo luận Chính sách càng thêm phần giá trị với sự chia sẻ của GS.TS Marchenko, Giám đốc Trung tâm Ung thư Napalkov, Liên bang Nga. Dưới góc độ quản lý vĩ mô từ một quốc gia có nền y học phát triển, GS.TS Marchenko đã mang đến những kinh nghiệm quốc tế quý báu trong việc xây dựng chiến lược tầm soát, quản lý và điều trị bệnh lý ung thư ở nhóm bệnh nhân lớn tuổi.

Những chia sẻ của ông không chỉ giúp đối chiếu với thực trạng tại Việt Nam mà còn gợi mở nhiều phương hướng mới trong việc hoạch định chính sách y tế và đẩy mạnh hợp tác chuyển giao công nghệ song phương, nhằm tối ưu hóa nguồn lực chăm sóc y tế cho người cao tuổi.

Ông Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo Bộ Y tế, cho biết để ứng phó già hóa, Bộ Y tế mới đề xuất phát triển mô hình chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng, mở điểm chăm sóc ban ngày tận dụng cơ sở vật chất sẵn có như nhà văn hóa, khu thể thao thôn, tổ dân phố. Đề xuất này được đưa vào dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số, đang được Bộ Y tế xin ý kiến, dự kiến trình Chính phủ ban hành trước 30/4.

Theo dự thảo Nghị định mới nhất gồm 120 điều, Bộ Y tế cũng đã phác thảo một kế hoạch chi tiết nhằm phổ cập việc tầm soát bệnh tật cho người dân. Mục tiêu cốt lõi là đảm bảo mỗi cá nhân được kiểm tra sức khỏe ít nhất một lần mỗi năm theo tiêu chuẩn chuyên môn.

Thay vì triển khai đồng loạt, chính sách này sẽ được thực hiện theo chiến lược "ưu tiên nhóm yếu thế trước, mở rộng toàn dân sau". Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực ngân sách mà còn đảm bảo những người khó khăn, người cao tuổi được tiếp cận dịch vụ y tế sớm nhất.