Người dân chủ động tiêm vaccine khi dịch sốt xuất huyết diễn biến khó lường

Năm nay, ngay từ những tháng đầu năm, bệnh sốt xuất huyết đã có dấu hiệu gia tăng sớm tại Việt Nam. Tính đến ngày 31/5, TP.HCM ghi nhận 17.718 ca mắc, tăng hơn 64,6% so với cùng kỳ năm 2025. 

"Năm 2026 là thời điểm cần đặc biệt cảnh giác khi số ca mắc sốt xuất huyết đã bắt đầu có dấu hiệu tăng từ cuối năm 2025, số ca mắc từ đầu năm 2026 đến nay cũng đang cao hơn cùng kỳ năm trước," ThS.BS Lê Hồng Nga, Phó giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), cho biết.

Tại Việt Nam, khu vực phía Nam luôn là vùng trọng điểm của sốt xuất huyết, chiếm khoảng 40 - 50% tổng số ca mắc cả nước. Riêng tại TP.HCM năm nay, bệnh xuất hiện ở 168 phường, xã và ghi nhận ngày nào cũng có ca mắc sốt xuất huyết mới trên địa bàn thành phố. Bệnh không còn là bệnh chủ yếu ở trẻ nhỏ mà hiện hơn một nửa số ca mắc là người trên 15 tuổi.

Nhóm tuổi ghi nhận nhiều ca bệnh nhất từ 11 - 15 tuổi, sau đó đến độ tuổi 16 - 30 tuổi. Đây là nhóm thường xuyên học tập, làm việc và di chuyển tại các môi trường tập trung đông người nhưng lại có tâm lý chủ quan, ít áp dụng các biện pháp phòng chống muỗi đốt và hay nhầm lẫn sốt xuất huyết với sốt cảm cúm thông thường khiến dễ rơi vào tình trạng bệnh nặng.

Theo ghi nhận, TP.HCM đã có 4 ca tử vong do sốt xuất huyết từ đầu năm đến nay. Đáng chú ý, các trường hợp tử vong được ghi nhận từ đầu năm không chỉ xảy ra ở trẻ em mà còn ở người lớn. Nhiều bệnh nhân có bệnh nền và được phát hiện, điều trị khi bệnh đã diễn tiến nặng.

Tại tọa đàm "Sốt xuất huyết Dengue: Nhận diện nguy cơ và gánh nặng bệnh tật - Chủ động phòng ngừa cho cả gia đình" mới đây, PGS.TS.BS. Phạm Văn Quang, Trưởng khoa Hồi sức tích cực chống độc Bệnh viện Nhi đồng 1, nhận định số ca sốt xuất huyết tại TP.HCM dự kiến sẽ tiếp tục tăng khi khu vực phía Nam bước vào mùa mưa.

PGS Quang cho biết điều khiến đội ngũ y tế lo ngại nhất là nhiều trường hợp sốt xuất huyết Dengue nặng xảy ra trên những trẻ trước đó hoàn toàn khỏe mạnh. Điển hình mới đây, trong đêm bệnh viện ở tỉnh gọi về Nhi đồng 1 xin chuyển một bé 12 tuổi bị sốt xuất huyết Dengue, trong tình trạng sốc rất nặng và mất máu rất nhiều.

Khi tới nơi, bé đã suy hô hấp, chỉ số huyết cầu tố (dung tích hồng cầu) chỉ còn khoảng 10% trong khi bình thường là 40%, nghĩa là mất khoảng 3/4 thể tích máu. Bệnh viện phải truyền hơn 10 lít máu và các chế phẩm máu, kết hợp nội soi cầm máu mới cứu sống được bé.

PGS.TS.BS Phạm Văn Quang cho biết những trải nghiệm cận kề ranh giới sinh tử không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn có thể để lại những tổn thương tâm lý lâu dài. Bên cạnh gánh nặng về sức khỏe và các di chứng hậu sốt xuất huyết, chi phí điều trị cho một ca bệnh nguy kịch có thể dao động từ 120 triệu đồng đến 720 triệu đồng, ảnh hưởng lớn đến kinh tế của các gia đình.

Theo các chuyên gia, một sai lầm mà nhiều người dân mắc phải đó là tâm lý chỉ cần giữ nhà cửa sạch sẽ thì không có nguy cơ mắc sốt xuất huyết. Thực tế, muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết không sinh sản ở những nơi nước bẩn hay cống rãnh ô nhiễm, chúng thường sinh sôi ở những nơi có nước sạch, đọng lại dài ngày.

Đó là các khay nước dưới chậu cây, thùng chứa nước sinh hoạt, bình hoa, máng thoát nước, ly nhựa, hộp xốp bỏ ngoài trời sau cơn mưa… đều có thể trở thành nơi sinh sản lý tưởng của muỗi vằn. Đáng chú ý, muỗi vằn còn có thể theo thang máy, hệ thống thông gió hoặc các vật dụng chứa nước để xuất hiện ở nhiều tầng khác nhau của các tòa cao ốc. Do đó, người dân không nên lơ là chủ quan.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM cảnh báo, bất kỳ ai cũng có nguy cơ mắc và tái mắc bệnh sốt xuất huyết vì virus Dengue gây bệnh sốt xuất huyết có 4 chủng, một người có thể mắc bệnh nhiều lần trong đời. Thậm chí, người tái mắc sốt xuất huyết lần sau có thể có nguy cơ diễn tiến nặng hơn so với lần mắc trước đó. Điều này đòi hỏi sự cẩn trọng và chủ động phòng ngừa ngay cả khi đã từng mắc bệnh.

Trước diễn biến dịch sốt xuất huyết khó lường, nhiều người dân đã đổ xô đến các trung tâm tiêm chủng để tiêm vaccine phòng bệnh. Tại trung tâm VNVC quận 8, TP.HCM, chị Đặng Minh Hà (41 tuổi, ngụ phường Bình Đông) đưa 3 con đến tiêm vaccine sốt xuất huyết. Chị Hà cho biết gia đình đã áp dụng nhiều phương pháp diệt muỗi, dọn dẹp nhà cửa nhưng không thể phòng được hoàn toàn nguy cơ bị muỗi đốt. “Tại cơ quan tôi và trường học của các con, nhiều gia đình rủ nhau, giục nhau đi tiêm vaccine cho yên tâm”, chị Hà nói.

Bác sĩ chuyên khoa 1 Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC, cho biết tình hình bệnh sốt xuất huyết hiện nay chịu tác động của nhiều yếu tố như biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan, đô thị hóa, di biến động dân cư, điều kiện vệ sinh môi trường, mức độ miễn dịch cộng đồng và sự thay đổi các loại virus lưu hành.

Virus sốt xuất huyết có 4 loại huyết thanh Dengue: DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Người từng mắc bệnh vẫn có thể tái nhiễm khi gặp loại virus khác và nguy cơ diễn tiến nặng ở lần mắc sau thường cao hơn. Khi loại virus lưu hành thay đổi, số người chưa có miễn dịch bảo vệ sẽ tăng lên, tạo điều kiện cho dịch bùng phát.

Hiện nay, tại Việt Nam đã có thể tiếp cận vaccine sốt xuất huyết của Takeda (Nhật Bản), được chỉ định cho trẻ từ 4 tuổi trở lên và người lớn với lịch tiêm 2 mũi cách nhau 3 tháng. Các nghiên cứu cho thấy vaccine giúp giảm hơn 80% nguy cơ mắc bệnh và trên 90% nguy cơ nhập viện do sốt xuất huyết.

Trong khi đó, tại tọa đàm “Sốt xuất huyết Dengue: Những diễn biến khó lường tại Việt Nam” vừa qua, TS. Angela Pratt, Trưởng Đại diện WHO tại Việt Nam, cho rằng hệ thống cảnh báo sớm ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đang giúp dự báo nguy cơ bùng phát dịch chính xác hơn. Đồng thời, vaccine sốt xuất huyết là công cụ dự phòng chủ động, góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh và giảm tỷ lệ diễn tiến nặng.

WHO đặt mục tiêu tiến tới không còn ca tử vong do sốt xuất huyết Dengue vào năm 2030. Theo các chuyên gia, để đạt được mục tiêu này, bên cạnh nỗ lực của ngành y tế, người dân cần thay đổi nhận thức và chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh ngay từ sớm.