Phục hồi chức năng không chỉ là giai đoạn “sau điều trị”

Trong tháng 3/2026, Trung tâm Phục hồi chức năng (Bệnh viện Bạch Mai) liên tục tiếp nhận nhiều trường hợp viêm quanh khớp vai. Đáng chú ý, người bệnh thuộc nhiều lứa tuổi khác nhau, từ sinh viên, nhân viên văn phòng đến người cao tuổi cho thấy đây không còn là bệnh lý “của riêng người già”.

Viêm quanh khớp vai là tình trạng tổn thương các cấu trúc phần mô mềm quanh khớp như gân, cơ, dây chằng, bao khớp. Người bệnh thường nhập viện với biểu hiện đau âm ỉ kéo dài, đau tăng về đêm (đặc biệt vào nửa đêm hoặc rạng sáng), kèm hạn chế vận động: khó chải đầu, mặc áo, với tay hoặc đưa tay ra sau lưng. Tình trạng này ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hàng ngày và chất lượng cuộc sống.

Chị N., nhân viên văn phòng tại Hà Nội, cho biết đã bị đau vai kéo dài nhiều tháng, từng tự điều trị bằng xoa bóp, nhưng không hiệu quả. Sau khi được chẩn đoán viêm quanh khớp vai và điều trị tại Trung tâm, chỉ sau một tuần, tình trạng đau giảm rõ rệt, tay có thể giơ lên và vận động linh hoạt hơn, giấc ngủ cũng được cải thiện.

Theo các chuyên gia Trung tâm Phục hồi chức năng, Bệnh viện Bạch Mai, tập vận động là phương pháp nền tảng, giúp cải thiện tận gốc tình trạng hạn chế vận động và giảm đau trong viêm quanh khớp vai. Người bệnh được hướng dẫn theo lộ trình khoa học: giai đoạn đầu tập nhẹ để làm mềm khớp; giai đoạn sau tăng dần sức mạnh và độ ổn định.

Bên cạnh vận động trị liệu, người bệnh còn được áp dụng nhiều phương pháp vật lý trị liệu hiện đại như: nhiệt trị liệu (hồng ngoại, sóng ngắn, parafin), siêu âm, laser công suất cao, sóng xung kích; điện trị liệu giảm đau, chống viêm; xoa bóp, kéo giãn cơ… Sự phối hợp này giúp giảm đau nhanh, tạo điều kiện thuận lợi cho tập luyện và rút ngắn thời gian phục hồi.

Thực tế cho thấy phục hồi chức năng không chỉ là giai đoạn “sau điều trị” mà là đôi khi giữ vai trò toàn bộ quá trình điều trị. Hiện nay, nhiều cơ sở phục hồi chức năng trong nước đã ứng dụng AI trong đánh giá vận động, thiết kế bài tập và lập kế hoạch điều trị cá nhân hóa. Nhờ đó, bác sĩ và kỹ thuật viên có thể hiểu sâu hơn về cơ chế vận động của người bệnh, đo lường chính xác tiến triển điều trị và rút ngắn đáng kể thời gian phục hồi.

PGS.TS. Trần Quý Tường, Chủ tịch Hội Tin học Y tế Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội Phục hồi chức năng Việt Nam, cho biết AI đang thúc đẩy ngành phục hồi chức năng Việt Nam chuyển từ phương thức thủ công truyền thống sang mô hình “phục hồi thông minh” (Smart Rehabilitation). Mô hình này cho phép đánh giá vận động chính xác dựa trên phân tích dữ liệu cảm biến và hình ảnh, cá thể hóa phác đồ điều trị theo tiến triển và đặc điểm của từng bệnh nhân, theo dõi, giám sát và can thiệp từ xa...

Một trường hợp điển hình: sau cơn đột quỵ, con trai ông Nguyễn Ngọc Chuyên (khu Quang Trung 11, phường Uông Bí) gần như mất hoàn toàn khả năng vận động nửa người bên phải. Tại Bệnh viện Lão khoa – Phục hồi chức năng Quảng Ninh, bệnh nhân được can thiệp phục hồi bằng hệ thống robot Erigo Pro.

Bệnh viện là một trong số ít đơn vị tại miền Bắc triển khai robot hỗ trợ phục hồi ngay từ giai đoạn sớm cho người bệnh sau đột quỵ, chấn thương tủy sống và suy giảm vận động. Bác sĩ Từ Khánh Linh, Khoa Vật lý trị liệu, Bệnh viện Lão khoa – Phục hồi chức năng Quảng Ninh, cho biết robot Erigo Pro có thể đồng thời thực hiện nhiều thủ thuật như tập đứng với bàn nghiêng, vận động thụ động hai chi dưới và kích thích điện chức năng (FES).

“Thông qua hệ thống cảm biến và phần mềm điều khiển, robot ghi nhận các thông số vận động, từ đó bác sĩ điều chỉnh cường độ tập phù hợp với từng người bệnh. Nhờ vậy, quá trình phục hồi được theo dõi một cách khoa học, chính xác và hiệu quả hơn,” bác sĩ Linh nói. Bệnh viện còn đưa vào sử dụng nhiều thiết bị phục hồi chức năng hiện đại như máy điều trị giảm áp lực cột sống; máy tập đi với hệ thống nâng đỡ một phần trọng lượng cơ thể…

Thực tế, một phẫu thuật thành công hay một triệu chứng đã được điều trị chưa đồng nghĩa với việc người bệnh có thể sớm trở lại cuộc sống bình thường. Ở khoảng chuyển tiếp ấy, phục hồi chức năng và vận động giữ vai trò hoàn thiện hiệu quả điều trị và nâng cao chất lượng sống lâu dài. Tại Việt Nam, nhu cầu phục hồi chức năng đang gia tăng nhanh trong bối cảnh dân số già hóa và các bệnh mạn tính như đột quỵ, thoái hóa khớp, bệnh tim mạch hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ngày càng phổ biến.

Theo PGS.TS.BS Vũ Hữu Vĩnh, Trưởng khoa Kỹ thuật Phục hồi chức năng - Trường Đại học Quốc tế Hồng Bàng, tại nước ta nhân lực chuyên ngành hiện chỉ khoảng 0,25 người trên 10.000 dân, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo từ 0,5 đến 1 người. "Có thể nói là chúng ta mới đáp ứng được khoảng 40 đến 50% nhu cầu", ông Vĩnh nhận định.

Khoảng trống hiện nay không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng và mô hình tổ chức. Theo ông Vĩnh, phục hồi chức năng đôi khi vẫn bị xem là khâu hỗ trợ thay vì một phần thiết yếu trong kế hoạch điều trị, và đây là điểm cần thay đổi ngay từ đào tạo. Thực tế, kích thích vận động là một trong những kích thích quan trọng, đảm bảo sự phát sinh, phát triển, tồn tại của cơ thể. Nó có ảnh hưởng đến mọi cơ quan, bộ phận, quá trình sinh học trong cơ thể.

Cuối tháng 3 vừa qua, Bệnh viện Bạch Mai đã tổ chức buổi làm việc với đoàn công tác của Đại học Trung y Dược Phúc Kiến (Trung Quốc). Tại buổi làm việc, các ý kiến trao đổi từ các chuyên khoa Thần kinh, Cơ xương khớp, Phục hồi chức năng, Đột quỵ, Phẫu thuật thần kinh cho thấy nhu cầu lớn trong việc tích hợp y học cổ truyền vào thực hành lâm sàng, đặc biệt trong điều trị các bệnh lý thần kinh, đột quỵ, hậu phẫu và bệnh mạn tính.

Việc phối hợp các phương pháp như châm cứu, xoa bóp bấm huyệt với điều trị hiện đại được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả phục hồi chức năng, giảm biến chứng và cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.

Trước đó, tại Hội nghị tổng kết công tác phục hồi chức năng năm 2025 do Bộ Y tế tổ chức, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn đã nêu rõ: “Phục hồi chức năng là lĩnh vực cần sự bền bỉ, cần đầu tư dài hạn và cần sự phối hợp chặt chẽ giữa nhiều ngành, nhiều cấp. Nhưng đây cũng là lĩnh vực mà mỗi bước tiến, dù không ồn ào, đều mang lại giá trị rất lớn cho người bệnh và cho xã hội”.