Trung Quốc có thể chống chọi cú sốc giá dầu tốt hơn các quốc gia khác

Do đã xây dựng được các kho dự trữ dầu thô lớn và đa dạng hóa nguồn năng lượng, bao gồm cả năng lượng tái tạo, Trung Quốc được đánh giá là đã có sự chuẩn bị sẵn sàng cho những biến động trên thị trường dầu mỏ.

Khi giá dầu thô thế giới vào ngày 9/3 vượt ngưỡng 100 USD/thùng lần đầu tiên sau 4 năm, các nhà phân tích của ngân hàng OCBC cho rằng Trung Quốc có thể "ít nhạy cảm hơn so với nhiều nước châu Á khác trước việc đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài”.

“Trung Quốc đã tích lũy một trong những kho dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới” và “sự chuyển đổi nhanh chóng của Trung Quốc sang xe điện và năng lượng tái tạo đã giúp tạo ra một hàng rào bảo vệ cấu trúc bổ sung”, báo cáo viết.

NỖ LỰC GIẢM PHỤ THUỘC VÀO NHẬP KHẨU DẦU QUA ĐƯỜNG BIỂN

Tại thời điểm tháng 1/2026, Trung Quốc có trong tay khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên đất liền, đủ để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ trong nước trong khoảng 3 đến 4 tháng. Mức dự trữ như vậy sẽ làm chậm lại tác động kinh tế của việc giá dầu tăng - theo ông Rush Doshi, Giám đốc Sáng kiến chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) - một tổ chức nghiên cứu độc lập của Mỹ.

Trung Quốc đã nỗ lực trong suốt 20 năm qua để giảm bớt sự phụ thuộc vào việc nhập khẩu dầu qua đường biển, bằng cách xây dựng các đường ống dẫn dầu mới trên đất liền và một số sự chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Nhờ đó, nước này hiện chỉ còn phụ thuộc vào eo biển Hormuz cho khoảng 40-50% lượng dầu nhập khẩu qua đường biển.

Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030 tăng tỷ lệ năng lượng không phải là năng lượng hóa thạch trong tổng tiêu thụ năng lượng của nước này lên 25%, từ mức 21,7% vào năm 2025.

Eo biển Hormuz kết nối Vịnh Ba Tư với Biển Arab và các tuyến vận tải biển toàn cầu khác. Đây là một lối đi hẹp nằm giữa Iran ở phía Bắc và Oman cùng Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) ở phía Nam. Khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển trên thế giới đã đi qua eo biển Hormuz trong năm ngoái, tương đương khoảng 13 triệu thùng dầu thô mỗi ngày - theo dữ liệu của Kpler.

Tuy nhiên, các lô hàng dầu thô lưu thông qua eo biển này chỉ chiếm 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc - theo nhà kinh tế trưởng Trung Quốc của Nomura, ông Ting Lu. Nhập khẩu khí đốt tự nhiên qua tuyến đường này chiếm thêm 0,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc.

Sự chuyển dịch này phản ánh hai thập kỷ chuyển đổi chiến lược, mang lại cho Trung Quốc một vị thế riêng biệt trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Mỹ là nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới, tiếp theo là Trung Quốc và Ấn Độ - theo dữ liệu của Tổ chức Các nước xuất khẩu dầu lửa (OPEC), tổ chức được thành lập vào năm 1960 để điều phối nguồn cung dầu toàn cầu. Nhưng Trung Quốc là nước nhập khẩu dầu lớn nhất, với lượng nhập khẩu dầu gần gấp đôi so với Mỹ, và Ấn Độ đứng thứ ba - cũng theo dữ liệu của OPEC.

Trong ba nước này, Ấn Độ phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu dầu, với lượng nhập khẩu chiếm 1/4 tổng tiêu thụ - theo phân tích của hãng tin CNBC dựa trên dữ liệu của Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA) về năm 2023. Trung Quốc có tỷ trọng thấp hơn, ở mức 14%, trong khi Mỹ đáp ứng phần lớn nhu cầu dầu mỏ của mình thông qua khai thác trong nước.

Trong khi Mỹ đã tăng cường sản xuất dầu trong nước trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã nhanh chóng đa dạng hóa các nguồn năng lượng của mình.

VAI TRÒ CỦA NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO

Năng lượng tái tạo, không bao gồm năng lượng hạt nhân và thủy điện, chiếm 1,2% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc vào năm 2023, tăng từ mức 0,2% hai thập kỷ trước - theo tính toán của CNBC dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Ấn Độ và Mỹ ghi nhận tỷ lệ năng lượng tái tạo thấp hơn nhiều vào năm 2023, ở mức 0,2% mỗi nước. Mặc dù con số này vẫn còn nhỏ, nhưng tỷ lệ năng lượng tái tạo ngày càng tăng trong cơ cấu năng lượng của Trung Quốc có những tác động toàn cầu.

Sự phát triển mạnh mẽ của xe điện của Trung Quốc, đặc biệt là trong lĩnh vực xe tải, đã thay thế hơn 1 triệu thùng dầu mỗi ngày - theo một báo cáo của Rhodium Group vào tháng 7/2025. Công ty nghiên cứu này dự kiến con số đó sẽ tăng thêm khoảng 600.000 thùng mỗi ngày trong 12 tháng tiếp theo.

Hơn một nửa số xe chở khách mới bán ra tại Trung Quốc hiện là xe năng lượng mới, có nghĩa là những chiếc xe đó vận hành dựa nhiều hơn vào pin hơn là xăng. Với nhu cầu nhiên liệu đường bộ đã có dấu hiệu đạt đỉnh và công suất năng lượng tái tạo đang mở rộng nhanh chóng, sự nhạy cảm của Trung Quốc với biến động giá dầu đang giảm dần theo từng năm - các nhà phân tích của OCBC cho biết. Theo thời gian, việc điện khí hóa giao thông và mở rộng sản xuất điện từ năng lượng tái tạo sẽ cách ly nền kinh tế khỏi các cú sốc liên quan đến dầu mỏ.

Dầu và khí đốt tự nhiên chỉ chiếm 4% trong cơ cấu phát điện của Trung Quốc, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ 40% đến 50% ở nhiều nền kinh tế châu Á khác - các nhà phân tích của OCBC cho biết.

Điện từ than đá và một lượng ngày càng tăng từ năng lượng tái tạo hiện chiếm một tỷ lệ ngày càng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, theo tổ chức tư vấn năng lượng Ember. Năng lượng tái tạo đã đáp ứng khoảng 80% nhu cầu điện tăng thêm của Trung Quốc trong năm 2024, Ember cho biết. Tuy nhiên, than đá vẫn là một nguồn năng lượng quan trọng - mặc dù đang chững lại - ở Trung Quốc. Năm 2023, Trung Quốc là nhà sản xuất và tiêu thụ than đá lớn nhất thế giới, bất chấp những nỗ lực giảm phát thải carbon.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran cũng đã khiến Trung Quốc trở thành một trong số khách mua dầu của Tehran. Iran chiếm khoảng 20% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc, mặc dù phần lớn khối lượng đó có thể được thay thế bằng việc tăng nhập khẩu dầu từ Nga - theo ông Ano Kuhanathan, trưởng bộ phận nghiên cứu doanh nghiệp tại công ty Allianz Trade. Rủi ro lớn hơn nằm ở khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày mà Trung Quốc nhập khẩu từ các quốc gia Trung Đông khác qua eo biển Hormuz - ông Kuhanathan cho biết.

Khi cuộc chiến Iran bước sang tuần thứ hai, vẫn chưa rõ khi nào xung đột sẽ kết thúc.

“Một cú sốc như thế này có thể củng cố hướng đi mà Trung Quốc đã chọn thay vì thay đổi hướng đi đó. Cú sốc này này cho thấy rõ rủi ro của việc phụ thuộc nhiều vào dầu và khí đốt nhập khẩu. Và đó là lý do tại sao quá trình chuyển đổi không chỉ là xây dựng thêm năng lượng gió và mặt trời, mà còn là phi carbon hóa trong toàn nền kinh tế”, nhà phân tích năng lượng cấp cao Muyi Yang tại Ember nhận định.

Tuy nhiên, thay đổi không phải là việc dễ. Ngành công nghiệp nhiên liệu hóa thạch của Trung Quốc bị chi phối bởi các tập đoàn nhà nước, vốn thường kém năng động hơn so với các doanh nghiệp trong khu vực tư nhân.

Trung Quốc cũng có thể tiếp tục xây dựng dự trữ dầu thô. Hồi tháng 2, Cơ quan Thông tin năng lượng Mỹ (EIA) dự báo Trung Quốc sẽ tăng dự trữ chiến lược dầu lửa của nước này thêm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2026.

Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc đã giảm gần 2% trong năm 2024 - theo Wind Information. Nhưng khi căng thẳng ở Trung Đông bắt đầu gia tăng vào năm ngoái, nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc đã tăng 4,6% lên mức kỷ lục khoảng 580 triệu tấn.