Nhiều cổ phiếu chứng khoán tăng 50% từ đầu năm, động lực còn không?

Độ rộng lợi suất của nhóm cổ phiếu ngành chứng khoán đang phân hóa rất mạnh. Có những mã tăng tới 50%, trong khi hơn một nửa số cổ phiếu vẫn ghi nhận mức sinh lời âm từ đầu năm đến nay, phản ánh sự khác biệt lớn trong kỳ vọng của thị trường đối với kết quả kinh doanh năm 2026, theo dữ liệu thống kê của Chứng khoán Rồng Việt. 

Đà tăng của nhóm cổ phiếu chứng khoán chủ yếu diễn ra trong hai tháng đầu năm, khi thị trường còn duy trì trạng thái sôi động và triển vọng tăng trưởng lợi nhuận của ngành vẫn được đánh giá tích cực.

Tuy nhiên, từ tháng 3 đến tháng 4, thị trường xuất hiện nhịp điều chỉnh sâu về vùng 1.600 điểm dưới tác động từ xung đột tại Iran, khiến rủi ro lạm phát gia tăng mạnh. Từ giữa tháng 4 đến nay, thị trường đã hồi phục nhưng đà tăng chủ yếu được dẫn dắt bởi nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn, thay vì lan tỏa rộng như giai đoạn quý 3/2025.

Trong quý 1/2026, lợi nhuận sau thuế của các công ty chứng khoán vẫn tăng 23,2% so với cùng kỳ năm ngoái, chủ yếu do nền so sánh thấp của quý 1/2025 khi thanh khoản thị trường ở mức thấp. Động lực tăng trưởng lợi nhuận chủ yếu đến từ hoạt động môi giới và cho vay ký quỹ (margin).

Tuy nhiên, nếu so với quý 4/2025, hầu hết các mảng kinh doanh chính đều suy giảm mạnh khi thanh khoản bình quân của thị trường có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng nóng kể từ quý 3/2025. Dù VN-Index vẫn dao động quanh vùng 1.850 điểm, lợi nhuận tự doanh chỉ tăng nhẹ so với cùng kỳ và giảm sâu so với quý trước.

Điều này cho thấy mức tăng của chỉ số không lan tỏa trên diện rộng mà chủ yếu được hỗ trợ bởi một số cổ phiếu vốn hóa lớn dẫn dắt thị trường.

Sự tăng trưởng của ngành chứng khoán cũng diễn ra không đồng đều khi các công ty lớn đóng góp phần lớn vào kết quả chung. Bốn công ty có lợi nhuận trước thuế cao nhất chiếm khoảng 52% tổng lợi nhuận trước thuế toàn ngành và đóng góp tới 93% mức tăng trưởng. Nếu mở rộng lên 20 công ty, hai tỷ lệ này lần lượt là 98% và 110%, do vẫn có những doanh nghiệp thua lỗ.

Việc các công ty lớn chiếm ưu thế về lợi nhuận là đặc điểm quen thuộc của ngành chứng khoán Việt Nam. Cách đây 10 năm, tỷ trọng đóng góp của nhóm dẫn đầu cũng đều vượt 90%. Tuy nhiên, trong quý này, các công ty nhỏ đang gặp nhiều khó khăn hơn.

Theo tính toán, nếu loại bỏ top 20 công ty có lợi nhuận trước thuế cao nhất, 25 công ty còn lại ghi nhận lợi nhuận trước thuế giảm tới 45% so với cùng kỳ, trái ngược với quý 3/2025 khi thị trường tăng trưởng đồng đều nhờ thanh khoản cải thiện và dòng tiền lan tỏa mạnh.

Điều này cho thấy khi thị trường tăng trưởng tích cực, cả công ty lớn lẫn nhỏ đều được hưởng lợi. Ngược lại, trong giai đoạn thị trường suy yếu, chỉ những công ty lớn với nguồn lực tài chính mạnh và khả năng duy trì thị phần mới có thể đứng vững, trong khi các công ty nhỏ gặp nhiều áp lực trong việc bảo vệ lợi nhuận.

Nhóm công ty chứng khoán có ngân hàng hậu thuẫn đang dần chiếm ưu thế rõ rệt. Thị phần của nhóm này đã tăng nhanh từ dưới 40% cách đây 5 năm lên gần 60% hiện nay, chủ yếu lấy thị phần từ các công ty có vốn ngoại và một phần từ các công ty hoạt động độc lập.

Trong top 20 công ty có dư nợ cho vay lớn nhất, hiện đã có 11 công ty nhận được sự hỗ trợ từ ngân hàng. Điều này phản ánh xu hướng ngành ngân hàng ngày càng mở rộng hiện diện sang lĩnh vực chứng khoán so với giai đoạn 5-10 năm trước.

Các công ty chứng khoán hiện đều duy trì tỷ lệ dư nợ cho vay ký quỹ trên vốn chủ sở hữu dưới mức 2 lần theo quy định. Trong top 20 công ty có dư nợ margin lớn nhất, chỉ có HCM, MASVN, MBS và CTS đang tiến sát ngưỡng này và sẽ cần tăng vốn nếu muốn tiếp tục mở rộng quy mô cho vay.

Xét về lịch sử, tăng trưởng dư nợ margin luôn có tương quan thuận với tăng trưởng giá trị giao dịch. Tuy nhiên, trong ba quý gần đây, giá trị giao dịch tăng nhanh hơn tốc độ tăng của dư nợ margin. Điều này cho thấy tâm lý thị trường đang trở nên thận trọng hơn trước những biến động khó lường của kinh tế toàn cầu, đặc biệt là xung đột giữa Mỹ và Iran khiến giá năng lượng tăng cao.

Dù giá trị giao dịch đã giảm kể từ đỉnh quý 3/2025, VN-Index vẫn duy trì xu hướng tăng nhờ sự dẫn dắt của nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn. Trong khi đó, mức định giá P/E hiện tại của thị trường vẫn chỉ ở mức trung bình so với hai năm gần đây. Nếu nhìn xa hơn, mức P/E khoảng 14 lần hiện nay vẫn thấp hơn mức trung bình 10 năm là 15,3 lần.

Động lực lớn nhất của thị trường tiếp tục đến từ sự mở rộng của cung tiền thông qua tăng trưởng tín dụng. Tăng trưởng tín dụng của 31 ngân hàng niêm yết vẫn đạt mức cao 19,25% so với cùng kỳ, chủ yếu nhờ các khoản cho vay trung và dài hạn dành cho lĩnh vực bất động sản và hạ tầng nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

"Diễn biến này cho thấy cung tiền nhiều khả năng vẫn tiếp tục được mở rộng, dù dữ liệu thống kê cung tiền hàng tháng đã dừng công bố từ tháng 9/2025. Đây được xem là nguồn vốn quan trọng hỗ trợ cho thị trường tài sản nói chung và thị trường chứng khoán nói riêng trong giai đoạn tới", VDSC kỳ vọng.