Nông dân phải là chủ thể tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp

Ngày 24/9/2025, tại Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn (TP.HCM), hội thảo khoa học với chủ đề “Nông dân Việt Nam - từ truyền thống đến chuyên nghiệp và thông minh” đã thu hút sự tham gia của nhiều đại biểu, bao gồm cán bộ quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã, cùng đại diện các tổ chức quốc tế và cơ quan truyền thông.

T.S Nguyễn Trung Đông, Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, nhấn mạnh rằng người nông dân chính là trung tâm của sự chuyển đổi nông nghiệp. Do đó, cần phải trao cơ hội cho nông dân để phát huy trí tuệ, sáng kiến, từ đó đóng góp thiết thực cho quá trình phát triển nông nghiệp bền vững.

Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm “nông dân”, từ việc đồng nhất nông dân với cư dân nông thôn cho đến việc xem họ như nhóm yếu thế cần trợ giúp. Điều này gây khó khăn trong việc hoạch định chính sách và thiết kế các chương trình hỗ trợ.

Từ thực tế trên, TS Đông đã đề xuất một khái niệm chuẩn về nông dân: “Nông dân là những người trực tiếp tham gia sản xuất nông nghiệp theo nghĩa rộng, lấy hoạt động này làm sinh kế chính và làm chủ quá trình sản xuất”. Cách tiếp cận này không chỉ bao quát các mô hình hiện đại như thuê dịch vụ trọn gói hay liên kết chuỗi, mà còn phân biệt rõ với nhà đầu tư, doanh nghiệp hay lao động thuê thuần túy.

"Việc thống nhất định nghĩa này sẽ giúp xác định đúng đối tượng, từ đó thiết kế tiêu chí tiếp cận, xây dựng cơ chế đào tạo, tín dụng, bảo hiểm và tiêu chuẩn chất lượng phù hợp, nâng cao hiệu quả chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn", TS. Đông nhấn mạnh.

TS. Lê Hữu Quang, Phó Giám đốc Phụ trách Trung tâm Đào tạo Nông dân, cho rằng “nông dân chuyên nghiệp” cần được nhận diện trên ba trụ cột: có nghề, hành nghề với tư cách sinh kế chính và có đạo đức nghề.

“Có nghề” không chỉ là thành thạo kỹ thuật sản xuất mà còn bao gồm việc am hiểu thị trường, quản trị tài chính, rủi ro và kênh phân phối.

“Hành nghề với tư cách sinh kế chính” thể hiện ở việc tổ chức sản xuất hàng hóa quy mô phù hợp, gắn kết hợp tác xã, doanh nghiệp, đáp ứng tiêu chuẩn VietGAP/GlobalGAP.

“Đạo đức nghề” nhấn mạnh việc tuân thủ pháp luật, không sử dụng chất cấm, trung thực về nguồn gốc và có trách nhiệm với môi trường và cộng đồng.

Thực tế cho thấy ngày càng nhiều nông dân chuyển từ sản xuất manh mún sang liên kết, ứng dụng công nghệ, khẳng định vai trò chủ thể của chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại. Tuy nhiên, nội hàm khái niệm “nông dân chuyên nghiệp” vẫn chưa thống nhất trong văn bản pháp lý, gây khó khăn cho việc thiết kế chính sách trúng - đúng.

Từ đó, hội thảo đã kiến nghị ưu tiên các nhóm giải pháp như hoàn thiện khung khái niệm và bộ tiêu chí; đặt đào tạo - bồi dưỡng nghề nông, kiến thức thị trường và quản trị kinh doanh ở vị trí trung tâm; thúc đẩy tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp, tích tụ đất đai, phát triển vùng chuyên canh và hợp tác xã; đồng thời hoàn thiện quy chuẩn về an toàn thực phẩm, môi trường, truy xuất nguồn gốc để tạo hành lang pháp lý cho nông nghiệp xanh, tuần hoàn.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam khẳng định: "Nông dân không chỉ là lực lượng trực tiếp làm ra nông sản, mà còn là chủ thể tham gia vào toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ. Khi được trang bị kiến thức, kỹ năng quản trị và khả năng ứng dụng khoa học công nghệ, người nông dân sẽ trở thành nhân tố then chốt trong tiến trình hiện đại hóa nông nghiệp".

Để nâng cao giá trị, cần xây dựng hình ảnh người nông dân chuyên nghiệp, biết ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, hợp tác xã.

Bên cạnh những phân tích lý luận, hội thảo cũng ghi nhận nhiều đề xuất thực tiễn, như cần có chính sách đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng cho nông dân; hỗ trợ phát triển hợp tác xã kiểu mới; khuyến khích doanh nghiệp đồng hành trong việc chuyển giao công nghệ và bao tiêu sản phẩm.