PCI 2025: Cần phân cấp mạnh để giải bài toán tăng trưởng thực chất

Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới tăng trưởng kinh tế ở mức cao và bền vững, chất lượng điều hành địa phương cùng năng lực thực tiễn của khu vực kinh tế tư nhân đang trở thành yếu tố quyết định.

Báo cáo PCI 2025 cho thấy một bước chuyển quan trọng: sau hơn hai thập niên, PCI không còn tập trung chủ yếu vào xếp hạng mà chuyển dần sang đo lường chất lượng hệ sinh thái phát triển kinh tế tư nhân. Đây là sự thay đổi phù hợp với giai đoạn phát triển mới của đất nước.

PCI 2.0: TỪ CẢI CÁCH THỦ TỤC SANG KIẾN TẠO HỆ SINH THÁI PHÁT TRIỂN

Năm 2025 đánh dấu bước chuyển lớn của PCI khi Việt Nam đồng thời bước vào giai đoạn tái cấu trúc mạnh mẽ bộ máy hành chính với việc sáp nhập tỉnh, thành từ 63 xuống còn 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh. Trong bối cảnh đó, VCCI đã giới thiệu phiên bản PCI 2.0 với 9 chỉ số thành phần và 98 chỉ tiêu, đồng thời thay đổi phương pháp công bố từ xếp hạng đơn bậc sang phân nhóm chất lượng điều hành.

Sự thay đổi này đã phản ánh cách tiếp cận mới đối với quản trị phát triển địa phương. Nếu trước đây, PCI chủ yếu đo mức độ thuận lợi của môi trường kinh doanh, thì PCI 2.0 bắt đầu tiếp cận sâu hơn vào năng lực điều hành thực chất và khả năng tạo lập điều kiện phát triển cho khu vực tư nhân.

Trong 9 chỉ số thành phần, Tiếp cận nguồn lực và Chính quyền kiến tạo nổi lên như hai chỉ số có tác động trực tiếp nhất tới năng lực tăng trưởng của doanh nghiệp. Tiếp cận nguồn lực phản ánh khả năng doanh nghiệp tiếp cận vốn, đất đai, hạ tầng, lao động chất lượng và công nghệ. Đây là những điều kiện đầu vào thiết yếu quyết định khả năng mở rộng sản xuất và nâng cao năng suất.

Trong khi đó, Chính quyền kiến tạo đo lường mức độ chủ động, linh hoạt và khả năng đồng hành của chính quyền địa phương trong tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp.

Mặt khác, PCI 2025 lần đầu tiên giới thiệu Chỉ số Hiệu quả Kinh tế tư nhân (BPI) gồm 23 chỉ tiêu, tập trung đo lường “đầu ra thị trường” của khu vực tư nhân thông qua hai chiều cạnh: quy mô phát triển và năng lực đổi mới sáng tạo.

Nếu PCI phản ánh chất lượng “đầu vào thể chế”, thì BPI hướng tới đánh giá hiệu quả thực thi Nghị quyết 68 thông qua kết quả phát triển thực tế của khu vực kinh tế tư nhân.

Ba chỉ số này tạo nên một chuỗi liên kết khá rõ ràng: chất lượng điều hành tốt giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực thuận lợi hơn; khả năng tiếp cận nguồn lực tốt hơn sẽ thúc đẩy mở rộng sản xuất, đầu tư và đổi mới sáng tạo; từ đó tạo ra kết quả tăng trưởng thể hiện qua BPI.

Qua phân tích của nhóm nghiên cứu PCI cho thấy chất lượng điều hành năm 2022 có tương quan thống kê đáng kể với hiệu quả kinh tế tư nhân năm 2025, với độ trễ khoảng ba năm (một số tỉnh PCI năm 2022 cao thì BPI cao hơn nhóm còn lại). Điều này cho thấy tác động của cải cách thể chế thường không đến ngay lập tức, nhưng có khả năng tạo nền tảng bền vững cho tăng trưởng dài hạn.

BA TRỤ CỘT THỂ CHẾ CHO MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG HAI CON SỐ

Kết quả PCI 2025 cho thấy điểm trung vị toàn quốc chỉ đạt 63,90/100. Phần lớn các địa phương vẫn tập trung ở nhóm “khá” và “trung bình”, chưa có tỉnh nào đạt mức “rất tốt”. Điều này phản ánh dư địa cải cách vẫn còn rất lớn trên phạm vi cả nước.

Năm địa phương thuộc nhóm điều hành “tốt” gồm: Bắc Ninh, Đà Nẵng, Hải Phòng, Phú Thọ và Quảng Ninh. Điểm nổi bật là các tỉnh này không chỉ giỏi ở một hoặc hai lĩnh vực riêng lẻ, mà đều xây dựng được cấu trúc điều hành tương đối cân bằng trên nhiều chỉ số thành phần.

Cụ thể, Bắc Ninh dẫn đầu toàn quốc về Chính quyền kiến tạo và Chi phí tuân thủ thủ tục hành chính, nhờ khả năng phản ứng chính sách nhanh nhạy và mức độ đồng hành thực chất với doanh nghiệp.

Phú Thọ nổi trội ở Tiếp cận nguồn lực khi đứng thứ hai cả nước, thể hiện nỗ lực mạnh mẽ trong việc khơi thông vốn, đất đai và các yếu tố đầu vào cho sản xuất kinh doanh.

Hải Phòng thể hiện sức mạnh về tính đồng đều với 7/9 chỉ số thành phần nằm trong top 10 toàn quốc.

Quảng Ninh tiếp tục duy trì hình ảnh một địa phương điều hành năng động, đặc biệt mạnh về Cạnh tranh bình đẳng và Chính quyền kiến tạo. Tỉnh cũng đứng thứ ba toàn quốc về chỉ số BPI, minh chứng rõ nét cho mối liên hệ giữa chất lượng điều hành và hiệu quả thực tế của khu vực kinh tế tư nhân.

Ngược lại, kết quả BPI lại mang đến một bài học quan trọng: TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội dẫn đầu chỉ số này (5,67 và 5,41 điểm) dù điểm PCI không phải cao nhất.

Hai đầu tàu kinh tế này sở hữu lợi thế vượt trội về quy mô thị trường, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và sức hút đầu tư. Điều này khẳng định chất lượng điều hành là điều kiện cần, nhưng chưa phải là điều kiện đủ để tạo ra tăng trưởng thực chất.

Thực tế cho thấy, dù cải cách thủ tục hành chính rất quan trọng, nhưng nếu không đồng thời nâng cao năng suất lao động, năng lực đổi mới và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp, thì rất khó đạt được tăng trưởng hai con số.

Đây chính là điểm nghẽn lớn nhất của khu vực kinh tế tư nhân hiện nay. Theo PCI 2025, chỉ 8,8% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sản phẩm hoặc dịch vụ – mức thấp hơn đáng kể so với nhiều nước trong khu vực. Trong khi đó, hơn 60% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm thị trường đầu ra và 75,5% cho biết khó tiếp cận vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.

Những con số này cho thấy bài toán phát triển khu vực tư nhân không còn đơn thuần là “thủ tục nhanh hay chậm”, mà là khả năng nâng cao năng suất, mở rộng thị trường và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị có hàm lượng công nghệ cao.

Trong giai đoạn hướng tới tăng trưởng GDP hai con số, Tiếp cận nguồn lực, Chính quyền kiến tạo và BPI chính là ba trụ cột quan trọng nhất. Các tỉnh cần học hỏi kinh nghiệm từ nhóm dẫn đầu, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo đồng hành, đồng thời tập trung cải thiện ba chỉ số này một cách đồng bộ.

Ở cấp quốc gia, Chính phủ cần tiếp tục phân cấp, trao quyền chủ động cho địa phương, hoàn thiện hành lang pháp lý và tạo cơ chế khuyến khích các địa phương đổi mới sáng tạo.

Chỉ khi ba chỉ số then chốt này cùng được nâng cao, kinh tế tư nhân mới thực sự trở thành động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, đưa Việt Nam vững bước trên hành trình phát triển mới.