Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Với nhóm người cao tuổi có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, việc dự phòng chủ động các bệnh truyền nhiễm trở thành một phần quan trọng trong chăm sóc sức khỏe toàn diện…

Theo tuổi tác, hệ miễn dịch suy giảm dần do quá trình lão hóa miễn dịch, khiến người cao tuổi dễ mắc các bệnh truyền nhiễm hơn và có nguy cơ đối mặt với các biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt khi có bệnh lý nền đi kèm. Một trong những tác nhân đáng lưu ý ở người cao tuổi và những người mắc bệnh mãn tính là virus hợp bào hô hấp (RSV).

Đây là virus đường hô hấp phổ biến, dễ lây lan và ở nhiều trường hợp có thể chỉ gây các triệu chứng tương tự cảm lạnh. Tuy nhiên, ở người lớn tuổi, đặc biệt người có bệnh nền như hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc bệnh tim mạch, RSV có thể gây nhiễm trùng đường hô hấp nghiêm trọng và dẫn đến các biến chứng cần nhập viện.

Theo ước tính từ một mô hình dự báo, trong 5 năm tại Việt Nam có khoảng 4,6 triệu ca nhiễm trùng hô hấp cấp do RSV ở người từ 60 tuổi trở lên, trong đó khoảng 200.000 trường hợp nhập viện và gần 18.000 trường hợp tử vong do bệnh đường hô hấp dưới liên quan đến RSV.

Sự kết hợp giữa tuổi cao, suy giảm miễn dịch và bệnh nền khiến một bệnh nhiễm trùng tưởng như thông thường cũng có thể trở thành nguy cơ đáng kể đối với sức khỏe. Người cao tuổi không chỉ dễ mắc bệnh hơn mà còn có khả năng đối mặt với biến chứng nghiêm trọng, phải nhập viện và quá trình hồi phục kéo dài. Thực tế đó cũng làm thay đổi cách tiếp cận đối với chăm sóc người cao tuổi. 

Tại Hội thảo khoa học “RSV ở người cao tuổi: Gánh nặng tiềm ẩn ở bệnh nhân có bệnh lý nền và giá trị của việc tiêm ngừa” vừa qua, PGS.TS.BS Phạm Quang Thái, Phó Trưởng khoa Kiểm soát bệnh truyền nhiễm, Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương nhận định những tiến bộ trong nghiên cứu, phát triển vaccine, bao gồm ứng dụng công nghệ chất bổ trợ, đang góp phần hỗ trợ tăng cường đáp ứng miễn dịch ở nhóm dân số có nguy cơ cao.

TS.BS Đoàn Thu Trà, Quyền Viện trưởng Viện Y học Nhiệt đới, Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ: "Để người cao tuổi có bệnh nền được bảo vệ tốt hơn, chúng tôi đã tích hợp tư vấn tiêm chủng vào các điểm chạm chăm sóc sức khỏe thường quy. Khi khám tim mạch, hô hấp, nội tiết, thận, lão khoa và với các bệnh nhân chuẩn bị xuất viện hay với các bệnh nhân chuẩn bị ghép tạng để phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm".

Nhân viên y tế sẽ rà soát lịch sử tiêm chủng và đánh giá tình trạng sức khỏe, bệnh nền, các yếu tố nguy cơ của từng người bệnh, từ đó tư vấn những vaccine phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn hiện hành. Cách tiếp cận này giúp đưa dự phòng vào gần hơn với thực hành chăm sóc sức khỏe thường ngày, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh và số người sống chung với các bệnh mạn tính ngày càng tăng.

Trước mức độ nguy hiểm và những biến chứng phức tạp của RSV, Giáo sư David Halpin, Trường Y Đại học Exeter, Vương quốc Anh; Thành viên Hội đồng Quản trị và Ủy ban Khoa học của GOLD, cập nhật: “Hiện nay, các khuyến cáo quốc tế nhấn mạnh việc bảo vệ nhóm có nguy cơ diễn tiến nặng do RSV, đặc biệt là người cao tuổi và những người mắc bệnh mạn tính như COPD hoặc bệnh tim mạch bằng chủng ngừa. Nội dung này cũng được phản ánh trong các hướng dẫn chuyên môn trên thế giới, bao gồm khuyến nghị từ GOLD và CDC Hoa Kỳ”.

RSV không phải nguy cơ duy nhất cần được chú ý trong quá trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Cúm, phế cầu hay zona thần kinh cũng có thể tạo thêm gánh nặng bệnh tật, đặc biệt đối với những người vốn đang phải điều trị bệnh mạn tính. Người mắc hen, COPD, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường có nguy cơ mắc zona cao hơn. Một số nghiên cứu được dẫn tại hội thảo ghi nhận bệnh tim mạch có thể làm tăng nguy cơ mắc zona khoảng 34%, còn đái tháo đường khoảng 38%.

Bộ Y tế Việt Nam cũng vừa ban hành hướng dẫn kiểm soát yếu tố nguy cơ, người có yếu tố nguy cơ và người mắc bệnh không lây nhiễm tại cộng đồng, trong đó đề cập các biện pháp tiêm chủng dự phòng, gồm vaccine phòng viêm gan B, ung thư cổ tử cung, RSV, cúm, phế cầu, zona và một số vaccine phù hợp khác.

Giáo sư David Halpin cũng khẳng định tiêm chủng là giải pháp căn cơ để chặn đứng nguy cơ chuyển nặng ở người có bệnh nền. Song song đó, giới khoa học đang hoàn thiện công nghệ chất bổ trợ (hợp chất kích thích hệ thống miễn dịch tạo kháng thể mạnh hơn) để tăng hiệu lực bảo vệ của vaccine trên cơ thể người già.

Những vaccine cần được quan tâm gồm cúm mùa, phế cầu, zona thần kinh, RSV cùng một số vaccine khác phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng. Trong đó, vaccine cúm cần được tiêm nhắc định kỳ, vaccine phế cầu giúp phòng các bệnh nghiêm trọng như viêm phổi, viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết, còn vaccine zona và RSV góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như các biến chứng nặng ở nhóm tuổi có nguy cơ cao.

Trước đó, tại Hội thảo Khoa học RSV 2026 với chủ đề: “Hơi thở khỏe mạnh - Cuộc sống an yên”, GS.TS.BS Phan Trọng Lân, Chủ tịch Hội Y học Dự phòng Việt Nam, nhận định: “Già hóa dân số đang tái định hình bức tranh sức khỏe tại nhiều quốc gia châu Á - Thái Bình Dương, ngày càng nhiều người cao tuổi sống cùng bệnh mạn tính với các nguy cơ phức tạp".

Một trong những thách thức lớn hiện nay là RSV ở người lớn tuổi vẫn chưa được nhìn nhận tương xứng với mức độ ảnh hưởng thực tế. PGS. TS. BS. Đỗ Văn Dũng, Giảng viên cao cấp, Phó Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh, cho rằng việc nhận diện đầy đủ và đo lường chính xác gánh nặng RSV là yếu tố quan trọng để tăng cường hiệu quả chăm sóc sức khỏe cho người lớn tuổi. 

Nhu cầu này thể hiện rõ nét ở châu Á - Thái Bình Dương. Dự kiến đến năm 2050, số người từ 60 tuổi trở lên tại khu vực đạt khoảng 1,3 tỷ người, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe và làm gia tăng đáng kể gánh nặng bệnh như tim mạch, đái tháo đường và bệnh hô hấp mạn tính. 

Tại nhiều quốc gia trong khu vực như Úc, Canada, Trung Quốc, Nhật Bản, Singapore và Hàn Quốc, RSV đang tạo ra gánh nặng đáng kể ở người lớn tuổi, với tổng số ca nhập viện ước tính khoảng 778.000 trường hợp và chi phí điều trị khoảng 2,8 tỷ USD một năm.