Quản trị tài nguyên nước đang trở thành một yêu cầu sống còn đối với sự phát triển kinh tế, an ninh năng lượng. Mặc dù đã có những chuyển biến tích cực, nhưng vẫn còn nhiều thách thức, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ...

Chia sẻ tại hội thảo “Tăng cường quản trị, bảo tồn tài nguyên nước”, ông Nguyễn Quang Vinh, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững Việt Nam (VBCSD) cho biết hiện nay, tổng nguồn nước mặt (dòng chảy) ở Việt Nam ước đạt 830–840 tỷ m3/năm, trong khi nước ngầm khoảng 47,5–63 tỷ m3/năm.

RÀO CẢN, SỨC ÉP SỬ DỤNG HIỆU QUẢ TÀI NGUYÊN NƯỚC

Tuy nhiên trên thực tế, chỉ khoảng 37% lượng nước sẵn có được tạo ra trên lãnh thổ Việt Nam; còn lại phụ thuộc vào nhập khẩu dòng chảy xuyên biên giới, khoảng 75%. Quản trị tài nguyên nước là yêu cầu sống còn cho phát triển kinh tế, an ninh năng lượng, và cả ổn định xã hội. Trong bối cảnh đó, ông Vinh cho rằng vai trò của khối doanh nghiệp trong bảo tồn và sử dụng hiệu quả tài nguyên nước ngày càng trở nên quan trọng.

Nhiều tập đoàn lớn như Nestlé Việt Nam, HEINEKEN Việt Nam, BAT Việt Nam, và Coca-Cola đã đi đầu trong việc áp dụng các sáng kiến quản lý nước bền vững, cải tiến công nghệ tiết kiệm và tái sử dụng nước.

Một số doanh nghiệp ngành thực phẩm và đồ uống khác cũng đạt tỷ lệ tiết kiệm nước lên tới 30% trên mỗi đơn vị sản phẩm trong vòng 5 năm, hay đầu tư vào công nghệ tái sử dụng 100% nước thải sau xử lý cho các hoạt động phi sản xuất. Tuy nhiên, Chủ tịch VBCSD cũng e ngại sẽ có nhiều thách thức với doanh nghiệp nhỏ và vừa khi họ chưa đủ năng lực tài chính, thiếu công nghệ, thiếu cơ chế hỗ trợ để theo kịp.

Bà Chu Thị Vân Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam (VBA), cho biết các doanh nghiệp lớn đã luôn tiên phong trong các sáng kiến bền vững. Hiệu quả sử dụng nước đã cải thiện vượt bậc. Nếu trước đây, ngành cần tới 6-8 lít nước để sản xuất 1 lít sản phẩm, thì nay, có doanh nghiệp chỉ cần hơn 2 lít nước, thậm chí có đơn vị như Coca-Cola chỉ cần 1,4 lít nước.

Mặc dù vậy, việc tối ưu hóa sử dụng nước trong toàn bộ quy trình sản xuất vừa giảm chi phí, vừa bảo vệ môi trường vẫn là một thách thức đối với ngành này. Đặc biệt, các doanh nghiệp vừa và nhỏ phải đối mặt với hai rào cản lớn: hạn chế về tài chính và công nghệ, khiến họ khó đầu tư vào dây chuyền hiện đại. Thêm vào đó là việc thiếu các cơ chế hỗ trợ, cũng như cơ hội tiếp cận và kết nối để học hỏi các sáng kiến bền vững.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Hữu Hoàng, Trưởng bộ phận Phát triển bền vững của Heineken Việt Nam, cho rằng việc nhân rộng các mô hình thành công và khuyến khích công nghệ mới trong toàn cộng đồng doanh nghiệp là một cơ hội, nhưng cũng là một thách thức không nhỏ.

Bên cạnh áp lực về nguồn nước, bà Hạnh Huỳnh, Sáng lập chương trình Water Stewardship Việt Nam cho rằng những doanh nghiệp Việt Nam muốn định vị thương hiệu trên thị trường quốc tế cần phải chú trọng hơn đến chiến lược quản trị bền vững.

Họ phải đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe, chẳng hạn như tiêu chuẩn quản trị nước quốc tế (International Water Stewardship) đánh giá tác động của việc sản xuất đến môi trường, hay các tiêu chuẩn chuyên biệt cho từng ngành như Aquaculture Stewardship Council (thủy sản) và Better Cotton Initiative (dệt may).

Hơn nữa, Việt Nam được đánh giá là khu vực có an ninh nguồn nước chưa cao. Điều này thúc đẩy các doanh nghiệp quốc tế đưa ra những tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn cho chuỗi cung ứng của họ, không chỉ giới hạn trong phạm vi nhà máy mà còn mở rộng ra cả cộng đồng. Đây vừa là sức ép, vừa là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện chuyển đổi bền vững.

CẦN SỰ HỢP TÁC ĐA PHƯƠNG

Để quản trị tài nguyên nước hiệu quả, cần có sự đồng hành và hợp tác chặt chẽ của nhiều bên, ông Nguyễn Quang Vinh nhấn mạnh sự hỗ trợ mạnh mẽ từ chính sách, các tổ chức tài chính và truyền thông để lan tỏa, kết nối cộng đồng.

Đại diện Heineken cũng lưu ý tới việc cần phải có sự thay đổi về nhận thức và tăng cường hợp tác giữa tất cả các bên liên quan, vượt ra khỏi ranh giới của từng tổ chức hay cá nhân. Trong đó, ba khía cạnh chính cần được quan tâm đó là chính sách, công nghệ và hợp tác.

Nói về chính sách, theo ông Hoàng, quản trị nước hiệu quả cần được định hướng bằng văn bản pháp luật cụ thể. Dù hiện nay chúng ta đã có nhiều chính sách hỗ trợ bảo tồn nguồn nước, nhưng vẫn cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ hơn nữa trong việc kiến tạo chính sách.

Cụ thể, cần có một hành lang pháp lý rõ ràng và thuận lợi cho việc tái sử dụng nước thải sau xử lý cho các mục đích như tưới cây. Khi doanh nghiệp thực hiện hiệu quả việc này, chúng ta sẽ giảm đáng kể lượng nước sạch khai thác cho sản xuất.

Hợp tác là yếu tố then chốt để tạo tác động lớn. Heineken không chỉ dừng lại ở việc tối ưu hóa hiệu suất sử dụng nước trong sản xuất mà còn mở rộng ra các dự án bù hoàn nước cho các lưu vực sông.

"Tuy nhiên, một mình Heineken Việt Nam không thể thực hiện được sứ mệnh này. Các dự án của chúng tôi luôn cần sự chung tay của Chính phủ, các cơ quan như Bộ Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức xã hội và cộng đồng”, ông Hoàng kiến nghị; đồng thời cho rằng dù đã đạt được một số kết quả tích cực, nhưng chừng đó là chưa đủ so với nhu cầu của cả quốc gia. Vì vậy, cần tiếp tục nỗ lực và hợp tác chặt chẽ hơn nữa.

Theo đó, nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt, tạo ra khung pháp lý, các chính sách để thúc đẩy và hỗ trợ doanh nghiệp cùng cộng đồng. Doanh nghiệp cần tiên phong trong hành động và có cam kết đầu tư lâu dài. Đối tác và truyền thông là những người giúp chuyển hóa các mục tiêu thành hành động. Họ cũng đóng vai trò lan tỏa những câu chuyện thành công. Cộng đồng là những người trực tiếp thụ hưởng kết quả của dự án, họ cần có vai trò đồng hành và cùng nhau giữ gìn những thành quả đã đạt được.

“Kết hợp giữa sự dẫn dắt của nhà nước, sự cam kết của doanh nghiệp và sự đồng hành của đối tác, cộng đồng sẽ tạo ra những tác động tích cực, lâu dài, không chỉ về mặt con số mà còn cho xã hội nói chung”, ông Hoàng kết luận.