Thách thức của ngành đồ uống trước xu hướng giảm đường

Keurig Dr Pepper - một trong những tập đoàn đồ uống hàng đầu tại Mỹ – vừa công bố kết quả kinh doanh quý 4/2025 vượt dự báo, với doanh thu mảng đồ uống giải khát nội địa tăng hơn 11% so với cùng kỳ. Lợi nhuận điều chỉnh cũng vượt ước tính của giới phân tích, phản ánh khả năng kiểm soát chi phí và duy trì sức mua tốt của người tiêu dùng.

Điểm đáng chú ý là doanh nghiệp đang dựa nhiều vào chiến lược đổi mới sản phẩm để kích cầu. Các hương vị mới, phiên bản giới hạn và sản phẩm phát triển dựa trên xu hướng mạng xã hội giúp thương hiệu tiếp cận nhóm khách hàng trẻ. Những dòng sản phẩm “không đường”, “ít calo” hay bổ sung thành phần chức năng hiện đang được đẩy mạnh nhằm đáp ứng xu hướng tiêu dùng lành mạnh.

Theo đánh giá của các tổ chức nghiên cứu thị trường, tăng trưởng ngành nước giải khát toàn cầu giai đoạn 2025 – 2026 có thể duy trì ở mức trung bình 4 – 6%/năm. Tuy nhiên, xu hướng hạn chế đồ uống có đường, các quy định đánh thuế nước ngọt tại nhiều quốc gia và áp lực cạnh tranh từ đồ uống thay thế như trà đóng chai, nước trái cây tự nhiên… đang buộc các doanh nghiệp phải liên tục tái cấu trúc danh mục sản phẩm.

"Người tiêu dùng ngày càng quan tâm tới sức khỏe, do đó tất cả doanh nghiệp đều đang phân bổ ngân sách nghiên cứu phát triển (R&D) cho xu hướng mới", ông Peter Mangan, Giám đốc điều hành tại Portage Point Partners, nói.

Tại châu Á, động thái mới nhất minh chứng cho xu hướng này đến từ Chính phủ Thái Lan, khi nỗ lực giảm lượng đường trong các loại đồ uống phổ biến nhất tại nước này. Theo Theo The Guardian, 9 chuỗi cà phê lớn ở Thái Lan cam kết giảm một nửa lượng đường được coi là “độ ngọt bình thường” trong đồ uống của họ như một phần của chiến dịch cải thiện sức khỏe cộng đồng.

Chiến dịch mới nhất của Chính phủ Thái Lan sẽ áp dụng tại một số chuỗi cà phê lớn nhất cả nước. Nhiều cửa hàng đặt biển cho phép khách chọn mức độ ngọt khác nhau: 0%, 25%, 50%, 75% và 100%. Theo chiến dịch mới, đối với một số loại đồ uống nhất định, độ ngọt 100% sẽ có lượng đường bằng một nửa so với trước đây.

Thái Lan đã thực hiện các biện pháp khác để giải quyết vấn đề đường, bao gồm thuế đường, được áp dụng dần dần từ năm 2017, với giai đoạn cuối cùng được triển khai vào năm ngoái. Thuế này nhắm vào các loại đồ uống có đường đóng gói sẵn.

Phó giáo sư Pojjana Hunchangsith tại Đại học Mahidol đánh giá chính sách đang phát huy hiệu quả khi nhiều nhà sản xuất chủ động đổi công thức. "Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất nằm ở các quán vỉa hè. Những ly trà sữa, ca cao đá hay hồng trà sữa tại đây là nguồn cung cấp đường khổng lồ nhưng lại nằm ngoài tầm kiểm soát của cơ quan chức năng", bà Pojjana nhấn mạnh.

Để thay đổi hành vi, Phó giáo sư Phumsith Mahasuweerachai, Đại học Khon Kaen, cho rằng việc các cửa hàng đặt biển cho phép khách chọn mức độ ngọt từ 0 - 100% là bước đi khôn ngoan. "Nếu không gợi ý, khách sẽ bước vào và gọi đồ uống nhiều đường theo thói quen tự động", ông nhận định.

Tình trạng béo phì đang gia tăng mạnh tại châu Á. Nhằm ngăn chặn hệ lụy sức khỏe từ đồ uống có đường, đã có 6 quốc gia Đông Nam Á (bao gồm Thái Lan, Philippines, Malaysia, Campuchia, Lào và Brunei) chính thức áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các mặt hàng sử dụng nhiều đường.

Tương tự, để giải bài toán thâm hụt ngân sách đang ngày càng gia tăng, các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc đang cân nhắc một “vũ khí” tài chính mới: thuế đồ uống có đường. Báo Financial Times mới đây cho biết nếu được phê duyệt, thuế này nhiều khả năng sẽ được tích hợp vào hệ thống thuế tiêu thụ hiện hành, cho phép triển khai nhanh chóng, dù thời điểm cụ thể vẫn chưa được công bố.

Ông Yang Zhiyong, Chủ tịch Học viện Khoa học tài chính Trung Quốc, nhận định đề xuất này hoàn toàn phù hợp với xu hướng quốc tế và "về cơ bản được thúc đẩy bởi những thách thức sức khỏe nghiêm trọng mà con người đang đối mặt".

WHO nhiều lần kêu gọi các chính phủ sử dụng công cụ tài chính như một "vũ khí" để hạn chế tiêu thụ đường, đẩy lùi vấn nạn béo phì, tim mạch, tiểu đường type 2, đặc biệt là ở trẻ em và thanh thiếu niên. Tháng 7 năm ngoái, WHO đã khuyến nghị các quốc gia áp mức thuế ít nhất 20% giá bán lẻ đồ uống có đường, hướng tới mục tiêu tăng giá các mặt hàng này thêm 50% vào năm 2035.

Hướng dẫn dinh dưỡng mới nhất của Trung Quốc năm 2025 đã đặt ra mục tiêu đưa mức tiêu thụ đường bổ sung từ 30g hiện tại xuống dưới 25g/người/ngày vào năm 2030. Một nghiên cứu do Đại học Bắc Kinh công bố trên tạp chí The Lancet Public Health dự báo nếu áp thuế 20% đối với đồ uống có đường trong giai đoạn 2026 - 2050, Trung Quốc có thể ngăn ngừa được 130.000 ca tử vong sớm.

Về mặt tài chính, chính sách này dự kiến thu về 295,5 tỉ Nhân dân tệ (khoảng 43 tỉ USD) trong 24 năm, đóng góp đáng kể vào ngân sách y tế và GDP quốc gia.

Theo hãng tin Bloomberg, sáng kiến áp thuế đồ uống có đường đang chứng minh hiệu quả rõ rệt. Tại Mexico - quốc gia có mức tiêu thụ nước ngọt bình quân lên tới 166 lít/người/năm, việc áp thuế đã giúp giảm 9,7% lượng tiêu thụ chỉ sau một năm.

Nghiên cứu từ Đại học UC Berkeley cũng chỉ ra rằng tại các thành phố lớn của Mỹ như Boulder, Oakland hay San Francisco, khi thuế khiến giá đồ uống tăng 33%, lượng tiêu thụ cũng giảm đi tương ứng 33%. Báo cáo từ Viện Kinh tế y tế Leonard Davis - Đại học Pennsylvania, sau khi phân tích 35 ước tính toàn cầu, cũng cho hay các quốc gia áp thuế đã ghi nhận doanh số đồ uống có đường giảm trung bình 15%, riêng tại Mỹ con số này lên tới 27%...

Việt Nam là một trong những thị trường tiêu dùng năng động tại Đông Nam Á. Tầng lớp trung lưu gia tăng nhanh, kênh bán lẻ hiện đại mở rộng và thương mại điện tử phát triển mạnh đang tạo thêm không gian cho ngành đồ uống.

Giới chuyên gia nhận định, nếu kinh tế vĩ mô ổn định và doanh nghiệp kịp thời đổi mới danh mục sản phẩm theo hướng “tốt cho sức khỏe – tiện lợi”, thị trường nước ngọt Việt Nam năm 2026 hoàn toàn có thể đạt mức tăng trưởng tương đương, thậm chí cao hơn mức trung bình toàn cầu 4 – 6%. Dù vậy, mức tăng trưởng này nhiều khả năng sẽ đến từ phân khúc sản phẩm cải tiến thay vì dòng nước ngọt truyền thống nhiều đường.