Thận trọng trước rủi ro thị trường, ngành điều đặt mục tiêu 5 tỷ USD xuất khẩu năm 2026

Thông tin được đưa ra tại Hội nghị tổng kết hoạt động năm 2025 và triển khai kế hoạch thu mua năm 2026 của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) tổ chức tại TP.HCM ngày 13/3/2026. Ông Phạm Văn Công, Chủ tịch Hiệp hội Điều Việt Nam, cho biết năm 2025 là cột mốc đáng chú ý khi ngành điều lần đầu đạt kim ngạch xuất khẩu 5 tỷ USD. Tuy nhiên, triển vọng năm 2026 được dự báo sẽ khó khăn hơn.

RỦI RO TỪ ĐỊA CHÍNH TRỊ VÀ THANH TOÁN QUỐC TẾ

Theo ông Phạm Văn Công, các xung đột địa chính trị tại Đông Âu và Trung Đông đang ảnh hưởng đến nhiều tuyến vận chuyển và thị trường tiêu thụ, từ đó tác động đến thương mại toàn cầu, trong đó có ngành điều. Đáng chú ý, khu vực Trung Đông hiện chiếm khoảng 10-12% nhu cầu tiêu thụ điều nhân toàn cầu. Nếu tình hình bất ổn kéo dài, nhu cầu nhập khẩu tại khu vực này có thể giảm, ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp.

Một rủi ro khác được Vinacas cảnh báo là các tranh chấp liên quan đến hợp đồng và thanh toán quốc tế. Theo ông Phạm Văn Công, thời gian qua Hội đồng xử lý tranh chấp thương mại quốc tế của Vinacas thường xuyên phải xử lý nhiều vụ tranh chấp giữa các doanh nghiệp mua và bán điều trên thị trường quốc tế. Các tranh chấp này thường phức tạp do hợp đồng đã được ký kết nhưng nhiều vấn đề phát sinh nằm ngoài phạm vi xử lý đơn giản của luật thương mại.

Trước thực tế đó, Hiệp hội Điều Việt Nam khuyến nghị doanh nghiệp trong ngành cần thận trọng hơn khi ký kết hợp đồng xuất khẩu. Doanh nghiệp nên ưu tiên giao dịch theo các điều kiện CIF hoặc CNF nhằm hạn chế rủi ro liên quan đến thanh toán.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, Vinacas cho rằng ngành điều Việt Nam cần tiếp tục đổi mới chiến lược phát triển. Một xu hướng đáng chú ý là nhiều quốc gia châu Phi đang gia tăng đầu tư vào chế biến điều trong nước.

Dù còn hạn chế về nhân lực, cơ sở hạ tầng và logistics, các doanh nghiệp tại đây có lợi thế lớn nhờ nguồn nguyên liệu tại chỗ, chi phí vận chuyển thấp và được hưởng nhiều chính sách hỗ trợ từ chính phủ. Điều này được xem là áp lực cạnh tranh mới đối với ngành điều Việt Nam - quốc gia hiện giữ vai trò trung tâm chế biến điều lớn nhất thế giới.

Trước bối cảnh đó, Vinacas khuyến nghị các doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, tránh phụ thuộc quá lớn vào các thị trường truyền thống. Đồng thời, cần tiếp tục chuyển hướng đầu tư mạnh hơn vào các sản phẩm chế biến sâu từ điều nhằm tạo giá trị gia tăng, mở rộng phân khúc tiêu thụ và nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

NỖI LO GIÁ HẠT ĐIỀU NGUYÊN LIỆU TĂNG

Một vấn đề được nêu lên tại hội nghị là giá hạt điều nguyên liệu đã tăng cao trong thời gian vừa qua, khiến các doanh nghiệp chế biến điều lo lắng. Thực tế, trước Tết Nguyên đán vừa qua, giá điều thô trên thị trường có thời điểm tăng lên khoảng 2.000 USD/tấn/

Ông Phùng Văn Sâm, Tổng Giám đốc Công ty CP Tập đoàn Hanfimex Việt Nam, cho rằng một trong những nguyên nhân khiến giá nguyên liệu tăng mạnh là tâm lý lo thiếu hàng của doanh nghiệp. “Doanh nghiệp sợ không có nguyên liệu sản xuất, sợ công nhân phải nghỉ việc nên ai cũng muốn mua trước. Khi nhiều người cùng mua thì giá bị đẩy lên”, ông Sâm chia sẻ.

Theo đánh giá của Vinacas, mùa vụ điều năm 2026, nhiều diện tích điều trồng mới tại một số quốc gia đã bắt đầu bước vào giai đoạn cho thu hoạch, khiến nguồn cung điều thô toàn cầu được dự báo tiếp tục tăng so với những năm trước.

Ông Nguyễn Minh Họa, Phó Chủ tịch, Trưởng ban Chính sách Vinacas, cho biết sản lượng điều toàn cầu năm 2026 sẽ đạt khoảng 5 triệu tấn nguyên liệu, tương đương với năm 2025. Riêng Campuchia, năm 2025, nước này thu hoạch khoảng 1,1 triệu tấn điều thô và năm 2026 có thể đạt mức tương đương hoặc cao hơn.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Cao Thúc Uy, Giám đốc Công ty TNHH Cao Phát, cho rằng thị trường thời gian qua xuất hiện nhiều thông tin về nguy cơ thiếu nguyên liệu, song dữ liệu thực tế cho thấy nguồn cung toàn cầu vẫn khá dồi dào.

Mặc dù nguồn cung toàn cầu được dự báo tăng, việc nhập khẩu nguyên liệu cho ngành chế biến điều Việt Nam trong năm nay vẫn tiềm ẩn nhiều khó khăn. Theo Vinacas, một số quốc gia sản xuất điều đang triển khai chính sách ưu tiên phát triển chế biến trong nước. Trong giai đoạn đầu vụ, các nước này thường giữ lại điều thô để cung cấp cho các nhà máy nội địa trước khi cho phép xuất khẩu.

Bên cạnh đó, một số nước cũng đã công bố hoặc đang xem xét áp dụng giá xuất khẩu tối thiểu đối với điều thô, đồng thời tăng thuế và các loại phí liên quan. Những thay đổi này có thể khiến chi phí nhập khẩu điều thô từ châu Phi (nguồn nguyên liệu lớn nhất của ngành điều Việt Nam) đã tăng lên đáng kể.

Trong khi đó, giá nhân điều chế biến trên thị trường thế giới chưa tăng tương ứng với giá nguyên liệu, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến bị thu hẹp. Theo Vinacas, nguồn cung hạt điều nguyên liệu chưa thực sự dồi dào trong quý I và đầu quý II của năm 2026.

Trong bối cảnh đó, nguồn cung từ Campuchia và một số quốc gia lân cận được kỳ vọng sẽ góp phần bổ sung nguyên liệu cho các nhà máy chế biến trong nước, đặc biệt trong giai đoạn đầu vụ. Sang đến quý II, nguồn cung nguyên liệu sẽ dồi dào, giá hạt điều thô sẽ dần “hạ nhiệt”.