Từ 1/7/2026, thẩm quyền cấp giấy chứng nhận và chứng nhận lại chủng loại gạo thơm xuất khẩu sang EU và Vương quốc Anh để được hưởng ưu đãi thuế quan theo các Hiệp định EVFTA và UKVFTA sẽ chính thức được giao về địa phương. Đây được xem là bước chuyển quan trọng trong tiến trình cải cách hành chính, hướng tới mô hình quản lý linh hoạt hơn, sát thực tiễn hơn và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp...

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết chủ trương phân cấp được thực hiện trên cơ sở Nghị quyết số 17/2026/NQ-CP của Chính phủ về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính, cùng các quy định tại Nghị định số 103/2020/NĐ-CP, Nghị định số 11/2022/NĐ-CP và Nghị định số 33/2026/NĐ-CP. Việc chuyển giao không chỉ đơn thuần là thay đổi cơ quan thực hiện thủ tục, mà còn thể hiện định hướng tăng cường phân quyền, trao thêm quyền chủ động cho địa phương trong công tác quản lý.

CHUYỂN GIAO QUYỀN CẦN ĐẢM BẢO KHÔNG GIÁN ĐOẠN XUẤT KHẨU GẠO

Để bảo đảm quá trình chuyển giao diễn ra thuận lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Công văn hướng dẫn các tỉnh, thành phố triển khai thực hiện. Đây được xem là bước chuẩn bị cần thiết nhằm hạn chế tối đa những vướng mắc có thể phát sinh khi cơ chế mới chính thức đi vào vận hành.

Trước đây, việc cấp giấy chứng nhận gạo thơm xuất khẩu thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Theo quy định mới, từ 1/7/2026, cơ quan được Chủ tịch UBND cấp tỉnh giao nhiệm vụ sẽ trực tiếp tiếp nhận và giải quyết hồ sơ. Sự thay đổi này giúp giảm tải cho cơ quan Trung ương, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa cơ quan quản lý với doanh nghiệp, đặc biệt tại những địa phương có sản lượng lúa gạo lớn và thường xuyên tham gia xuất khẩu.

Một điểm đáng chú ý là quy trình cấp giấy chứng nhận vẫn được thực hiện trên cơ sở hồ sơ theo quy định hiện hành. Trong hồ sơ đã có biên bản kiểm tra ruộng lúa thơm do các tổ chức khảo nghiệm lập và chịu trách nhiệm trước pháp luật, vì vậy cơ quan cấp giấy chứng nhận không phải tổ chức kiểm tra thực địa. Nhờ đó, thời gian giải quyết thủ tục được duy trì ở mức tối đa 5 ngày làm việc, góp phần giảm chi phí và tạo thuận lợi cho hoạt động xuất khẩu.

Tuy nhiên, để chính sách mới phát huy hiệu quả ngay từ khi có hiệu lực, các địa phương cần khẩn trương hoàn tất công tác chuẩn bị. Theo đánh giá hiện nay, tiến độ triển khai vẫn còn chậm khi mới chỉ có 8 trong số 34 tỉnh, thành phố thuộc diện thực hiện gửi mẫu chữ ký và con dấu về Bộ Nông nghiệp và Môi trường để phục vụ công tác thông báo tới EU và Vương quốc Anh. Điều này cho thấy mức độ sẵn sàng giữa các địa phương còn chưa đồng đều, đòi hỏi việc giao nhiệm vụ cho cơ quan chuyên môn và hoàn thiện quy trình thực hiện phải được đẩy nhanh hơn trong thời gian tới.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nếu quá trình chuyển giao không được chuẩn bị đầy đủ, nguy cơ gián đoạn hoạt động chứng nhận hoàn toàn có thể xảy ra khi cơ chế mới bắt đầu áp dụng. Hệ lụy không chỉ dừng lại ở thủ tục hành chính, mà còn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan từ các Hiệp định thương mại tự do (FTA) - vốn là lợi thế cạnh tranh quan trọng của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

CÁC ĐỊA PHƯƠNG CẦN CHỦ ĐỘNG HƠN

Cơ quan chuyên môn đề nghị các địa phương khẩn trương hoàn thiện thủ tục phân cấp, tránh làm gián đoạn hoạt động xuất khẩu gạo thơm khi cơ chế mới có hiệu lực. Việc đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục hành chính được kỳ vọng góp phần giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và thúc đẩy xuất khẩu nông sản

Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu gạo đang có nhiều biến động, việc khai thác hiệu quả các FTA càng trở nên cần thiết. Theo số liệu của Cục Hải quan, trong 5 tháng đầu năm 2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 4,5 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 2,09 tỷ USD. Mặc dù, sản lượng tăng 6,6% so với cùng kỳ năm trước, nhưng giá trị xuất khẩu lại giảm 3,6%, phản ánh áp lực giảm giá trên thị trường. Giá gạo xuất khẩu bình quân chỉ đạt khoảng 467,6 USD/tấn, giảm gần 10% so với cùng kỳ năm 2025.

Về thị trường tiêu thụ, Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam với lượng nhập khẩu khoảng 2,1 triệu tấn, chiếm gần 47% tổng lượng xuất khẩu. Trong khi đó, Trung Quốc ghi nhận mức tăng trưởng mạnh nhất với lượng nhập khẩu tăng 54% so với cùng kỳ, chiếm 17,8% thị phần. Những con số này cho thấy dư địa thị trường vẫn còn rộng mở, song yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn sản phẩm ngày càng khắt khe hơn.

Trong bối cảnh đó, việc phân cấp thẩm quyền chứng nhận gạo thơm được kỳ vọng sẽ góp phần tháo gỡ các nút thắt về thủ tục hành chính, nâng cao khả năng phản ứng chính sách và tăng tính cạnh tranh cho doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, hiệu quả của chủ trương này phụ thuộc rất lớn vào năng lực tổ chức thực hiện của từng địa phương.

Phân cấp không chỉ là chuyển giao thẩm quyền mà còn là chuyển giao trách nhiệm và năng lực quản lý. Vì vậy, các địa phương cần chủ động và quyết liệt hơn trong công tác chuẩn bị để bảo đảm hệ thống vận hành thông suốt ngay từ ngày đầu triển khai. Chỉ khi đó, chính sách mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy xuất khẩu gạo thơm, nâng cao giá trị gia tăng và củng cố vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.