Mặc dù ngân sách nhà nước trong 4 tháng đầu năm 2026 thặng dư 445,8 nghìn tỷ đồng, song chủ yếu mang tính ngắn hạn do phần lớn đến từ thu nội địa, nhóm thu dễ biến động theo diễn biến sản xuất – kinh doanh và các chính sách điều tiết thuế. Điều này đặt ra vấn đề về tính ổn định của cân đối ngân sách trong các giai đoạn tiếp theo…

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, tình hình thu ngân sách nhà nước trong 4 tháng đầu năm ghi nhận kết quả tương đối tích cực khi tổng thu ước đạt khoảng 1.114 nghìn tỷ đồng, hoàn thành 44% kế hoạch năm và cao hơn 15,2% so với cùng kỳ năm trước.

Xét theo cấp ngân sách, mức thực hiện giữa trung ương và địa phương tương đối đồng đều, lần lượt đạt 44,9% và 43,2% dự toán, cho thấy sự phân bổ nguồn thu khá cân đối.

Trong cơ cấu thu, thu nội địa tiếp tục giữ vai trò then chốt với quy mô 991 nghìn tỷ đồng, đạt 45% dự toán và tăng 17,4% so với cùng kỳ. Đây vẫn là trụ cột chính của ngân sách nhà nước.

Tuy nhiên, xu hướng tăng trưởng của nguồn thu này đang chịu áp lực từ nhiều yếu tố. Một mặt, những biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, đã tác động tiêu cực đến hoạt động sản xuất – kinh doanh của doanh nghiệp.

Mặt khác, việc chủ động triển khai các chính sách hỗ trợ như giảm thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt và một số loại thuế đối với xăng dầu, nhiên liệu bay cũng làm giảm quy mô thu ngân sách trong ngắn hạn. Điều này cho thấy sự đánh đổi giữa mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng và đảm bảo nguồn thu.

Xét sâu hơn theo từng khoản thu, một số nguồn thu quan trọng có dấu hiệu chững lại.

Đáng chú ý, thu từ nhà và đất chỉ đạt 29,8% dự toán và tăng 8,5%, thấp hơn đáng kể so với mức 51,7% dự toán và tốc độ tăng 120,8% của cùng kỳ năm 2025 so với năm 2024. Diễn biến này phần nào phản ánh sự suy giảm động lực từ thị trường bất động sản so với giai đoạn trước.

Song song với công tác thu, Chính phủ tiếp tục đẩy mạnh các chính sách hỗ trợ tài khóa nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân bao gồm các chính sách theo Quyết định số 482/QĐ-TTg và Nghị quyết số 19/2026/QH16 liên quan đến xăng, dầu và nhiên liệu bay.

Bộ Tài chính cho biết tổng quy mô miễn, giảm và gia hạn thuế, phí trong 4 tháng đầu năm ước khoảng 57,9 nghìn tỷ đồng. Con số này cho thấy định hướng điều hành ưu tiên ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ phục hồi tăng trưởng, dù có thể tạo áp lực nhất định lên cân đối ngân sách trong ngắn hạn.

Đối với thu từ dầu thô, số thực hiện ước gần 17 nghìn tỷ đồng, đạt 39,5% dự toán và bằng 95,1% so với cùng kỳ năm 2025. Mặc dù giá dầu bình quân đạt 80,7 USD/thùng, cao hơn 10,7 USD/thùng so với mức dự toán, nhưng sản lượng khai thác chỉ đạt 2,7 triệu tấn, tương đương 33,6% kế hoạch và tăng 2,4% so với cùng kỳ.

Nguồn thu cân đối từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt khoảng 105,4 nghìn tỷ đồng, tương ứng 37,9% dự toán.

Nếu xét tổng thể, thu từ hoạt động này đạt 159,3 nghìn tỷ đồng, tương ứng 35,3% dự toán và tăng 10,6% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, số hoàn thuế giá trị gia tăng lên tới 53,9 nghìn tỷ đồng, bằng 31,2% dự toán và tăng 37,9%, đã làm giảm đáng kể số thu ròng. Điều này phản ánh áp lực từ chính sách hoàn thuế trong bối cảnh hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu

Đối với nguồn chi ngân sách, luỹ kế chi 4 tháng ước đạt 668,2 nghìn tỷ đồng, bằng 21,2% dự toán và tăng 11,6% so cùng kỳ năm 2025. Cơ cấu chi tiếp tục được định hướng theo hướng ưu tiên đầu tư phát triển, đồng thời đảm bảo các nhiệm vụ chi thường xuyên và an sinh xã hội.

Theo Bộ Tài chính, ngân sách đã đáp ứng đầy đủ các nhu cầu chi cho phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý nhà nước cũng như nghĩa vụ trả nợ, đồng thời đảm bảo chi trả kịp thời lương, lương hưu và các khoản trợ cấp.

Cụ thể, chi đầu tư phát triển ước đạt khoảng 153,2 nghìn tỷ đồng, bằng 13,7% dự toán Quốc hội quyết định, tỷ lệ giải ngân ước đạt 15,1% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; chi trả nợ lãi ước đạt 35,5% dự toán; chi thường xuyên ước đạt 26% dự toán. Tuy vậy, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công vẫn còn thấp so với yêu cầu khi mới đạt 15,1% kế hoạch.

Bộ Tài chính cho biết cân đối ngân sách ở cả trung ương và địa phương vẫn được đảm bảo. Hoạt động huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ tiếp tục được duy trì ổn định.

Tính đến ngày 28/4/2026, tổng khối lượng phát hành đạt 106,3 nghìn tỷ đồng, với kỳ hạn bình quân 10 năm và lãi suất bình quân 4,08%/năm, góp phần đảm bảo nguồn lực cho ngân sách trong trung và dài hạn.