Thay đổi thương mại Mỹ - Trung sau 1 năm kể từ “ngày giải phóng”

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thuế quan "ngày giải phóng" vào ngày 2/4/2025 đã dẫn tới những tác động sâu rộng đến quan hệ thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc.

Trong năm qua, thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới đã giảm mạnh, xuống mức thấp nhất trong nhiều thập kỷ.

Theo tờ báo Wall Street Journal, trong mỗi 100 USD mà các nhà nhập khẩu Mỹ chi tiêu cho hàng hóa, chỉ có 9 USD là tiền mua sản phẩm từ Trung Quốc - mức thấp nhất kể từ năm 2001 khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Con số này đã giảm hơn một nửa so với mức trên 20% vào năm 2018.

Một năm trước, Tổng thống Trump đã áp thuế quan đối ứng 34% lên hàng hóa Trung Quốc, khiến cuộc chiến thương mại giữa hai nước vốn dĩ đã âm ỉ từ trước càng thêm phần căng thẳng. Sau đó trong suốt năm 2025, Mỹ và Trung Quốc đã liên tục áp đặt các biện pháp thuế quan trả đũa lẫn nhau, với mức thuế có thời điểm vượt quá 100%.

Một hệ quả của cuộc chiến thương mại leo thang này là thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Trung Quốc đã giảm 32% xuống còn 202 tỷ USD, mức thấp nhất kể từ năm 2005.

Tuy nhiên, thâm hụt thương mại hàng hóa tổng thể của Mỹ lại tăng 2,1% lên mức kỷ lục 1,24 nghìn tỷ USD, do các nhà nhập khẩu Mỹ nhanh chóng chuyển hướng sang mua hàng hóa từ các thị trường khác như Mexico, Việt Nam và Đài Loan.

Về phần mình, Trung Quốc đã bù lại những khó khăn mà họ gặp phải ở thị trường Mỹ bằng cách tăng cường xuất khẩu sang các thị trường khác, đạt mức thặng dư thương mại kỷ lục 1,2 nghìn tỷ USD trong năm qua.

Các sản phẩm xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ bị ảnh hưởng nặng nề, bao gồm cả các sản phẩm như máy tính xách tay và điện thoại thông minh lần đầu tiên phải đối mặt với thuế quan của ông Trump. Trong phần lớn thời gian của năm 2025, ông Trump đã áp mức thuế quan ít nhất 20% lên tất cả hàng hóa Trung Quốc.

Mặc dù thị phần của Trung Quốc trong nhập khẩu hàng điện tử tiêu dùng của Mỹ giảm mạnh, nước này vẫn chiếm ưu thế trong lĩnh vực đất hiếm - các khoáng sản quan trọng để sản xuất nhiều loại hàng hóa. Việc Trung Quốc áp đặt các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm đã gây ra sự gián đoạn sản xuất đáng kể cho các nhà sản xuất quốc phòng, hãng xe và các công ty khác của Mỹ.

Thương mại sẽ là một trong những chủ đề chính trong cuộc gặp thượng đỉnh dự kiến diễn ra vào tháng 5 giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Cuộc gặp này lẽ ra sẽ diễn ra vào ngày 31/3, nhưng đã bị hoãn lại do ông Trump đang phải tập trung xử lý vấn đề xung đột quân sự giữa Mỹ và Iran.

Về phía Trung Quốc, nước này đã giảm mua các sản phẩm nông nghiệp và năng lượng từ Mỹ, trong khi tăng cường mua máy bay Mỹ.

Xu hướng suy giảm thương mại Mỹ - Trung tiếp tục kéo dài sang năm 2026, dù hai bên đã đạt thỏa thuận “đình chiến” thương mại vào tháng 10 năm ngoái tại cuộc gặp thượng đỉnh giữa ông Trump và ông Tập ở Hàn Quốc. Xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ trong tháng 1 và tháng 2 năm nay đã giảm 11% so với cùng kỳ năm trước, theo cơ quan hải quan Trung Quốc.

Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ đã vô hiệu hóa các biện pháp thuế quan mà ông Trump áp trên cơ sở Đạo luật Quyền lực kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA), trong đó có thuế quan đối ứng. Sau đó, ông Trump đã thay thế các biện pháp thuế quan bị gỡ bằng mức thuế quan toàn cầu mới 10%.