Thể chế tài chính ngân sách hoàn thiện, đạt 12/12 chỉ tiêu chủ yếu

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, chiều 20/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc trình bày Báo cáo về tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2025, dự toán ngân sách nhà nước, phương án phân bổ ngân sách trung ương năm 2026, Kế hoạch tài chính - ngân sách nhà nước 3 năm 2026 - 2028; kết quả thực hiện Kế hoạch tài chính quốc gia và vay, trả nợ công giai đoạn 2021 - 2025, dự kiến Kế hoạch tài chính quốc gia giai đoạn 2026 - 2030; kết quả thực hiện Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2021 - 2025, dự kiến Kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 –2030.

Trình bày Báo cáo, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc cho biết thu ngân sách nhà nước 9 tháng năm 2025 đạt 96,7% dự toán, tăng 16,9% so với năm 2024 và tăng 21,5% so với dự toán được giao, sẽ tiếp tục phấn đấu để thực hiện vượt khoảng 25% so với dự toán được giao; chi ngân sách nhà nước 9 tháng là 63,1% dự toán, ước cả năm đạt dự toán và phấn đấu giải ngân 100% kế hoạch đầu tư công, trong đó cơ bản hoàn thành xóa nhà tạm, nhà dột nát và đã bố trí 10 nghìn tỷ đồng từ nguồn thu tăng ngân sách năm 2025, chủ động tiết kiệm chi để thực hiện ngay xây dựng 100 trường nội trú liên cấp ở vùng sâu, vùng xa và biên giới trong năm 2025.

ĐẠT 12/12 CHỈ TIÊU CHỦ YẾU

Đánh giá tình hình thực hiện 5 năm 2021-2025, báo cáo của Chính phủ cho thấy, thu ngân sách bằng 1,39 lần giai đoạn 2016-2020. Các chỉ tiêu về thu ngân sách, tỷ lệ huy động từ thuế, phí và tỷ lệ thu nội địa đạt kế hoạch; cơ cấu thu chuyển dịch theo hướng tích cực và bền vững. Kết quả đạt 12/12 chỉ tiêu chủ yếu, đảm bảo ổn định quy mô cân đối lớn của nền kinh tế. Thể chế tài chính ngân sách tiếp tục được hoàn thiện, sửa đổi bổ sung cơ chế đảm bảo vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương, chủ động của ngân sách địa phương. Tỷ trọng đầu tư phát triển tăng dần, bố trí vốn tập trung trọng điểm, đối ngoại, quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội được đảm bảo. Các chỉ tiêu về nợ công được kiểm soát chặt chẽ và trong giới hạn cho phép.

Căn cứ vào nguyên tắc xây dựng, kết quả thực hiện giai đoạn 2021-2025, Chính phủ đặt ra các chiến lược đột phá thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và chỉ tiêu theo dự thảo Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đảm bảo an ninh, an toàn của nền tài chính quốc gia trong giai đoạn 5 năm 2026-2030. Theo đó, thu ngân sách gấp 1,7 lần giai đoạn 2021-2025; tốc độ tăng thu nội địa, sản xuất kinh doanh từ hoạt động xuất nhập khẩu, xác định mức phấn đấu cao hơn giai đoạn trước.

Về chi ngân sách nhà nước, tập trung cho chi đầu tư phát triển; chi cho đầu tư, kế hoạch đầu tư công trung hạn và các nhiệm vụ đầu tư phát triển khác. Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc nhấn mạnh, “nguyên tắc thứ tự ưu tiên phân bổ theo Luật đầu tư công, Kết luận 123 của Trung ương, Nghị quyết 70 của Quốc hội”. Đồng thời, tiếp tục nâng cao vai trò chủ đạo của ngân sách Trung ương. Ngân sách Trung ương tiếp tục bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu cho ngân sách địa phương và thực hiện các chương trình, dự án quan trọng quốc gia, tạo nền tảng động lực phát triển kinh tế xã hội chung của cả nước.

Theo Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Đức Phớc, chỉ tiêu tài chính, ngân sách nhà nước đều tăng lớn so với giai đoạn trước trong khi tình hình thế giới có nhiều biến động khó lường. Do vậy, cần có giải pháp dự phòng để đảm bảo an ninh, an toàn tài chính và nâng cao năng lực thực thi, giải ngân sử dụng hiệu quả vốn. Cần có cơ chế giám sát hiệu quả thực hiện các chủ trương, chính sách mới ban hành, trong đó có nhiệm vụ phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

PHẤN ĐẤU ĐẠT MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở MỨC HAI CON SỐ 

Đánh giá tình hình thực hiện ngân sách nhà nước năm 2025, Báo cáo thẩm tra của Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội nhận định việc triển khai thực hiện dự toán ngân sách năm 2025 đã đạt được những kết quả rất khả quan.

Về các giải pháp phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ ngân sách nhà nước năm 2025, Uỷ ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội đề nghị Chính phủ nghiên cứu một số nhiệm vụ giải pháp như: tiếp tục giữ vững ổn định vĩ mô, thực hiện chính sách tài khóa chủ động, linh hoạt, tuân thủ các nguyên tắc cân đối ngân sách và kỷ luật tài chính. Có giải pháp quyết liệt đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, siết chặt kỷ luật tài chính, bảo đảm chấp hành dự toán. Cùng với đó, đẩy mạnh công tác thanh tra, kiểm tra, thu hồi nợ, bảo đảm tăng thu ngân sách; xem xét, nghiên cứu sửa đổi, sớm ban hành nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách nhà nước, vốn đầu tư phát triển, bảo đảm phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy, triển khai thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.

Về dự toán ngân sách nhà nước, phân bổ ngân sách Trung ương năm 2026, thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính nêu rõ, năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng là điểm khởi đầu, tạo đà cho giai đoạn phát triển mới, là năm đầu tiên thực hiện các kế hoạch 5 năm giai đoạn 2026-2030 với những yêu cầu về phát triển kinh tế-xã hội ở mức cao so với giai đoạn trước. Việc xây dựng dự toán thu, chi, bội chi ngân sách nhà nước, nợ công được xây dựng gắn với mục tiêu tăng trưởng hai con số nên có nhiều thách thức. Vì vậy, Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ rà soát kỹ khả năng thu năm 2025-2026 để làm căn cứ xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2026 tích cực, sát với thực tế, phù hợp với mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số.

Về chi ngân sách nhà nước, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận định, cơ cấu chi ngân sách nhà nước đã được bố trí ở mức hợp lý hơn theo hướng chú trọng bố trí tăng chi đầu tư phát triển và bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ an sinh xã hội, chi cho con người. Tuy nhiên, qua thẩm tra, Ủy ban Kinh tế và Tài chính lưu ý cần tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính, ngân sách nhà nước, kiểm soát chặt chẽ bội chi, nợ công; đẩy nhanh tiến độ giải ngân, siết chặt kỷ luật, kỷ cương gắn với trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả giải ngân vốn đầu tư công.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi nhấn mạnh: qua thẩm tra cơ bản nhất trí trình Quốc hội xem xét quyết định đối với các kiến nghị của Chính phủ, trong đó có một số nội dung như sử dụng tăng thu, tiết kiệm chi để thực hiện xây dựng trường nội trú, bán trú cho học sinh phổ thông vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và trường hợp không sử dụng hết cho phép chuyển nguồn sang năm 2026 để tiếp tục thực hiện; dành nguồn để thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia…

Về kế hoạch tài chính vay và trả nợ công, đầu tư công 5 năm 2021-2025, Ủy ban Kinh tế và Tài chính thấy rằng việc thực hiện kế hoạch tài chính vay trả nợ công, đầu tư công đã đạt được những kết quả tích cực hơn so với giai đoạn trước, cả về xây dựng, tổ chức thực hiện thể chế, chính sách pháp luật và các mục tiêu về thu chi, cơ cấu lại ngân sách và trả nợ và nợ công. Tỷ trọng thu nội địa trong tổng số ngân sách nhà nước tăng dần; cơ cấu chi tiếp tục dịch chuyển tích cực. Các nhiệm vụ chi cho an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh cơ bản được đảm bảo.

Cùng với đó, cơ cấu chi ngân sách cho đầu tư phát triển có bước chuyển dịch tích cực; cơ cấu đầu tư giữa các ngành, lĩnh vực được phân bổ phù hợp hơn; quy mô nợ công giảm dần. Tỷ trọng vốn đầu tư công trong tổng đầu tư toàn xã hội bình quân 5 năm đảm bảo định hướng của Nghị quyết 29 của Quốc hội đề ra.

Về kế hoạch giai đoạn 2026-2030, đa số ý kiến trong Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, để đảm bảo mục tiêu tăng trưởng hai con số theo định hướng của Đại hội 14 của Đảng, việc dự kiến tăng các chỉ tiêu thu, chi, nợ công là cần thiết. Do đó, đề nghị Chính phủ cần có giải pháp phù hợp, linh hoạt, có biện pháp dự phòng rủi ro để đảm bảo thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh trên cơ sở phải giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh, an toàn tài chính quốc gia.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, để hoàn thành các chỉ tiêu trên là thách thức rất lớn, đề nghị Chính phủ cần có giải pháp đồng bộ, quyết liệt ngay từ đầu năm của Kế hoạch Tài chính 5 năm. Theo đó, cần sửa đổi các quy định của Luật về thuế theo hướng mở rộng cơ sở thu, tăng nguồn thu bền vững, tăng cường các giải pháp chống thất thu, phát triển thị trường tài chính, vốn, đẩy mạnh việc chuyển đổi các tài sản công dư dôi sau sắp xếp, bảo đảm đưa tài sản dư dôi vào khai thác, sử dụng có hiệu quả, góp phần tăng thu ngân sách Nhà nước.

Về bố trí nguồn lực cho đầu tư phát triển, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy, đây là mục tiêu cao nhưng phù hợp với định hướng về chuyển đổi cơ cấu chi, mục tiêu tăng chi đầu tư, giảm tỉ lệ chi thường xuyên trong bối cảnh dư địa tăng thu ngân sách Nhà nước không còn nhiều. Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Chính phủ có giải pháp quyết liệt để nâng cao hiệu quả đầu tư công, một trong những yếu tố quan trọng là đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, giải quyết kịp thời các khó khăn, vướng mắc; đồng thời tăng cường các giải pháp thu hút đầu tư từ khu vực kinh tế tư nhân, đầu tư theo phương thức PPP vào các lĩnh vực phát triển hạ tầng để giảm áp lực đầu tư công, vay nợ công, bảo đảm an toàn nợ công, an ninh tài chính quốc gia.