Thế giới từng đặt ra 44 mục tiêu về lương thực - thực phẩm cho năm 2030. Nhưng ngay cả châu Âu, khu vực đang có kết quả tốt hơn phần lớn các khu vực khác, cũng có tới 19 chỉ tiêu mà các nhà nghiên cứu cho rằng khó có thể đạt được trước năm 2030 nếu duy trì tốc độ hiện tại...

Khi nói đến việc đạt được các mục tiêu toàn cầu về tính bền vững, chế độ ăn uống, dinh dưỡng và khả năng phục hồi của hệ thống thực phẩm, thế giới thực sự đang tụt hậu khá xa. Cụ thể hơn, chúng ta gần như không đạt được bất kỳ mục tiêu nào trong số đó, ngoại trừ đúng một mục tiêu duy nhất.

Vào tháng 8, các nhà nghiên cứu thuộc sáng kiến Food Systems Countdown Initiative - một dự án hợp tác nghiên cứu do Đại học Johns Hopkins, Đại học Cornell, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) cùng Liên minh Toàn cầu vì Dinh dưỡng Cải thiện (GAIN) dẫn đầu - đã công bố một báo cáo mới trên tạp chí Nature Food, đánh giá 44 chỉ số đo lường hiệu quả hoạt động của hệ thống thực phẩm.

Báo cáo này bao quát các khía cạnh như chế độ ăn uống và dinh dưỡng, môi trường, sinh kế, quản trị và khả năng phục hồi tại 197 quốc gia, so sánh vị trí của từng quốc gia với các mục tiêu toàn cầu cụ thể mà các nước đã cùng cam kết đạt được vào năm 2030. Và họ phát hiện rằng thế giới hiện chỉ đang trên đà đạt được đúng một mục tiêu duy nhất: số lượng thuê bao điện thoại di động.

Nhóm nghiên cứu giải thích trong một tuyên bố rằng chỉ số này "là một thước đo gián tiếp cho mức độ kết nối và khả năng phục hồi", và phần lớn các quốc gia được phân tích đều đã đạt được mục tiêu này. Tuy nhiên, đối với 22 chỉ số khác, họ phát hiện rằng chưa đến một phần ba số quốc gia sẽ đạt được mục tiêu đề ra cho năm 2030.

Ở mức độ đáng lo ngại nhất, lượng khí thải nhà kính từ hệ thống thực phẩm chính là chỉ số có kết quả tệ nhất. Trên phạm vi toàn cầu, các quốc gia hiện đang thiếu hụt khoảng 75% so với mục tiêu đề ra, và với tốc độ hiện tại, dự báo sẽ không có bất kỳ quốc gia nào đạt được mục tiêu này vào năm 2030.

Ở cấp độ châu lục, châu Phi sẽ cần cải thiện ít nhất từ 15 - 20% mỗi năm trên 23 chỉ số chỉ để duy trì đúng tiến độ. Châu Á sẽ cần giảm tình trạng mất an ninh lương thực hơn 63% mỗi năm, trong khi khu vực châu Mỹ sẽ cần mức tăng 57,2% mỗi năm về hiệu quả quản lý nhà nước chỉ để không bị tụt lại phía sau tiến độ.

Châu Âu, dù có kết quả tốt hơn phần lớn các khu vực khác, vẫn có tới 19 chỉ số mà các nhà nghiên cứu cho rằng "không thể đạt được" trước năm 2030 nếu duy trì tốc độ hiện tại.

Một số chỉ số thậm chí còn có kết quả tệ hơn so với thời điểm bắt đầu theo dõi. Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng những lĩnh vực như sự tham gia của xã hội dân sự vào chính sách thực phẩm, trách nhiệm giải trình của chính phủ, doanh số bán thực phẩm siêu chế biến, việc sử dụng nước trong nông nghiệp và việc sử dụng thuốc trừ sâu đều đang thực sự đi lùi, chứ không đơn thuần chỉ là tiến triển chậm.

Dù bức tranh tổng thể có phần ảm đạm, báo cáo này không hoàn toàn chỉ toàn những tin xấu. Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng có tới 7 chỉ số hiện đã có ít nhất một phần ba số quốc gia đang trên đà đạt được mục tiêu năm 2030, và khoảng một nửa trong số các chỉ số được theo dõi đang có xu hướng tích cực trên phạm vi toàn cầu. Chỉ có điều, dường như tốc độ tiến triển đó vẫn chưa đủ nhanh để có thể về đích đúng hạn.

Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện rằng việc so sánh các quốc gia dựa trên những mốc chuẩn mang tính thực tế hơn, theo khu vực hoặc theo mức thu nhập, thay vì chỉ dựa vào một mốc chuẩn toàn cầu duy nhất, có thể khiến tiến trình đạt được mục tiêu trở nên khả thi hơn nhiều trong nhận thức chung.

"Những mục tiêu toàn cầu đầy tham vọng đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc truyền cảm hứng cho khát vọng hành động," bà Jessica Fanzo, giáo sư ngành Chính sách Thực phẩm và Khí hậu tại Trường Nghiên cứu Quốc tế Cao cấp Johns Hopkins (chi nhánh châu Âu), chia sẻ thêm.

"Nhưng chúng cũng có thể trở thành nguồn cơn của sự trì trệ, nếu như dường như chúng mãi mãi nằm ngoài tầm với. Vì vậy, các mốc chuẩn theo khu vực và theo nhóm thu nhập sẽ giúp tiến trình luôn nằm trong tầm nhìn thực tế, đồng thời giúp xác định những quốc gia điển hình có thể làm gương, cho thấy rằng mục tiêu này hoàn toàn có thể đạt được," bà Jessica Fanzo nói.

Nhóm nghiên cứu cũng thẳng thắn chỉ ra trách nhiệm thuộc về ai trong việc cải thiện những con số này trong tương lai. Ông Lawrence Haddad, Giám đốc điều hành Liên minh Toàn cầu vì Dinh dưỡng Cải thiện (GAIN), chia sẻ: "Việc chuyển đổi hệ thống thực phẩm là trách nhiệm chung của tất cả các bên liên quan".

"Các chỉ số về quản trị, bao gồm hiệu quả quản lý của chính phủ, trách nhiệm giải trình và sự tham gia của xã hội dân sự, không đơn thuần chỉ là một trong năm nhóm chỉ số riêng lẻ. Chúng chính là những yếu tố then chốt, có tính chất mở đường. Việc cải thiện những chỉ số này sẽ mở ra tiến triển trên toàn bộ hệ thống," vị này nói.