Ngành thực phẩm đang đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và robot để vượt qua áp lực thiếu hụt lao động, tối ưu hóa quy trình sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng thay đổi liên tục…

Tại hội thảo “Ứng dụng AI và dữ liệu thực tiễn trong nghiên cứu và phát triển sản phẩm thực phẩm” vừa diễn ra tại Việt Nam, các chuyên gia khẳng định công nghệ số đã trở thành công cụ thiết yếu để doanh nghiệp ngành thực phẩm tối ưu hóa vận hành.

Việc chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang mô hình nhà máy thông minh không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn bảo đảm chất lượng, tạo ra "tấm hộ chiếu" (ẩn dụ phẩm chất) giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận các thị trường quốc tế khắt khe.

BỨC TRANH THỊ TRƯỜNG VÀ TIỀM NĂNG CỦA AI

Sự phát triển của công nghệ đang mở ra cơ hội lớn cho các nhà sản xuất. Theo dữ liệu từ Analyticsinsight.net, quy mô thị trường AI toàn cầu trong lĩnh vực thực phẩm và đồ uống dự kiến tăng từ 22,6 tỷ USD năm 2026 lên 84,7 tỷ USD vào năm 2030, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) khoảng 39%. Đây là động lực quan trọng giúp doanh nghiệp giải quyết bài toán phát triển sản phẩm mới vốn đầy rủi ro.

Thực tế, một sản phẩm thực phẩm mới thường mất trung bình từ 18 đến 36 tháng để hoàn thiện, trong khi có tới 80% sản phẩm thất bại ngay trong năm đầu ra mắt.

Việc ứng dụng AI và dữ liệu thực tiễn có thể giúp rút ngắn tới 50% thời gian phát triển sản phẩm, đưa hàng hóa ra thị trường chỉ trong 3 - 9 tháng, đồng thời giảm khoảng 40% chi phí ở các khâu đánh giá cảm quan.

Các mô hình học máy và dự đoán giúp doanh nghiệp mô phỏng công thức, dự báo nhu cầu thị trường chính xác hơn, từ đó tối ưu hóa kế hoạch sản xuất và giảm lượng hàng tồn kho.

TỰ ĐỘNG HÓA VÀ HIỆU QUẢ VẬN HÀNH

Song song với AI, robot đang trở thành "cánh tay nối dài" trong các nhà máy. Thị trường robot thực phẩm toàn cầu được dự báo tăng trưởng với tốc độ CAGR khoảng 20,9% trong giai đoạn 2026 - 2034. Điển hình như tại Chef Robotics, các robot chế biến thực phẩm tích hợp AI của doanh nghiệp đã tham gia chuẩn bị hơn 100 triệu bữa ăn chế biến sẵn tại thị trường Bắc Mỹ và châu Âu.

Ở khâu kiểm soát chất lượng, công nghệ thị giác máy tính đóng vai trò then chốt. Ông Phí Anh Tuấn, Trưởng Ban Tư vấn chuyển đổi số mảng doanh nghiệp và nhà nước tại DXCenter, cho biết công nghệ này có khả năng phát hiện lỗi ngoại quan sản phẩm với độ chính xác trên 95%.

Việc tự động hóa quy trình giám sát giúp nhà sản xuất giảm 30-70% tỷ lệ sản phẩm lỗi và tiết giảm 40 - 60% chi phí nhân sự kiểm tra chất lượng. Dù đối mặt với rào cản về chi phí đầu tư ban đầu và nhân lực kỹ thuật cao, xu hướng tự động hóa vẫn là lộ trình tất yếu để ngành thực phẩm hiện đại hóa dây chuyền.

Tại Diễn đàn Năng suất chất lượng quốc gia năm 2026, Việt Nam đã đặt mục tiêu đóng góp của năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) vào tăng trưởng đạt trên 55% và năng suất lao động khu vực kinh tế tư nhân tăng bình quân 8,5 - 9,5%/năm.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu AI và chuyển đổi số phải đi trực tiếp vào dây chuyền sản xuất và quy trình quản trị, thay vì chỉ dừng lại ở các phần mềm văn phòng. Đây là nền tảng để doanh nghiệp Việt nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ, từ đó tối ưu hóa nguồn lực và tạo ra những bước tiến mới trong sản xuất.

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 34-2026 phát hành ngày 24/8/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

https://premium.vneconomy.vn/doc-thu-an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-34-2026.html