Thế khó của người cao tuổi Việt Nam

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số rất nhanh. Nước ta hiện có trên 14,3 triệu người cao tuổi, chiếm gần 13% dân số; trong đó gần 2,5 triệu người từ 80 tuổi trở lên. Dự báo đến năm 2030, số người từ 60 tuổi trở lên sẽ xấp xỉ 18 triệu người, tăng gần 4 triệu người so với năm 2024.

Bên cạnh những đóng góp quan trọng, người cao tuổi cũng đối mặt với nhiều thách thức, nhất là gánh nặng bệnh tật và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ ngày càng cao.

Thống kê cho thấy trên 70% người cao tuổi mắc trung bình từ 3 bệnh mãn tính trở lên như sa sút trí tuệ, hội chứng dễ bị tổn thương, các bệnh tim mạch, đái tháo đường, thoái hoá cơ xương khớp...

THIẾU NHIỀU TRUNG TÂM DƯỠNG LÃO GIÁ RẺ

Tại hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai 4 nghị quyết mới của Bộ Chính trị được tổ chức ngày 16/9 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh, cần đặc biệt chú trọng tới chăm sóc những người lớn tuổi bởi những người tuổi 70 - 80, con đi làm, cháu đi học, ở nhà ít vận động, cô đơn. Khi đó các trung tâm dưỡng lão, sáng có ô tô đón đi, chiều có ô tô đưa về. Đến đó được gặp bạn bè, đồng nghiệp, gặp bạn cũ, tâm sự, nói chuyện... Đó là những mô hình rất hay. Những việc này phải chủ động để kéo dài tuổi thọ cho người cao tuổi.

Theo Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam, tính đến năm 2024 Việt Nam mới có hơn 400 trung tâm chăm sóc người cao tuổi với khoảng 11.000 người được phục vụ.

Tại các thành phố lớn, số trung tâm dưỡng lão do tư nhân đầu tư, xây dựng vận hành hiện đang thu hút được khá tốt người cao tuổi, nhưng hầu hết đang phục vụ những khách hàng có điều kiện.

Khảo sát của VnEconomy cho thấy, với người già còn tương đối khỏe mạnh, để được chăm sóc bán trú tại các cơ sở này, người cao tuổi phải chi trả ít nhất từ 7 đến 10 triệu đồng/người/tháng.

Với những trường hợp người già cần sự hỗ trợ như hỗ trợ vận động, hỗ trợ tắm hằng ngày, hỗ trợ ăn uống, hỗ trợ vệ sinh cá nhân, chăm sóc vết loét,…), mức phí tăng thêm từ 500.000 đến 6.000.000/tháng. Thậm chí, trong các ngày lễ Tết nếu muốn ở lại trung tâm để được chăm sóc thì người cao tuổi cần trả têm phụ phí khoảng 200.0000đ/ngày.

Ngoài ra với các dịch vụ chăm sóc nội trú dài ngày hay chăm sóc đặc biệt thì mức phí tăng lên tới 15 triệu, thậm chí 20 triệu/người/tháng. Đây là mức phí - rào cản rất cao và đại đa số người cao tuổi không thể chi trả, dù có lương hưu.

Bảo hiểm xã hội Việt Nam cũng cho biết, đến cuối năm 2024, lương hưu bình quân chỉ khoảng 6,2 triệu đồng mỗi tháng, tính cả lực lượng vũ trang mới xấp xỉ 7 triệu đồng. Như vậy, để vào được các trung tâm dưỡng lão an hưởng tuổi già, người cao tuổi cần phải có sự trợ giúp tích cực về tài chính của người thân, con cháu.

Nhiều chuyên gia cho rằng, Nhà nước nên ban hành cơ chế ưu đãi về đất đai, tín dụng, thuế và hoàn thiện khung pháp lý cho loại hình trung tâm dưỡng lão, tương tự nhà ở xã hội. Qua đó mới thu hút nhiều hơn các doanh nghiệp đầu tư vào loại hình dịch vụ này từ đó từng bước kéo giảm mức phí chăm sóc người cao tuổi.

THIẾU TRẦM TRỌNG NGUỒN NHÂN LỰC CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI 

Cùng với thiếu thốn cơ sở vật chất, hiện nguồn nhân lực chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Việt Nam hiện còn hạn chế. Theo Cục Dân số, hiện số lượng bác sĩ, điều dưỡng, nhân viên y tế chuyên ngành lão khoa còn thiếu so với nhu cầu. Ở cộng đồng, đa số nhân viên y tế tuyến xã, thôn, bản, cộng tác viên dân số, nhân viên công tác xã hội, trợ giúp xã hội, tình nguyện viên chưa được đào tạo, tập huấn kiến thức về lão khoa, phục hồi chức năng.

Theo báo cáo tổng hợp kết quả hằng năm, số tình nguyện viên chăm sóc sức khỏe người cao tuổi là 134.939 người, chủ yếu là cộng tác viên dân số, hầu hết chưa được đào tạo về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Số nhân viên y tế được đào tạo, tập huấn về lão khoa là 7.849 người.

Đáng chú ý, đến nay, Việt Nam chưa có đội ngũ nhân viên chăm sóc người cao tuổi chính quy, chưa có mã nghề nghiệp, cũng như chưa tổ chức đào tạo chính thức ở các bậc trung cấp, cao đẳng hay đại học, dẫn đến thiếu hụt trầm trọng nhân lực trong lĩnh vực này.

Số bệnh viện có khoa lão khoa hoặc khu điều trị dành cho người cao tuổi chỉ khoảng 140 cơ sở, trong khi đó trạm y tế xã, phường cơ bản thiếu nhân lực chuyên môn và thiết bị phù hợp để chăm sóc người cao tuổi. Hình thức chăm sóc tại gia đình vẫn chiếm chủ yếu, nhưng người chăm sóc phần lớn là người thân, chưa qua đào tạo, dẫn đến chất lượng chăm sóc còn nhiều hạn chế.

Tại một hội thảo về chăm sóc người cao tuổi mới đây, đại diện Cục Dân số đề xuất, cần thiết phải có nghề chăm sóc người cao tuổi trong danh mục nghề nghiệp Việt Nam, đồng thời xây dựng mã ngành nghề đào tạo chính quy, chuẩn hóa kỹ năng, trình độ, đáp ứng nhu cầu xã hội. Cùng với đó, đa dạng loại hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại gia đình, cộng đồng và cơ sở chăm sóc, giúp người cao tuổi tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe phù hợp.

Mục tiêu đề xuất đến năm 2030, có ít nhất 30% cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai đào tạo nghề này; 50% Trạm Y tế xã, phường có điều dưỡng viên phụ trách chăm sóc người cao tuổi.

Bên cạnh đó, mô hình cơ sở chăm sóc sức khỏe người cao tuổi ban ngày sẽ được xây dựng tại các trung tâm y tế huyện, cơ sở y học cổ truyền và phục hồi chức năng. Tại đây, người cao tuổi được theo dõi bệnh mạn tính, phục hồi chức năng, rèn luyện thể chất, chăm sóc tinh thần và hỗ trợ sinh hoạt cá nhân trong môi trường thân thiện và nhân văn.