Hiện quy mô khối quỹ mở nội địa vẫn còn nhỏ bé so với hơn 13 triệu tài khoản chứng khoán cá nhân đang giao dịch. Trước sự lệch pha này và mục tiêu đưa quy mô ngành quỹ đạt 5% GDP vào năm 2030, ngành quỹ cần một lộ trình bứt phá từ chiến lược thu hút 1,8 triệu nhà đầu tư mới, hạ tầng công nghệ số hóa đến việc thay đổi tư duy sang quản lý gia sản dài hạn...

Việc FTSE Russell chính thức nâng hạng chứng khoán Việt Nam từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp được đánh giá là “bước ngoặt” lịch sử, mở ra cơ hội đón hàng tỷ USD từ quốc tế.

Tuy nhiên, nhìn vào bức tranh thị trường nội tại, vẫn còn những vấn đề đặt ra đối với ngành quản lý quỹ Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch HĐQT FiinGroup, xét theo quy mô tài sản quản lý (AUM) và đặc biệt là giá trị tài sản ròng (NAV), ngành quỹ nội địa vẫn ở mức rất khiêm tốn, chưa nổi 1–2 tỷ USD cho khối quỹ mở. Con số này quá nhỏ so với quy mô hơn 13 triệu tài khoản chứng khoán cá nhân đang giao dịch tự do trên thị trường.

Sự lệch pha giữa số lượng tài khoản trading cá nhân và quy mô quỹ đầu tư phản ánh thực tế là dòng tiền dân cư tại Việt Nam chủ yếu vẫn chảy trực tiếp vào các hoạt động đầu tư lướt sóng ngắn hạn hoặc nằm trong ngân hàng và bất động sản.

HƯỚNG TỚI MỤC TIÊU ĐƯA NGÀNH QUỸ TƯƠNG ĐƯƠNG 5% GDP VÀO NĂM 2030

Bà Nguyễn Thị Bích Ngà, Phó Trưởng ban, Ban Quản lý các công ty quản lý quỹ và Quỹ đầu tư chứng khoán, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, cho biết ngành quỹ đóng vai trò trụ cột trong việc kết nối nguồn tiền tiết kiệm của nhân dân với các tổ chức huy động đầu tư, phân bổ vốn vào các lĩnh vực động lực như hạ tầng hay đổi mới sáng tạo. Việc phát triển hệ thống quỹ giúp tăng độ sâu cho thị trường chứng khoán, gia tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc tài chính toàn cầu và mang lại kênh đầu tư an toàn cho những người dân không có đủ thời gian lẫn chuyên môn.

Vì vậy, để hướng tới mục tiêu đưa quy mô ngành quỹ tương đương 5% GDP vào năm 2030, cơ quan quản lý xác định các ưu tiên chiến lược, bao gôm phát triển đa dạng hóa hệ thống sản phẩm đáp ứng nhiều phân khúc nhu cầu; nâng cao tính minh bạch để tạo dựng niềm tin – yếu tố sống còn của ngành quản lý tài sản; hoàn thiện chính sách khuyến khích (incentives) như ưu đãi thuế cho nhà đầu tư dài hạn và cơ chế thúc đẩy mạng lưới phân phối.

Chiến lược phát triển thị trường vốn đặt ra mục tiêu từ nay đến năm 2030, ngành quỹ phải nâng số lượng nhà đầu tư từ hơn 700.000 người hiện nay lên khoảng 2,5 triệu người. Như vậy, trong 4 năm tới, toàn ngành cần thu hút thêm gần 1,8 triệu nhà đầu tư mới, tương đương mức tăng gấp 3,6 lần.

Nhận định về mục tiêu này, theo ông Nguyễn Hữu Hiệu, Tổng Giám đốc FiinGroup, ngành quỹ không thể chỉ phụ thuộc vào nhóm khách hàng sở hữu nguồn vốn lớn. Thay vào đó, "chìa khóa" nằm ở việc mở rộng tối đa cơ sở nhà đầu tư cá nhân thông qua các sản phẩm có mức đầu tư ban đầu thấp, dễ tiếp cận và thiết lập thói quen tích lũy định kỳ.

Kinh nghiệm từ các thị trường đang phát triển như Ấn Độ cho thấy việc cho phép người dân bắt đầu tích lũy chứng chỉ quỹ định kỳ với số tiền nhỏ (tương đương khoảng 80.000 – 150.000 đồng/tháng) đã tạo nên một bùng nổ về quy mô tài sản quản lý. Khi sản phẩm đầu tư được thiết kế đơn giản với chi phí tối ưu, hàng chục triệu người lao động có thu nhập ổn định sẽ dễ dàng tham gia.

THÁO GỠ NÚT THẮT SẢN PHẨM VÀ THAY ĐỔI THÓI QUEN NHÀ ĐẦU TƯ

Tuy nhiên, việc đón nhận hàng triệu khách hàng nhỏ lẻ cũng đặt ra bài toán kinh tế về vận hành. Nếu tiếp tục duy trì các quy trình thủ công, phân tán từ khâu mở tài khoản, giao dịch, đối soát đến báo cáo tuân thủ, hệ thống sẽ nhanh chóng rơi vào tình trạng quá tải. Do đó, xây dựng hạ tầng công nghệ số hóa đồng bộ và chuẩn hóa quy trình dữ liệu chính là điều kiện tiên quyết để các công ty quản lý quỹ mở rộng quy mô mà vẫn tối ưu hóa chi phí vận hành.

Từ thực trạng cấu trúc thị trường và tâm lý nhà đầu tư, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF), cho rằng khoảng cách giữa 13 triệu tài khoản chứng khoán và hơn 700.000 nhà đầu tư quỹ mở không hẳn đến từ việc thiếu hụt các loại hình quỹ cơ bản (cổ phiếu, trái phiếu, cân bằng, thị trường tiền tệ). Nút thắt lớn nằm ở chỗ đại đa số công chúng “chưa biết đến, chưa hiểu hoặc chưa thực sự tin tưởng” sản phẩm quỹ mở.

Đồng thời, sự thiếu hụt “nguồn hàng cơ sở” chất lượng cao cũng đang hạn chế không gian sáng tạo sản phẩm.

Cụ thể, trên thị trường cổ phiếu, cơ cấu vốn hóa tập trung quá lớn vào nhóm ngân hàng, tài chính và bất động sản, khiến các công ty quản lý quỹ gặp khó khăn khi thiết kế các quỹ chuyên đề theo xu hướng toàn cầu như: ESG, tăng trưởng xanh, công nghệ hay hạ tầng.

Trên thị trường trái phiếu, việc thiếu vắng các sản phẩm trái phiếu doanh nghiệp đủ tiêu chuẩn an toàn để giải ngân trong các giai đoạn lãi suất thấp, buộc nhiều quỹ phải chuyển sang nắm giữ tiền gửi ngân hàng.

Còn theo bà Ngô Thị Thùy Linh, Chủ tịch HĐQT Chứng khoán Smart Invest, thói quen xem chứng khoán là kênh “lướt sóng” ngắn hạn và ưu tiên nắm giữ tài sản hữu hình như bất động sản đã bám sâu vào tâm lý người dân. Để thay đổi thói quen này, các đơn vị phân phối cần chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình “bán từng sản phẩm chứng chỉ quỹ” sang mô hình tư vấn quản lý gia sản (Wealth Management).

“Việc ứng dụng các công cụ công nghệ như Robo-Advisor sẽ hỗ trợ thiết lập kế hoạch tài chính cá nhân hóa, gắn chứng chỉ quỹ vào từng mục tiêu sống cụ thể như mua nhà, chuẩn bị tài chính cho con du học hay hưu trí”, bà Linh nói.