Dù chịu áp lực từ các rào cản kỹ thuật khắt khe và làn sóng bảo hộ thương mại gia tăng, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Ấn Độ trong những tháng đầu năm 2026 vẫn ghi nhận đà tăng trưởng ấn tượng. Kết quả này là tín hiệu khả quan, củng cố lộ trình hướng tới mục tiêu 25 tỷ USD kim ngạch hai chiều vào năm 2030...

Theo số liệu từ Cục Hải quan (Bộ Tài chính), kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và Ấn Độ 5 tháng đầu năm 2026 đạt gần 8,37 tỷ USD, tăng 28,4% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ đạt 4,94 tỷ USD (tăng 19%), ngược lại kim ngạch nhập khẩu từ Ấn Độ đạt 3,4 tỷ USD (tăng 44%). Với kết quả này, Việt Nam tiếp tục ghi nhận mức thặng dư thương mại ấn tượng với giá trị xuất siêu đạt 1,5 tỷ USD.

Đóng góp lớn nhất vào đà tăng trưởng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Ấn Độ vẫn là nhóm hàng công nghiệp chế biến, máy móc và điện tử. Dẫn đầu danh mục xuất khẩu là nhóm điện thoại các loại và linh kiện với kim ngạch đạt 113 triệu USD, chiếm 20% tổng kim ngạch xuất khẩu. Tiếp đến là nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 767 triệu USD (tăng 27%, chiếm 15,5%) và nhóm máy móc, thiết bị, phụ tùng đạt 536 triệu USD (tăng 36%, chiếm 10,8%).

Bên cạnh các mặt hàng chủ lực, nhiều nhóm hàng xuất khẩu khác của Việt Nam ghi nhận tốc độ bứt phá kỷ lục. Trong đó, giày dép các loại tăng tới 417,7%, cà phê tăng 412,2%, chất dẻo nguyên liệu tăng 104,3%. Hàng dệt may (+34,3%), cao su (+28,5%), sắt thép (+28%), phương tiện vận tải và phụ tùng (+25,1%), sản phẩm mây tre thảm (+19,6%) và thủy sản (+17,1%) cũng duy trì đà tăng trưởng khả quan.

RÀO CẢN BIS VÀ XU HƯỚNG BẢO HỘ GIA TĂNG

Dù tổng thể 5 tháng đạt kết quả tích cực, bước sang quý 2/2026, một số mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam sang Ấn Độ bắt đầu đối mặt với xu hướng sụt giảm đáng kể. Cụ thể, xuất khẩu kim loại thường giảm 96,3%, than đá giảm 100%, hạt điều giảm 64,7%, gỗ và sản phẩm gỗ giảm 46,1%, hạt tiêu giảm 41,7%, xơ sợi dệt giảm 25,6% và hóa chất giảm 20,6%.

Phân tích sâu về nguyên nhân dẫn đến những trở ngại này, ông Bùi Trung Thướng, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ, đã chỉ ra các thách thức cốt lõi. Đó là việc nước này tiếp tục mở rộng phạm vi áp dụng các quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc thuộc hệ thống BIS (Bureau of Indian Standards - Cục Tiêu chuẩn Ấn Độ).

Trong năm 2026, nhiều quy định mới áp dụng cho đồ điện, điện tử, hóa chất, thép, vật liệu xây dựng và hàng tiêu dùng đã làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ, kéo dài thời gian đăng ký và nguy cơ gián đoạn xuất khẩu cho các doanh nghiệp chưa kịp đáp ứng yêu cầu.

Mặt khác, xu hướng bảo hộ thương mại tại Ấn Độ gia tăng. Hiện nước này là một trong những quốc gia áp dụng nhiều biện pháp phòng vệ thương mại nhất thế giới. Các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như hóa chất, nhựa, thép, vật liệu xây dựng và sản phẩm công nghiệp chế biến đang đứng trước nguy cơ bị điều tra hoặc hạn chế nhập khẩu.

Bên cạnh đó, ông Thướng cũng lưu ý tiến trình rà soát, nâng cấp Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN – Ấn Độ (AITIGA) chưa có đột phá, trong khi phía Ấn Độ tiếp tục đề xuất nhiều yêu cầu khắt khe về quy tắc xuất xứ và biện pháp phi thuế quan.

Điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tận dụng ưu đãi thuế quan của doanh nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Nguyên nhân chủ yếu đến từ những biến động chính trị tại một số khu vực trên thế giới, làm gia tăng bất ổn trong thương mại quốc tế và gián đoạn các tuyến logistics trọng yếu.

Ngoài ra, những biến động địa chính trị toàn cầu gây suy giảm tính ổn định của chuỗi cung ứng và gia tăng chi phí logistics, hoạt động thương mại hai nước chịu tác động không nhỏ.

KHAI PHÁ DƯ ĐỊA THƯƠNG MẠI SONG PHƯƠNG 25 TỶ USD

Bất chấp những thách thức ngắn hạn, Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ tiếp tục khẳng định thị trường Ấn Độ với quy mô dân số trên 1,46 tỷ người và chiến lược "Make in India" vẫn mở ra nhiều cơ hội mới cho hàng hoá Việt Nam. Tầng lớp trung lưu tăng nhanh cùng sự phát triển của hạ tầng, thương mại điện tử tại Ấn Độ đang tạo nhu cầu mạnh mẽ cho các mặt hàng nông sản, gia vị, thủy sản, đồ gỗ, cao su, hóa chất và linh kiện điện tử từ Việt Nam.

Để triển khai hiệu quả khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường Việt Nam – Ấn Độ, hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số năm 2026 và hướng tới mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỷ USD vào năm 2030, Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ đề xuất các giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất: Bộ Công Thương cần chủ trì xây dựng Chương trình hành động giai đoạn 2026–2030; tăng cường cơ chế Đối thoại thương mại song phương tháo gỡ rào cản BIS và phòng vệ thương mại; thúc đẩy nâng cấp Hiệp định AITIGA; ưu tiên xúc tiến thương mại các ngành điện tử, cơ khí, vật liệu xây dựng, dược phẩm và năng lượng.

Thứ hai: Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường cho nông sản, thủy sản; tháo gỡ vướng mắc kiểm dịch. Đặc biệt, đề nghị Cục Thú y rà soát hồ sơ liên quan đến cơ sở mang mã số phê duyệt 747 và xem xét việc cập nhật tên doanh nghiệp từ M/s Penver Foods sang Fair Exports (India) Private Limited theo hồ sơ do phía Ấn Độ đã gửi, nhằm đảm bảo nguồn cung nguyên liệu chế biến.

Thứ ba: Bộ Khoa học và Công nghệ; Bộ Tài chính triển khai hợp tác công nghệ cao, bán dẫn, AI; hỗ trợ doanh nghiệp đạt chuẩn chất lượng. Thúc đẩy giải pháp thuận lợi hóa thanh toán, giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian thông quan và tối ưu logistics.

Thứ tư: Bộ Xây dựng chủ động thu hút đầu tư Ấn Độ vào các dự án hạ tầng, cảng biển.

Thứ năm: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tận dụng đường bay thẳng New Delhi – Hà Nội của Air India đẩy mạnh du lịch MICE, du lịch cưới và giao lưu văn hóa; các địa phương tích cực xây dựng danh mục kêu gọi đầu tư, phối hợp chặt chẽ với Thương vụ để kết nối giao thương hiệu quả.

Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Ấn Độ nhấn mạnh, việc triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ cụ thể hóa kết quả từ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tạo động lực mạnh mẽ đưa quan hệ thương mại hai nước phát triển bền vững trong giai đoạn mới.