Dù đã khẳng định vị thế độc tôn trong y học và chăm sóc sức khỏe, nhưng Sâm Ngọc Linh đang đối mặt với vấn nạn hàng giả, hàng nhái. Trước thực trạng này, chính quyền Đà Nẵng cùng các nhà khoa học và doanh nghiệp đã quyết liệt vào cuộc nhằm bảo vệ giá trị đích thực của “quốc bảo”, đồng thời mở đường đưa sâm quý vươn tầm quốc tế...

Sâm Ngọc Linh, được mệnh danh là "quốc bảo" của Việt Nam, không chỉ là một dược liệu quý hiếm với giá trị kinh tế cao mà còn là biểu tượng của sự tinh túy từ núi rừng Trường Sơn hùng vĩ. Với những hoạt chất saponin đặc hữu, đặc biệt là Majonoside-R2 chiếm hơn 50% tổng hàm lượng, Sâm Ngọc Linh đã khẳng định vị thế độc tôn trong y học và chăm sóc sức khỏe.

Tuy nhiên, chính giá trị vượt trội này lại biến Sâm Ngọc Linh thành mục tiêu béo bở cho nạn làm giả, làm nhái, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho người tiêu dùng, người nông dân chân chính và uy tín thương hiệu quốc gia.

Trước thực trạng đáng báo động này, một cuộc chiến không khoan nhượng đã được phát động, với sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, các nhà khoa học, doanh nghiệp và cộng đồng người trồng sâm, nhằm bảo vệ giá trị đích thực của quốc bảo, đồng thời mở ra con đường vươn tầm quốc tế cho Sâm Ngọc Linh.

SÂM GIẢ: THỰC TRẠNG BÁO ĐỘNG

Thực trạng về nạn sâm giả đang diễn ra hết sức phức tạp và tinh vi, gây ra những thiệt hại không thể đo đếm cho toàn bộ chuỗi giá trị Sâm Ngọc Linh. Các loại sâm giả, sâm lai tạp ngày nay được chế biến khéo léo đến mức có hình dáng bên ngoài gần như y hệt sâm Ngọc Linh chuẩn gốc, khiến ngay cả những người có kinh nghiệm hay du khách cũng khó lòng phân biệt bằng mắt thường.

Tình trạng này không chỉ dừng lại ở củ sâm tươi mà còn lan rộng sang các sản phẩm chế biến như rượu ngâm, trà túi lọc, viên nang, tất cả đều tự xưng là "sâm Ngọc Linh" và xuất hiện tràn lan trên thị trường. Giá cả của những sản phẩm này dao động từ vài triệu đến vài chục triệu đồng mỗi kilogram, tạo ra một ma trận thông tin và giá cả khiến người tiêu dùng hoang mang tột độ.

Đáng báo động hơn, tình trạng mạo danh, lợi dụng uy tín của những người trồng sâm lâu năm để bán hàng dỏm đã trở thành một vấn nạn nhức nhối. Nhiều hộ dân trồng sâm lâu năm ở xã Trà Linh, huyện Nam Trà My cũ, phản ánh họ liên tục nhận được các cuộc gọi hỏi mua "sâm Ngọc Linh xịn" với giá chỉ trên 10 - 12 triệu đồng/kg, trong khi giá sâm thật tại hội chợ Sâm Ngọc Linh vừa diễn ra vào ngày 31/7 - 03/8 vừa qua tại Công viên APEC dao động từ 75 - 90 triệu đồng/kg.

Sự việc này không chỉ gây bức xúc cho người nông dân mà còn làm xói mòn niềm tin của thị trường. Hậu quả trực tiếp là người tiêu dùng bị lừa mua nhầm sâm kém chất lượng, quay lưng với sâm thật, dẫn đến thiệt hại lớn về kinh tế, đặc biệt là về uy tín cho người trồng và doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc.

Hiện Đà Nẵng có khoảng 1.500 hộ dân trồng sâm trên hơn 1.200ha, với hơn 1.000ha đã cho thu hoạch, chủ yếu ở các xã Trà Linh, Trà Tập, Trà Vân (thuộc huyện Nam Trà My cũ).

Tại các phiên chợ sâm do chính quyền tổ chức, giá sâm củ tươi dao động từ 75 đến 100 triệu đồng/kg, đặc biệt có loại củ lâu năm, dáng đẹp lên tới 150 - 200 triệu đồng, giá bán này đã giảm khoảng 1/3 so với vài năm trước. Điều này chứng tỏ nạn sâm giả đã tác động tiêu cực đến giá trị thực của sản phẩm “quốc bảo”, gây thiệt hại lớn về kinh tế và thương hiệu của Sâm Ngọc Linh.

 CHÍNH QUYỀN VÀ CÁC NHÀ KHOA HỌC QUYẾT LIỆT VÀO CUỘC

Trước thực trạng nêu trên, quyết tâm bảo vệ Sâm Ngọc Linh đã được thể hiện rõ nét thông qua hàng loạt giải pháp khoa học công nghệ và sự vào cuộc đồng bộ từ các cấp chính quyền Đà Nẵng đến doanh nghiệp và các nhà khoa học.

Tại Hội thảo quốc tế Sâm Ngọc Linh 2026 diễn ra vào đầu tháng 8/2026, ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP. Đà Nẵng khẳng định: "Thành phố đã và đang tích cực phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ triển khai nhiều nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp quốc gia và cấp thành phố, tập trung vào bảo vệ nguồn gen, nhân giống, chế biến, phát triển sản phẩm và bảo hộ sở hữu trí tuệ. Điều này cho thấy một tầm nhìn chiến lược dài hạn, không chỉ dừng lại ở việc chống sâm giả mà còn hướng tới việc nâng cao giá trị toàn diện của Sâm Ngọc Linh".

Tỉnh Quảng Nam cũ - nơi được mệnh danh là "thủ phủ" của Sâm Ngọc Linh, cũng đã có những động thái cụ thể và rất quyết tâm trong việc bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh. Năm 2024, tỉnh đã phê duyệt Đề án đầu tư hơn 1.800 tỉ đồng cho chương trình phát triển Sâm Việt Nam đến năm 2030, bao gồm các nội dung chính như quy hoạch vùng trồng, cấp mã số vùng trồng, xây dựng trung tâm kiểm định chất lượng, hỗ trợ truy xuất nguồn gốc bằng QR code và tem chống giả…Sự đầu tư bài bản, “dài hơi” này thể hiện cam kết mạnh mẽ của chính quyền trong việc xây dựng một hệ sinh thái Sâm Ngọc Linh bền vững và minh bạch.

Cũng tại hội thảo, các nhà khoa học đã tiên phong trong “cuộc chiến” chống sâm giả bằng việc phát triển các phương pháp nhận biết một cách chính xác và khách quan.

Điển hình là Công ty TNHH Sâm Sâm đã chỉ ra rằng phương pháp phân tích hóa học hiện đại như Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) cho phép định lượng chính xác các hợp chất Ginsenoside-Rg1, Ginsenoside-Rb1, Ginsenoside-Rd và đặc biệt là Majonoside-R2. Hoạt chất Majonoside-R2, chiếm hơn 50% hàm lượng saponin toàn phần của sâm Ngọc Linh chuẩn gốc. Đây là thước đo kỹ thuật quan trọng nhất để phát hiện sâm giả hoặc sâm kém chất lượng trôi nổi trên thị trường.

PGS.TS Trương Thị Hồng Hải, Trung tâm Sâm Ngọc Linh đã áp dụng công nghệ sinh học di truyền với chỉ thị phân tử RAPD để đánh giá độ thuần chủng của sâm, giúp cơ quan chức năng kiểm tra biến dị di truyền và phân biệt nguồn gen Sâm Ngọc Linh thuần chủng với các loại sâm kém chất lượng hay sâm ngoại nhập.

Một sáng kiến nhằm tạo nền tảng vững chắc bảo vệ thương hiệu Sâm Ngọc Linh được Công ty Cổ phần đầu tư Digital Kingdom đề xuất, đó là xây dựng cơ sở dữ liệu vùng sâm tích hợp công nghệ Blockchain. Với phương pháp này, toàn bộ dữ liệu về tọa độ vùng trồng, độ tuổi của cây sâm, nhật ký chăm sóc và quy trình thu hoạch đều được mã hóa trên nền tảng số.

Tính ưu việt của Blockchain là không thể chỉnh sửa hay làm giả sẽ giúp minh bạch hóa toàn bộ thông tin sản phẩm, cho phép người tiêu dùng dễ dàng quét mã truy xuất nguồn gốc chính xác của từng củ sâm. Sự phối hợp đồng bộ giữa kiểm nghiệm khoa học khắt khe và công nghệ truy xuất nguồn gốc Blockchain được kỳ vọng sẽ tạo ra rào cản vững chắc ngăn chặn nạn sâm giả, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và tạo nền tảng vững chắc để thương hiệu Sâm Ngọc Linh vươn tầm quốc tế.

Bên cạnh kiểm nghiệm khoa học, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý chuỗi cung ứng được xem là giải pháp căn cơ để chặn đứng sâm giả ngay từ gốc.

VẪN CÒN NHIỀU THÁCH THỨC

Tuy nhiên, việc triển khai các giải pháp nêu trên cũng đối mặt với không ít thách thức như việc xây dựng một phòng kiểm nghiệm hiện đại tại địa phương vùng trồng đều ở nơi xa xôi hẻo lánh trong rừng sâu, đòi hỏi kinh phí lớn và nhân lực vận hành.

Đặc biệt, việc thay đổi thói quen mua bán "tay ngang" đã ăn sâu vào thị trường của người miền núi, chuyển sang một hệ thống phân phối minh bạch và chuẩn hóa, cũng là một quá trình dài hơi và cần sự đồng thuận từ nhiều phía. Hơn nữa, các hộ trồng sâm nhỏ lẻ có thể tiếp cận và áp dụng các công nghệ truy xuất nguồn gốc cũng không phải dễ dàng…

Tác động của cuộc chiến chống sâm giả không chỉ dừng lại ở khía cạnh kinh tế mà còn lan tỏa đến các giá trị văn hóa, xã hội và uy tín quốc gia. Nếu thành công, những nỗ lực này sẽ mang lại nhiều lợi ích to lớn. Đầu tiên và quan trọng nhất là việc khôi phục và củng cố niềm tin của người tiêu dùng vào Sâm Ngọc Linh thật. Khi người tiêu dùng có thể dễ dàng truy xuất nguồn gốc và kiểm định chất lượng sản phẩm, họ sẽ an tâm hơn khi chi trả cho một dược liệu quý giá, từ đó thúc đẩy nhu cầu và ổn định thị trường.

Cuộc chiến chống sâm giả và bảo vệ thương hiệu Sâm Ngọc Linh là một hành trình dài hơi, đòi hỏi sự kiên trì, quyết tâm và phối hợp đồng bộ từ nhiều phía. Ông Hồ Quang Bửu nhấn mạnh, cần kết hợp nhiều giải pháp từ hoàn thiện pháp lý, đầu tư hệ thống kiểm định hiện đại, đến xử lý nghiêm hành vi gian lận và đặc biệt là truyền thông định hướng tiêu dùng.

Về mặt pháp lý, việc hoàn thiện các quy định, chế tài đủ mạnh để xử lý hình sự những hành vi sản xuất, buôn bán sâm giả là rất cần thiết, tạo ra tính răn đe cao, ngăn chặn tận gốc những kẻ trục lợi.

"Thành phố và các doanh nghiệp cùng chung tay đầu tư xây dựng các trung tâm kiểm định chất lượng hiện đại, có khả năng giám định, phân tích hoạt chất ngay tại các vùng trồng trọng điểm là một ưu tiên hàng đầu. Điều này không chỉ giúp kiểm soát chất lượng mà còn giảm chi phí và thời gian kiểm định, tạo điều kiện thuận lợi cho người trồng và doanh nghiệp", ông Hồ Quang Bửu nhấn mạnh; đồng thời cho rằng việc ứng dụng đồng bộ các công nghệ truy xuất nguồn gốc như Blockchain, QR code, tem chống giả… cần được đẩy mạnh và phổ biến rộng rãi, đảm bảo mọi sản phẩm Sâm Ngọc Linh trên thị trường đều có thể được xác minh nguồn gốc rõ ràng.