Tổng giám đốc VCBF: Nhà đầu tư cá nhân chiếm 80% trên thị trường chứng khoán nhưng hiểu biết rất hạn chế

Trình bày tham luận về nâng cao năng lực quản lý quỹ, điều kiện để ngành quỹ Việt Nam phát triển tại Hội nghị triển khai nhiệm vụ phát triển thị trường chứng khoán năm 2026 sáng 20/3, bà Nguyễn Thị Hằng Nga, Tổng giám đốc Công ty TNHH Quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank - VCBF nhấn mạnh: Các quỹ đầu tư mở cổ phiếu ở Việt Nam có hiệu suất không đồng đều ở các công ty quản lý quỹ.

Có tới 2/3 quỹ cổ phiếu không chiến thắng được VN-Index tính theo lợi nhuận 3 năm, tính đến cuối tháng 2/2026. Con số này tốt hơn trong 5 năm với 70% quỹ cổ phiếu chiến thắng thị trường và trong 10 năm với 55% quỹ cổ phiếu làm được việc này.  Tuy vậy, các quỹ có kết quả tốt hơn thị trường một cách nhất quán chỉ tập trung ở một vài công ty quản lý quỹ.

Theo bà Nga, nâng cao năng lực các công ty quản lý quỹ chính là điều kiện cần để ngành quản lý quỹ phát triển bền vững. Để nâng cao năng lực các công ty quản lý quỹ, trước hết cần nâng cao chuẩn mực quản trị và quản trị rủi ro của các công ty quản lý quỹ.

Các công ty quản lý quỹ cần có quy trình đầu tư nghiêm ngặt, có các chốt kiểm soát nhằm đảm bảo tính kỷ luật, minh bạch trong hoạt động đầu tư. Cần loại bỏ ảnh hưởng của yếu tố tâm lý thông qua một quy trình đầu tư chặt chẽ, phân tách nhiệm vụ giữa bộ phận ra quyết định và bộ phận thực hiện đầu tư.

Thứ hai, cần đầu tư mạnh vào phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực phân tích đầu tư và quản lý danh mục đầu tư. Nhìn sâu vào phân tích danh mục của các quỹ mở cổ phiếu sẽ thấy tồn tại một số vấn đề như danh mục bị tập trung quá cao vào một số mã hoặc một số ngành nghề, vòng quay danh mục cao (tức là giao dịch thường xuyên), mức biến động giá của quỹ lớn…, các nhà quản lý quỹ có xu hướng tập trung vào lợi nhuận quỹ hơn là lợi nhuận trong tương quan với rủi ro (hay mức biến động của quỹ).

Đào tạo các chuyên gia quản lý quỹ để họ có tầm nhìn dài hạn và kỷ luật là một điều hết sức quan trọng.

Thứ ba, cần nâng cao chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp. Theo đề xuất tại đề án 3168, đặt ra mục tiêu hoàn thiện và áp dụng Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp trong lĩnh vực chứng khoán trong năm 2027-2028. Các công ty quản lý quỹ cần kết hợp cùng với Uỷ ban Chứng khoán xây dựng Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp này theo hướng áp dụng các chuẩn mực quốc tế cao nhất.

Ngoài việc quy định về trách nhiệm uỷ thác (fiduciary duty), tức là công ty quản lý quỹ và nhân viên có trách nhiệm hành động vì lợi ích cao nhất của nhà đầu tư, cần có trách nhiệm cao nhất với từng đồng tiền họ đang quản lý cho người dân.

Thứ tư, các công ty quản lý quỹ khi phát triển và vận hành quỹ cần có thông tin minh bạch về từng quỹ. Mỗi quỹ cần được dán nhãn rõ ràng với chiến lược đầu tư cụ thể, với mức lợi nhuận, rủi ro kỳ vọng và chỉ số tham chiếu phù hợp, từ đó kết quả đầu tư được trình bày chi tiết, cụ thể theo từng năm và quy năm.

Theo kinh nghiệm tại Ấn Độ, Uỷ ban chứng khoán đã chuẩn hoá toàn bộ hệ thống quỹ, ví dụ quỹ cổ phiếu gồm quỹ vốn hoá lớn, vốn hoá vừa, vốn hoá nhỏ, quỹ linh hoạt, quỹ chỉ số, điều này giúp giảm việc gây hiểu lầm trong marketing về quỹ, dễ so sánh kết quả quỹ, nhà đầu tư dễ hiểu, dễ lựa chọn quỹ phù hợp với khẩu vị rủi ro của mình.

Một nội dung quan trọng khác là đào tạo nhà đầu tư - nền tảng mở rộng cơ sở nhà đầu tư quỹ, điều kiện đủ để ngành quỹ phát triển. 

Một trong những khó khăn rất lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay là mức độ hiểu biết tài chính của nhà đầu tư còn hạn chế. Phần lớn nhà đầu tư cá nhân tham gia thị trường thông qua giao dịch trực tiếp cổ phiếu và thường chịu ảnh hưởng mạnh của tâm lý thị trường.

Thống kê cho thấy khoảng 75-80% giao dịch trên thị trường chứng khoán là từ nhà đầu tư cá nhân với các hiểu biết rất hạn chế về đầu tư. Tương tự như vậy, nhà đầu tư cá nhân sẵn sàng mua trái phiếu phát hành riêng lẻ với lợi suất cao mà không đánh giá được khả năng trả nợ của nhà phát hành. 

Từ kinh nghiệm quốc tế và định hướng của Đề án 3168, một số giải pháp quan trọng nên được triển khai.

Trước hết, cần xây dựng chương trình giáo dục tài chính quốc gia về đầu tư dài hạn, trong đó các cơ quan quản lý, hiệp hội nghề nghiệp và các định chế tài chính phối hợp phổ biến kiến thức đầu tư cho công chúng. Bộ giáo dục và đào tạo cũng nên đưa chương trình giáo dục về lập kế hoạch tài chính cá nhân, các công cụ đầu tư và lợi ích của đầu tư sớm vào chương trình giáo dục phổ thông.

Thứ hai, cần tăng cường truyền thông về lợi ích của đầu tư thông qua quỹ và các kiến thức để đầu tư quỹ. Các chương trình truyền thông cần giúp nhà đầu tư hiểu rằng đầu tư thông qua quỹ mang lại nhiều lợi ích như đa dạng hóa danh mục, quản lý chuyên nghiệp và giảm rủi ro.

Vấn đề nhà đầu tư không phải chạy theo sản phẩm có lợi nhuận tốt nhất hàng năm mà là lựa chọn sản phẩm phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu tài chính của mình.

Thứ ba, cần mở rộng khả năng tiếp cận sản phẩm quỹ thông qua công nghệ số, đặc biệt thông qua các nền tảng ngân hàng số và ứng dụng đầu tư trực tuyến. Tại Ấn độ, đầu tư định kỳ đã trở thành một phương thức tiết kiệm phổ biến của người dân với khoảng 150 triệu nhà đầu tư, và số tiền đầu tư định kỳ hàng tháng đạt 2,5-3,0 tỷ USD, tạo một nguồn vốn ổn định đầu tư vào thị trường vốn.