Hàng ngàn tấn rau củ, trái cây, thủy sản và thực phẩm tươi sống từ các vùng sản xuất vẫn đều đặn hằng đêm được đưa về TP.Hồ Chí Minh trước khi tiếp tục phân phối đến chợ truyền thống, siêu thị, cửa hàng tiện lợi và bếp ăn tập thể… để đến tay người tiêu dùng. Mặc dù vậy, không khó để nhận thấy, hệ thống chợ đầu mối đang đứng trước yêu cầu tái định vị vai trò trong mạng lưới phân phối nông sản của thành phố...

Khi không gian đô thị được mở rộng và yêu cầu quản lý chuỗi cung ứng ngày càng cao, hệ thống chợ đầu mối không thể tiếp tục vận hành theo cơ chế cũ cả về quy mô lẫn cấu trúc chiều sâu; nhất là sau khi hợp nhất Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.Hồ Chí Minh, hình thành TP.Hồ Chí Minh mới với diện tích địa lý lớn hơn, dân số tăng từ 10 triệu người lên 16 triệu người.

ĐIỂM HỘI TỤ QUAN TRỌNG CỦA CHUỖI CUNG ỨNG THỰC PHẨM

Trong nhiều năm qua, ba chợ đầu mối Bình Điền, Hóc Môn và Thủ Đức đã trở thành những đầu mối phân phối thực phẩm lớn nhất của TP.Hồ Chí Minh. Đó cũng là những “điểm hội tụ” của chuỗi cung ứng thực phẩm lớn nhất của thành phố.

Theo số liệu ngành Công Thương TP.Hồ Chí Minh, mỗi đêm hệ thống này tiếp nhận từ 7.000 - 8.500 tấn hàng hóa các loại. Từ đây, nguồn hàng tiếp tục được phân phối đến hàng ngàn điểm bán lẻ trên địa bàn thành phố và các địa phương lân cận, đáp ứng phần lớn nhu cầu thực phẩm tươi sống của thị trường.

Riêng chợ đầu mối Thủ Đức hiện tiếp nhận khoảng 3.500 tấn hàng hóa mỗi ngày, trong khi chợ đầu mối Hóc Môn duy trì lượng hàng từ 2.300 - 2.500 tấn/ngày. Những con số này cho thấy chợ đầu mối từ lâu đã vượt ra khỏi vai trò của một địa điểm giao dịch truyền thống để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng thực phẩm của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Sau sáp nhập, quy mô địa bàn và thị trường tiêu dùng của TP.Hồ Chí Minh tiếp tục mở rộng. Không chỉ phục vụ người dân tại khu vực trung tâm, mạng lưới phân phối còn phải đáp ứng nhu cầu của các khu vực mới với phạm vi rộng hơn, đa dạng hơn về cơ cấu dân cư và hoạt động kinh tế.

Điều này đồng nghĩa với việc hệ thống chợ đầu mối phải đảm nhận vai trò lớn hơn trong việc điều tiết nguồn cung, bảo đảm lưu thông hàng hóa và duy trì ổn định thị trường.

Bên cạnh yêu cầu về sản lượng, chất lượng hàng hóa cũng trở thành tiêu chí ngày càng quan trọng. Các chương trình truy xuất nguồn gốc, kiểm soát an toàn thực phẩm và minh bạch thông tin sản phẩm đang khiến vai trò của chợ đầu mối không chỉ dừng lại ở hoạt động mua bán đơn thuần.

HƯỚNG TỚI TRUNG TÂM PHÂN PHỐI HIỆN ĐẠI HƠN

Một trong những thay đổi đáng chú ý của thị trường thực phẩm hiện nay là sự phát triển mạnh của hệ thống bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử.

Nếu như trước đây phần lớn hàng hóa từ chợ đầu mối được phân phối cho tiểu thương tại các chợ truyền thống, thì hiện nay nguồn hàng còn phục vụ các siêu thị, cửa hàng tiện lợi, doanh nghiệp chế biến thực phẩm, bếp ăn công nghiệp và các nền tảng giao hàng trực tuyến.

Sự thay đổi này đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực vận hành của các chợ đầu mối theo hướng chuyên nghiệp hơn. Không chỉ là nơi tập kết hàng hóa, các đầu mối phân phối ngày càng cần bổ sung các chức năng như bảo quản lạnh, sơ chế, kiểm định chất lượng, quản lý dữ liệu và kết nối thông tin thị trường.

Đối với TP.Hồ Chí Minh, lợi thế nằm ở vị trí trung tâm tiêu thụ lớn nhất phía Nam và là điểm hội tụ của các luồng hàng hóa từ đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Mỗi ngày, hàng ngàn tấn nông sản từ các vùng sản xuất được vận chuyển về thành phố, tạo nên một mạng lưới cung ứng có quy mô thuộc nhóm lớn nhất cả nước.

Trong bối cảnh đó, hoạt động hậu cần trở thành yếu tố hỗ trợ ngày càng quan trọng cho hoạt động của chợ đầu mối. Từ hệ thống kho lạnh, vận tải chuyên dụng đến ứng dụng công nghệ trong quản lý hàng hóa, các yếu tố này góp phần giảm chi phí lưu thông, hạn chế thất thoát sau thu hoạch và nâng cao hiệu quả của toàn chuỗi cung ứng.

Song song đó, việc đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc đang mở ra khả năng kết nối chặt chẽ hơn giữa vùng sản xuất và thị trường tiêu dùng. Khi dữ liệu về nguồn gốc, vận chuyển và kiểm định được số hóa, chợ đầu mối có thể trở thành trung tâm thông tin của thị trường nông sản thay vì chỉ là nơi giao nhận hàng hóa.

Trong dài hạn, quá trình hiện đại hóa này không nhằm thay thế vai trò của chợ đầu mối mà hướng tới nâng cao năng lực của hệ thống phân phối hiện hữu. Từ những đầu mối tập kết hàng hóa truyền thống, các chợ đầu mối đang từng bước trở thành trung tâm điều phối nguồn cung, góp phần bảo đảm an ninh thực phẩm cho một đô thị hơn 16 triệu dân. 

Khi yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và hiệu quả logistics ngày càng cao, hệ thống chợ đầu mối nhiều khả năng sẽ tiếp tục giữ vai trò trung tâm trong mạng lưới phân phối nông sản của TP.Hồ Chí Minh, nhưng theo mô hình hiện đại và gắn kết hơn với toàn bộ chuỗi cung ứng.