Việt Nam trước thềm hình thành IFC: Bài học từ Singapore và kinh nghiệm toàn cầu

Cuối năm 2024, Nghị quyết số 222/2025/QH15 của Quốc hội cùng với quyết định của Bộ Chính trị đã chính thức "mở đường" cho việc thành lập hai Trung tâm Tài chính Quốc tế (IFC) tại TP.HCM và Đà Nẵng. Đây được xem là bước ngoặt quan trọng, khẳng định quyết tâm hội nhập sâu vào hệ thống tài chính toàn cầu.

Bối cảnh quốc tế càng làm cho quyết định này trở nên cấp thiết. Khi dòng vốn toàn cầu đang dịch chuyển mạnh mẽ bởi những biến động địa chính trị, xu hướng đa dạng hóa danh mục đầu tư, cùng sự trỗi dậy của tài chính xanh và tài sản số và Đông Nam Á nổi lên như một điểm đến hấp dẫn. Trong bức tranh đó, Việt Nam có lợi thế đáng kể nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định, mạng lưới các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, RCEP, cũng như chương trình chuyển đổi số quốc gia đang được thúc đẩy mạnh mẽ.

Tuy nhiên, để biến lợi thế thành hiện thực, Việt Nam phải vượt qua nhiều thách thức trong bài toán duy trì sự ổn định, nhất quán trong định hướng phát triển. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh và sức hút của các trung tâm tài chính quốc tế trong tương lai.

CỬA NGÕ KẾT NỐI VỐN TOÀN CẦU

Theo ông Vlad Savin, Đối tác tại Acclime Việt Nam, yếu tố cốt lõi để một IFC thành công không phải là quy mô, mà là uy tín và minh bạch. “Nhiều IFC mới nổi đã thất bại vì quá tham vọng, thiếu phối hợp liên ngành hoặc không thu hút được định chế lớn”, ông Savin cảnh báo.

"Tuân thủ các chuẩn mực toàn cầu như chống rửa tiền (AML) hay minh bạch thuế cũng là điều kiện để thu hút vốn tổ chức.

Để làm được điều đó, Việt Nam cần tập trung phát triển nguồn nhân lực tài chính chất lượng cao và xây dựng niềm tin thông qua thực thi chính sách nhất quán.

Với Việt Nam, mô hình Singapore là phù hợp nhất, nhờ sự cân bằng giữa đổi mới và quản trị, hỗ trợ tài chính số và hội nhập tốt với ASEAN. Đáng chú ý, định hướng trong Nghị quyết 222 về fintech, tài chính xanh và kết nối khu vực cũng rất gần với thế mạnh của Singapore".

Ông nhấn mạnh ba trụ cột quan trọng nhất gồm: quản trị minh bạch; pháp lý ổn định và hạ tầng thị trường hiệu quả. 

Theo ông Savin, nhà đầu tư không chỉ quan tâm đến ưu đãi thuế, mà quan trọng hơn là tính bền vững của chính sách và sự bảo đảm rằng vốn được bảo vệ, giao dịch an toàn, tranh chấp được giải quyết công bằng.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thúy Hạnh, Tổng Giám đốc kiêm Giám đốc Khối Khách hàng doanh nghiệp và đầu tư, Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam, cũng cho rằng IFC tại Việt Nam sẽ mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp trong và ngoài nước tiếp cận vốn quốc tế. Bà nhấn mạnh: “Nhà đầu tư kỳ vọng IFC phải mang lại chi phí vận hành thấp, khung pháp lý minh bạch, cơ chế linh hoạt, cùng một môi trường kinh doanh thuận lợi.”

Đáng chú ý là khả năng thu hút dòng vốn xanh. Bà Hạnh đề xuất nếu IFC áp dụng các chuẩn mực quốc tế như Chuẩn mực Báo cáo Tài chính Quốc tế (IFRS) hay ESG, Việt Nam có thể đón lượng vốn lớn tài trợ cho các dự án bền vững - lĩnh vực các ngân hàng nội địa hiện chưa đáp ứng đầy đủ.

BÀI HỌC TỪ SINGAPORE VÀ KINH NGHIỆM TOÀN CẦU

Nhìn vào các trung tâm tài chính trên thế giới, mỗi nơi đều có lợi thế riêng dựa trên vị trí địa lý, quản trị và ưu tiên chiến lược. Ông Savin lấy ví dụ như Singapore nổi bật nhờ khung pháp lý minh bạch, vai trò dẫn đầu trong fintech và khả năng kết nối toàn cầu. Đặc biệt, cơ quan Tiền tệ Singapore (MAS) đã xây dựng hệ sinh thái mạnh về tài chính số, đầu tư ESG và quản lý quỹ xuyên biên giới. Dubai DIFC lại hấp dẫn với hệ thống pháp lý độc lập, ưu đãi thuế và cơ chế trọng tài vững mạnh, tạo lợi thế cho các doanh nghiệp hoạt động ở Trung Đông và châu Phi. Hồng Kông có thị trường vốn sâu rộng, gần gũi Trung Quốc, còn Luxembourg trở thành trung tâm toàn cầu về quản lý quỹ và tài sản.

"Theo tôi, với Việt Nam, mô hình Singapore là phù hợp nhất, nhờ sự cân bằng giữa đổi mới và quản trị, hỗ trợ tài chính số và hội nhập tốt với ASEAN. Đáng chú ý, định hướng trong Nghị quyết 222 về fintech, tài chính xanh và kết nối khu vực cũng rất gần với thế mạnh của Singapore", ông nhận định.

Ngoài ra, để xây dựng Trung tâm Tài chính Quốc tế, ông Savin khuyến nghị Việt Nam nên đi theo một lộ trình 5–10 năm với ba giai đoạn cụ thể. Trong 1–2 năm đầu, cần ban hành luật chuyên biệt cho IFC, thành lập cơ quan quản trị và tham vấn kinh nghiệm từ các tổ chức quốc tế. Giai đoạn 3–5 năm tiếp theo nên tập trung vận hành thí điểm, thu hút các nhà đầu tư “neo” (anchor investors) và phát triển hạ tầng số. Đến giai đoạn 6–10 năm, có thể mở rộng sang các sản phẩm tài chính như trái phiếu xanh, tài sản số, dịch vụ quỹ xuyên biên giới, đồng thời ký kết các hiệp định song phương với những trung tâm tài chính quốc tế lớn.

KHUNG PHÁP LÝ ĐÃ HOÀN THIỆN 70%

Theo ông Richard D. McClellan, Phó Chủ tịch Hội đồng Tư vấn Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam (tại Đà Nẵng), Việt Nam đã hoàn tất khoảng 70% khung pháp lý và chính sách cho IFC. Mô hình quản trị được đề xuất gồm ba cơ quan: Cơ quan điều hành quản lý hoạt động hàng ngày; cơ quan giám sát đảm bảo tuân thủ; cơ chế giải quyết tranh chấp, trong đó có trung tâm trọng tài quốc tế, thậm chí tòa án chuyên trách.

Ông McClellan thừa nhận: “Khi khởi động, IFC Việt Nam từng bị xem là ý tưởng quá tham vọng. Nhưng với nền tảng chính trị – pháp lý hiện nay, mục tiêu này đã trở nên khả thi hơn bao giờ hết.”

Ở góc nhìn từ thực tế, ông Michael Jaewuk Chin, Thành viên HĐQT Line Man Wongnai, dẫn lại kinh nghiệm Hàn Quốc: “Hai thập kỷ trước, tại Hàn Quốc cũng có tranh luận gay gắt về việc trở thành trung tâm tài chính. Người Hàn thường nói: nếu cố vẽ một con hổ mà thất bại, bạn vẫn có con mèo; còn nếu chỉ định vẽ con mèo, thất bại sẽ chỉ còn là con chuột.”

Thực tế, Việt Nam đã đạt được những bước tiến quan trọng khi khoảng 70% khung pháp lý cho IFC đã cơ bản hoàn thiện. Ở cấp độ địa phương, TP.HCM được đánh giá là trung tâm tài chính – kinh tế năng động nhất cả nước, hội tụ đầy đủ điều kiện về quy mô thị trường, cộng đồng doanh nghiệp quốc tế đông đảo và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đang phát triển mạnh. Nếu IFC tại TP.HCM được định hình rõ ràng, thành phố có thể trở thành “đầu tàu” kết nối dòng vốn khu vực chảy vào Việt Nam.

Trong khi đó, Đà Nẵng lại nổi bật với lợi thế vị trí địa chiến lược ở miền Trung, cửa ngõ ra Thái Bình Dương, cùng hạ tầng đô thị hiện đại và định hướng phát triển thành “thành phố thông minh”. IFC tại Đà Nẵng được kỳ vọng sẽ bổ trợ cho TP.HCM, tập trung vào các lĩnh vực mới như tài chính xanh, dịch vụ xuyên biên giới và tài sản số.

Khi đặt cạnh Singapore – trung tâm tài chính số một Đông Nam Á với hệ sinh thái fintech toàn diện, hay Dubai DIFC – điểm đến hấp dẫn nhờ khung pháp lý độc lập và ưu đãi thuế cạnh tranh, Việt Nam cần xác định rõ bản sắc riêng để nâng cao tính cạnh tranh. Điều này đòi hỏi một mô hình IFC mang tính khác biệt, vừa tận dụng thế mạnh đổi mới, vừa bảo đảm tính minh bạch và nhất quán trong chính sách.