Xây dựng kế hoạch tái hoang dã nhằm khôi phục thiên nhiên Việt Nam

Trong hai ngày 14 - 15/5/2026 tại Hà Nội, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp cùng Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và tổ chức Re:wild tổ chức cuộc họp khởi động xây dựng Kế hoạch tái hoang dã Việt Nam giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050.

Cuộc họp nhằm giới thiệu dự thảo khung kế hoạch, phương pháp xây dựng và lấy ý kiến đóng góp từ các cơ quan quản lý, tổ chức bảo tồn, chuyên gia và nhà khoa học để xác định các hoạt động ưu tiên trong giai đoạn tới.

Tham dự sự kiện có đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các tổ chức quốc tế và bảo tồn như IUCN, WWF, FFI, UNDP, SVW, PanNature, Re:wild; cùng đại diện các trường đại học, viện nghiên cứu, trung tâm cứu hộ động vật, các vườn quốc gia và khu bảo tồn như Cúc Phương, Bạch Mã, Xuân Liên, Yok Đôn, Cát Tiên.

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH TÁI HOANG DÃ QUỐC GIA

Phát biểu tại cuộc họp, ông Jake Brunner - Giám đốc IUCN khu vực Hạ lưu Mê Kông và Trưởng Đại diện IUCN Việt Nam, cho rằng tái hoang dã (rewilding) không còn là khái niệm mới tại Việt Nam. Trong nhiều năm qua, nhiều chương trình tái thả động vật hoang dã như tê tê, rùa và các loài nguy cấp khác đã được triển khai.

Theo Jake Brunner, dù thiên nhiên và quần thể động vật hoang dã tại Việt Nam đã suy giảm nghiêm trọng trong nhiều năm, nhưng nếu được bảo vệ đúng cách, các hệ sinh thái hoàn toàn có khả năng phục hồi. Ông cũng nhấn mạnh tái hoang dã không chỉ mang ý nghĩa bảo tồn đa dạng sinh học mà còn đem lại lợi ích về sức khỏe cộng đồng, kinh tế và nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.

Dù độ che phủ rừng của Việt Nam hiện đạt trên 42%, ông Jake Brunner cho rằng nếu chỉ “phủ xanh” là chưa đủ khi nhiều khu rừng đang đối mặt với tình trạng “rừng rỗng”, tức thiếu vắng các loài động vật hoang dã lớn và suy giảm nghiêm trọng chất lượng sinh thái.

“Động vật hoang dã giữ vai trò then chốt trong việc phát tán hạt giống, duy trì cấu trúc và sự đa dạng của rừng nhiệt đới. Các hệ sinh thái khỏe mạnh không chỉ giúp bảo vệ nguồn nước, giảm xói mòn, lũ quét, hấp thụ carbon mà còn tạo nền tảng cho phát triển du lịch sinh thái và giảm nguy cơ lây truyền dịch bệnh từ động vật sang người. Vì vậy, tái hoang dã được kỳ vọng sẽ giúp chuyển đổi những khu rừng “xanh” thành những khu rừng thực sự “sống”, mang lại lợi ích lâu dài cho thiên nhiên và con người”, ông Jake Brunner nhấn mạnh.

TS Đoàn Hoài Nam, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, nhấn mạnh: Tái hoang dã không còn là một lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu cấp bách trong công tác bảo tồn thiên nhiên tại Việt Nam. Đây là hướng tiếp cận khoa học và toàn diện, không chỉ tập trung bảo tồn từng loài riêng lẻ mà còn phục hồi toàn bộ cấu trúc và chức năng của hệ sinh thái nhằm đưa những khu rừng “xanh” trở thành những khu rừng thực sự “sống”.

TS Đoàn Hoài Nam cho biết tại Việt Nam, một số loài mang tính biểu tượng như Hổ Đông Dương, Tê giác Java hay Sao la đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng hoặc không còn được ghi nhận trong tự nhiên nhiều năm qua. Theo các nghiên cứu khoa học, từ 50% đến 80% thực vật nhiệt đới phụ thuộc vào động vật hoang dã để phát tán hạt giống, do đó sự suy giảm các quần thể động vật sẽ làm suy yếu chức năng hệ sinh thái và các dịch vụ môi trường rừng.

"Kế hoạch tái hoang dã không phải là sản phẩm của riêng một cơ quan mà cần sự tham gia của cộng đồng khoa học, các trường đại học, vườn quốc gia, khu bảo tồn và các tổ chức quốc tế như IUCN, Re:wild, WWF, FFI và UNDP", TS Đoàn Hoài Nam nhấn mạnh, đồng thời cho biết kết quả của cuộc họp sẽ là cơ sở quan trọng để Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm tiếp tục hoàn thiện kế hoạch, huy động nguồn lực và mở rộng hợp tác với các tổ chức trong nước và quốc tế. Dự kiến, Kế hoạch Tái hoang dã Việt Nam giai đoạn 2027 - 2035, tầm nhìn 2050 sẽ được hoàn thiện và trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường phê duyệt trong năm 2026.

HÀNH TRÌNH KHÔI PHỤC THIÊN NHIÊN VIỆT NAM

Dự thảo Khung Kế Hoạch Quốc Gia về Tái Hoang Dã được soạn thảo, với mục tiêu tái thiết lập các hệ sinh thái tự nhiên và phục hồi quần thể động vật hoang dã. Theo tài liệu, tại Việt Nam, nhiều loài động vật đang đứng trước bờ vực tuyệt chủng, với tổng số 742 loài bị đe dọa, trong đó có 129 loài cực kỳ nguy cấp.

Kế hoạch quốc gia về tái hoang dã đặt ra mục tiêu cụ thể đến năm 2035, bao gồm phục hồi sinh cảnh và giảm thiểu tác động tại 5-10 khu bảo tồn thiên nhiên, phục hồi quần thể của 10-20 loài nguy cấp, quý, hiếm, và xây dựng hệ thống trung tâm nhân nuôi bảo tồn và cứu hộ quốc gia. Tầm nhìn đến năm 2050 là mở rộng chương trình tái hoang dã trên toàn quốc, biến Việt Nam thành điển hình về tái hoang dã trong khu vực ASEAN.

Để thực hiện kế hoạch này, cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bao gồm rà soát cơ chế, chính sách liên quan, tham khảo mô hình quốc tế và trong nước. Việc xác định các địa điểm ưu tiên tái hoang dã và các hoạt động phục hồi sinh cảnh, quần thể là rất quan trọng.

Một trong những nhiệm vụ quan trọng là phục hồi quần thể loài nguy cấp thông qua tái thả. Điều này đòi hỏi xác định loài ưu tiên, chuẩn bị nguồn động vật tái thả và xây dựng hệ thống các trung tâm nhân nuôi bảo tồn và cứu hộ. Quy trình thực hiện phương án tái thả bao gồm các bước chuẩn bị, thả động vật, theo dõi, giám sát sau tái thả và đánh giá định kỳ về khả năng phục hồi.

Lộ trình thực hiện kế hoạch từ năm 2026 đến 2035 bao gồm thí điểm tại 3-5 khu vực, mở rộng quy mô tái hoang dã và tái thả loài khó hơn. Kinh phí thực hiện sẽ được huy động từ ngân sách nhà nước, địa phương và các nguồn khác như hỗ trợ của doanh nghiệp, cá nhân, viện trợ.

Tổ chức thực hiện kế hoạch đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cơ quan khoa học, NGOs và cộng đồng địa phương. Việc thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia về tái hoang dã và phân công nhiệm vụ theo các nhóm là cần thiết để đảm bảo tiến độ và hiệu quả của kế hoạch.