Nga và Saudi Arabia xích lại gần nhau hơn giữa biến động của OPEC

Nga và Saudi Arabia hiện mỗi nước sản xuất khoảng 9-10 triệu thùng dầu mỗi ngày. Cộng lại, hai quốc gia này chiếm hơn 20% tổng sản lượng dầu toàn cầu, mang lại khả năng tác động đáng kể tới nguồn cung trên thị trường thế giới.

Điều này càng trở nên đáng chú ý trong bối cảnh Nga vẫn đang phải đối mặt với các lệnh trừng phạt và cơ chế áp trần giá dầu của phương Tây liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine, trong khi thị trường năng lượng toàn cầu cũng chịu ảnh hưởng từ những gián đoạn xuất phát từ tình hình căng thẳng tại eo biển Hormuz - một trong những tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới.

OPEC ĐỨNG TRƯỚC BƯỚC NGOẶT MỚI

Là thành viên lớn nhất của OPEC, Saudi Arabia từ lâu đóng vai trò trung tâm trong liên minh này và thường xuyên sử dụng công cụ điều tiết sản lượng để ổn định giá dầu.

Trước khi xung đột giữa Iran và Israel làm gia tăng căng thẳng tại Trung Đông, các quốc gia thành viên OPEC - trong đó có Iran - sản xuất hơn 35% lượng dầu thô toàn cầu và sở hữu gần 80% trữ lượng dầu đã được xác minh trên thế giới.

Tuy nhiên, ảnh hưởng của OPEC đã suy giảm đáng kể trong những năm gần đây. Nguyên nhân không chỉ đến từ những bất đồng nội bộ giữa các thành viên mà còn do sự phát triển mạnh mẽ của ngành dầu đá phiến tại Mỹ, quốc gia đã vượt Nga và Saudi Arabia để trở thành nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới kể từ năm 2018.

Một dấu mốc quan trọng khác diễn ra vào tháng 4 vừa qua khi Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), nhà sản xuất dầu lớn thứ ba trong OPEC, tuyên bố rời tổ chức từ ngày 1/5/2026 sau gần sáu thập kỷ tham gia. Quyết định này khiến số thành viên của OPEC giảm xuống còn 11 quốc gia.

Đây không phải lần đầu tiên một thành viên rời bỏ hay quay trở lại OPEC. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng trường hợp của UAE mang ý nghĩa đặc biệt bởi nước này sở hữu công suất khai thác dự phòng đáng kể và từ lâu không hài lòng với các hạn ngạch sản lượng do OPEC áp đặt.

Khi hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz trở lại bình thường, UAE có khả năng nhanh chóng tăng sản lượng khai thác. Điều này đồng nghĩa OPEC sẽ mất đi một thành viên có khả năng điều chỉnh sản lượng linh hoạt, qua đó làm suy yếu năng lực kiểm soát giá dầu của tổ chức trong dài hạn.

Chính trong bối cảnh đó, Saudi Arabia được cho là đang tìm kiếm những liên minh mới nhằm duy trì vai trò và ảnh hưởng của mình trên thị trường dầu mỏ toàn cầu.

NGA - SAUDI ARABIA THẮT CHẶT HỢP TÁC ĐỂ DUY TRÌ ẢNH HƯỞNG

Một trong những động thái đáng chú ý nhất là việc Riyadh ngày càng xích lại gần Moscow.

Dù không phải thành viên OPEC, Nga từ lâu đã là một trong những nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới. Hai nước hiện phối hợp với nhau cả trên bình diện song phương lẫn thông qua OPEC+, liên minh bao gồm các thành viên OPEC và một số quốc gia sản xuất dầu ngoài khối, được thành lập năm 2016 nhằm mở rộng khả năng điều phối thị trường.

Theo ông Mark N. Katz, chuyên gia cao cấp của Atlantic Council có trụ sở ở Washington, hiện Nga cùng nhiều quốc gia xuất khẩu dầu ngoài khu vực Vùng Vịnh đang là những bên hưởng lợi đáng kể từ tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz.

Ông Katz cho rằng các khách hàng phương Tây và nhiều nước khác đã sẵn sàng tăng mua dầu Nga bất chấp các lệnh trừng phạt nhằm tránh nguy cơ giá dầu tăng vọt. Theo ông, một đợt tăng giá mạnh sẽ gây tác động tiêu cực tới các nền kinh tế trong nước, do đó nhiều quốc gia chấp nhận linh hoạt hơn trong việc nhập khẩu dầu Nga.

Là người theo dõi quan hệ giữa Nga và Trung Đông từ đầu những năm 1980, ông Katz nhận định đây là một trong những nguyên nhân giúp Moscow tiếp tục duy trì vị thế trên thị trường năng lượng toàn cầu.

Theo tờ báo Đức DW, giới phân tích năng lượng và các nhà quan sát chính trị đều nhận thấy quan hệ giữa Nga và Saudi Arabia đang ở giai đoạn gắn kết hơn bao giờ hết.

Trong hai năm gần đây, bộ trưởng năng lượng hai nước thường xuyên phối hợp trong các quyết định liên quan đến sản lượng dầu.

Tổng thống Nga Vladimir Putin từng thăm Riyadh năm 2019 và tiếp tục đến Saudi Arabia vào cuối năm 2023 để gặp Thái tử Mohammed bin Salman. Trong khi đó, Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov cũng nhiều lần hội đàm với người đồng cấp Saudi Arabia trong những năm gần đây.

Phát biểu trước thềm sự kiện, ông Lavrov cho biết việc Saudi Arabia trở thành quốc gia khách mời của SPIEF 2026 mang ý nghĩa biểu tượng đặc biệt khi hai nước kỷ niệm 100 năm thiết lập quan hệ ngoại giao.

Mặc dù một số ý kiến tại phương Tây xem SPIEF là một công cụ tuyên truyền của Nga, diễn đàn này vẫn thu hút đông đảo lãnh đạo chính trị và doanh nghiệp quốc tế. Theo ban tổ chức, sự kiện năm ngoái có 24.200 người tham dự đến từ 144 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Trong bối cảnh OPEC đang đối mặt với nhiều thách thức nội bộ, việc Nga và Saudi Arabia tăng cường phối hợp cho thấy cả hai đều muốn tiếp tục duy trì khả năng tác động tới thị trường dầu mỏ thế giới thông qua các cơ chế hợp tác linh hoạt hơn.

KHÔNG CHỈ LÀ DẦU MỎ: NHỮNG TOAN TÍNH CHIẾN LƯỢC PHÍA SAU

Tuy nhiên, quan hệ Nga - Saudi Arabia hiện không chỉ xoay quanh dầu mỏ.

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu tăng trưởng chậm lại và quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo diễn ra ngày càng mạnh mẽ, cả hai quốc gia đều đang tìm kiếm những hướng đi mới cho nền kinh tế.

Từ cách đây một thập kỷ, Saudi Arabia đã khởi động chương trình “Tầm nhìn 2030” (Vision 2030) nhằm đa dạng hóa cơ cấu kinh tế và giảm sự phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ.

Trong khuôn khổ chiến lược này, Riyadh thúc đẩy nhiều lĩnh vực mới như tổ chức các sự kiện thể thao quốc tế quy mô lớn, khai thác các khoáng sản như vàng, đồng và kẽm, xây dựng các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI) quy mô lớn cũng như phát triển du lịch quốc tế bên cạnh hoạt động hành hương truyền thống tới Mecca và Medina.

Trong khi đó, nền kinh tế Nga vẫn đang chịu sức ép từ các lệnh trừng phạt của phương Tây. Nước này phụ thuộc đáng kể vào “hạm đội bóng tối” để vận chuyển dầu xuất khẩu và phải bán phần lớn sản lượng với mức giá thấp hơn giá thị trường.

Theo ông Katz, Saudi Arabia hiện không xem Nga là điểm đến đầu tư hấp dẫn.

“Tôi không tin người Saudi Arabia hiện coi Nga là một quốc gia hấp dẫn để đầu tư”, ông nhận định. Theo chuyên gia này, các thị trường phương Tây, Trung Quốc và nhiều nền kinh tế châu Á khác đang mang lại những cơ hội hợp tác tốt hơn trong các lĩnh vực hạ tầng, công nghệ và tài chính.

Ông cũng cho rằng diễn biến này có thể được chính quyền Tổng thống Donald Trump hoan nghênh. Mặc dù Washington trong thời gian qua đã tìm cách cải thiện quan hệ với Moscow, Mỹ không thực sự mong muốn các đồng minh của mình đẩy mạnh hợp tác với Nga. Theo ông Katz, bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy Saudi Arabia giảm bớt sự quan tâm tới các cơ hội kinh doanh với Nga đều có thể được chính quyền Trump xem là cơ hội cho doanh nghiệp Mỹ.

Dù vậy, trong ngắn hạn, dầu mỏ vẫn là nền tảng quan trọng nhất trong quan hệ giữa Moscow và Riyadh. Cả hai quốc gia đều có lý do để lạc quan khi báo cáo mới nhất của OPEC dự báo nhu cầu dầu toàn cầu sẽ tăng thêm 1,2 triệu thùng/ngày trong năm 2026 và tiếp tục tăng thêm 1,5 triệu thùng/ngày trong năm 2027.

Tuy nhiên, phía sau sự hợp tác này vẫn tồn tại không ít khác biệt. Saudi Arabia không hài lòng với sự hậu thuẫn của Nga dành cho Iran, trong khi Moscow lại muốn bảo đảm Riyadh không tham gia các biện pháp trừng phạt liên quan đến Ukraine do phương Tây dẫn dắt.

Ngay cả trong lĩnh vực dầu mỏ, hai bên cũng theo đuổi những ưu tiên khác nhau. Saudi Arabia quan tâm nhiều hơn tới mục tiêu dài hạn là ngăn chặn tình trạng dư cung khiến giá dầu sụt giảm, trong khi Nga có nhu cầu cấp thiết hơn trong việc tăng nguồn thu ngân sách.

Cuối cùng, ông Katz cho rằng việc Saudi Arabia gia tăng hợp tác với Nga có thể còn nhằm gửi thông điệp tới Washington. Theo ông, đây là phương thức mà Riyadh đã sử dụng “lúc mạnh, lúc yếu” kể từ ít nhất những năm 1970 nhằm thu hút sự chú ý và nâng cao vị thế đàm phán với Mỹ.

Trong bối cảnh các liên minh năng lượng toàn cầu đang được tái định hình, OPEC phải đối mặt với những thách thức mới từ bên trong lẫn bên ngoài, còn thị trường dầu mỏ vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn địa chính trị, quan hệ Nga - Saudi Arabia được dự báo sẽ tiếp tục là một trong những biến số quan trọng nhất đối với thị trường năng lượng thế giới trong những năm tới.