Thưa ông, trong những năm gần đây trong khuôn khổ Đối tác Hợp tác Chiến lược Toàn diện (từ 2008) thì các hoạt động xúc tiến thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc đang diễn ra như thế nào?

Trong khuôn khổ Đối tác Hợp tác Chiến lược Toàn diện (từ 2008) giữa Việt Nam – Trung Quốc, về quan hệ thương mại những năm gần đây đã thể hiện rõ xu hướng từ thương mại hàng hóa đơn thuần sang hợp tác sâu hơn trong chuỗi cung ứng, công nghệ và phát triển bền vững.  

Cụ thể, năm 2025 các hoạt động xúc tiến thương mại được triển khai rất đa dạng, từ các đoàn giao thương hai chiều, hội chợ triển lãm quy mô lớn như Hội chợ Thương mại Trung Quốc – ASEAN (CAEXPO), Hội chợ Nhập khẩu quốc tế Trung Quốc (CIIE), Hội chợ triển lãm Trung Quốc - Nam Á và Hội chợ Xuất nhập khẩu Côn Minh, Hội chợ Thương mại Quốc tế Việt – Trung đến các chương trình kết nối chuỗi cung ứng tại nhiều địa phương của Trung Quốc.

Đồng thời, doanh nghiệp hai nước cũng tích cực tham gia các sự kiện xúc tiến tại thị trường của nhau. Đáng chú ý là sự phát triển mạnh của các hình thức xúc tiến phi truyền thống. Việt Nam đã xây dựng các gian hàng quốc gia trên các nền tảng thương mại điện tử lớn như Alibaba, JD hay TikTok.

Đây là bước chuyển quan trọng, giúp doanh nghiệp tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng Trung Quốc, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh trung gian. Các hoạt động này đã góp phần quan trọng vào kết quả thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc với con số ấn tượng trên 252 tỷ USD, tăng ~26,5% so với 2024.

“Hợp tác Việt Nam – Trung Quốc không chỉ dừng ở thương mại và đầu tư, mà cần chuyển mạnh sang tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo…” đó là tinh thần mà Tổng Bí thư, Chủ Tịch nước Tô Lâm vừa phát biểu tại Đại học Thanh Hoa trong chuyến thăm mới đây. Vậy hiện chiến lược xúc tiến thương mại, cả Việt Nam và Trung Quốc đang có xu hướng như thế nào, thưa ông? 

Về chiến lược xúc tiến thương mại của Việt Nam và Trung Quốc hiện đang có xu hướng chuyển từ “mở rộng số lượng” sang nâng cao chất lượng, số hóa và phát triển bền vững, đồng thời gắn chặt với chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Thiết nghĩ đó cũng chính là hướng hợp tác chuyển sang sang tri thức, công nghệ, đổi mới sáng tạo mà Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra.

Hiện nay, một số nội dung xúc tiến thương mại trọng điểm trong giai đoạn mới của Việt Nam với Trung Quốc đang được thực hiện theo năm hướng như sau:  

Thứ nhất là đẩy mạnh xúc tiến thương mại các mặt hàng xuất khẩu chính ngạch, tiêu chuẩn cao, đáp ứng các yêu cầu của thị trường Trung Quốc về truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn kiểm dịch, an toàn thực phẩm, đặc biệt với nông sản và thực phẩm. Đây là thay đổi cốt lõi vì Trung Quốc siết chặt nhập khẩu.

Thứ hai là tận dụng hiệu quả nền tảng hội chợ – triển lãm quốc tế, đặc biệt quan tâm tham gia các hội chợ, triển lãm quốc tế quy mô lớn, có bề dày uy tín cao tại Trung Quốc với sự tham gia của đông đảo doanh nghiệp Việt Nam để hiểu nhanh về thị hiếu người tiêu dùng, kết nối nhanh với các đối tác phân phối và thâm nhập nhanh thị trường, Xu hướng mới của nhóm hoạt động này là kết hợp triển lãm truyền thống với công nghệ số và ứng dụng AI.

Thứ ba là xúc tiến thương mại gắn với chuyển đổi số thông qua các ứng dụng thương mại điện tử xuyên biên giới, AI phân tích thị trường. Việt Nam đã ban hành khung pháp lý về AI năm 2026 để hỗ trợ kinh tế số. Đây là trụ cột mới trong xúc tiến xuất khẩu sang Trung Quốc.

Đồng thời, việc triển khai các gian hàng quốc gia trên các sàn thương mại điện tử lớn đã giúp hàng nghìn doanh nghiệp Việt Nam cắt giảm chi phí trung gian, tiếp cận trực tiếp đến người tiêu dùng Trung Quốc một cách hiệu quả và minh bạch hơn bao giờ hết.

Bên cạnh đó, việc tận dụng các điều khoản nâng cấp của Hiệp định ACFTA 3.0 về kinh tế số và đơn giản hóa thủ tục sẽ là đòn bẩy chính để hai quốc gia hiện thực hóa các cam kết chiến lược, đưa quan hệ thương mại đi vào chiều sâu và bền vững trong bối cảnh mới.

Thứ tư là xúc tiến theo chuỗi cung ứng và liên kết sản xuất. Các hoạt động xúc tiến với thị trường Trung Quốc không chỉ mua bán hàng hóa thông thường mà tăng cường liên kết doanh nghiệp hai nước để cùng hợp tác tham gia vào chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.

Việt Nam cũng đang đẩy mạnh xúc tiến để trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng linh kiện điện tử và năng lượng tái tạo của các tập đoàn công nghệ lớn từ Trung Quốc. Thay vì chỉ tập trung vào các đô thị ven biển, các hoạt động giao thương năm 2026 sẽ mở rộng sâu vào các tỉnh miền Tây và vùng nội địa của Trung Quốc thông qua các hành lang kinh tế liên vùng.

Thứ năm là xây dựng thương hiệu quốc gia cho hàng Việt tại thị trường Trung Quốc. Chương trình Thương hiệu quốc gia Việt Nam sẽ tiếp tục đẩy mạnh hình ảnh các sản phẩm Việt Nam chất lượng, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh hiệu quả tại thị trường Trung Quốc. Mục tiêu của nhóm hoạt động xúc tiến này là giúp doanh nghiệp quảng bá, xuất khẩu sản phẩm từ “giá rẻ” sang “giá trị cao”.

Ngoài ra, một lĩnh vực mới nổi sẽ được Việt Nam tập trung xúc tiến với Trung Quốc là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo thông qua hợp tác về AI, đào tạo nhân lực công nghệ và xây dựng các trung tâm nghiên cứu chung.

Ngoài ra, Việt Nam sẽ tăng cường xúc tiến với Trung Quốc trong các lĩnh vực logistics và hạ tầng thương mại, năng lượng và công nghệ xanh (điện gió, năng lượng sạch, sản xuất bền vững) gắn với xu hướng thương mại xanh toàn cầu; du lịch và dịch vụ xuyên biên giới…

Thưa ông, với các Hiệp định thương mại tự do (FTA), đặc biệt như RCEP, đang tác động như thế nào đến xúc tiến thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc?

Có thể nói các Hiệp định thương mại tự do ví dụ như RCEP, đóng vai trò là “đòn bẩy” chiến lược và khung pháp lý quan trọng nhất thúc đẩy xúc tiến thương mại song phương Việt Nam – Trung Quốc.

Nhìn chung, các FTA giúp mở rộng thị trường và tạo không gian thương mại chung. RCEP tạo ra khu vực thương mại tự do lớn nhất thế giới với gần 2,2 tỷ dân, chiếm khoảng 30% GDP toàn cầu, biến quan hệ song phương thành một phần của “không gian thương mại thống nhất” châu Á. Nhờ đó, việc tổ chức hội chợ, kết nối doanh nghiệp giữa hai nước trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.

Điểm ưu việt nổi bật của các FTA là cắt giảm thuế quan. RCEP sẽ xóa bỏ khoảng 90% dòng thuế trong dài hạn, giúp hàng hóa Việt Nam vào Trung Quốc rẻ hơn, cạnh tranh hơn và tạo động lực thực sự để doanh nghiệp tham gia các hoạt động xúc tiến thương mại như hội chợ, đoàn giao thương và ký kết hợp đồng.

Bên cạnh đó, các FTA thúc đẩy hình thành chuỗi cung ứng khu vực mới, trong đó Việt Nam là mắt xích quan trọng. Xúc tiến thương mại vì vậy không chỉ dừng ở bán hàng mà chuyển sang kết nối sản xuất, hợp tác công nghiệp và đầu tư.

Các FTA còn thúc đẩy thương mại điện tử và kinh tế số thông qua chương riêng trong RCEP, giúp giảm chi phí giao dịch và hỗ trợ các hình thức xúc tiến trực tuyến xuyên biên giới.

Ngoài ra, việc thống nhất quy tắc xuất xứ, thủ tục hải quan và tiêu chuẩn kỹ thuật giúp giảm chi phí tuân thủ, tăng tính minh bạch, từ đó giảm rủi ro cho doanh nghiệp khi tham gia thị trường Trung Quốc.

Tóm lại, các FTA nâng cao vị thế và năng lực cạnh tranh của Việt Nam, đặc biệt hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ (SMEs) tham gia xuất khẩu sang Trung Quốc, mở rộng cơ sở doanh nghiệp cho các chương trình xúc tiến thương mại.