Sau hơn một thập niên tồn tại, cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ di dân và tái định cư phục vụ dự án điện hạt nhân Ninh Thuận chính thức được bãi bỏ. Quyết định này phản ánh sự điều chỉnh quan trọng trong tư duy chính sách, nhằm phù hợp hơn với khung pháp luật hiện hành và yêu cầu tổ chức thực tiễn của dự án trong giai đoạn mới.

Quyết định số 80/QĐ-TTg ngày 14/01/2026 do Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà  ký đã bãi bỏ toàn bộ Quyết định số 1504/QĐ-TTg ngày 28/8/2013 về cơ chế, chính sách bồi thường, hỗ trợ di dân và tái định cư cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận. Việc bãi bỏ này được lý giải là cần thiết, khi cơ chế cũ không còn phù hợp với hệ thống pháp luật đất đai, đầu tư và quản lý ngân sách hiện nay.

CƠ CHẾ CŨ KHÔNG CÒN ĐỒNG BỘ VỚI PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH

Đặt trong bối cảnh dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đã trải qua nhiều năm tạm dừng, điều chỉnh và rà soát lại chủ trương đầu tư, quyết định bãi bỏ cơ chế cũ cho thấy nỗ lực của Chính phủ trong việc tháo gỡ các “nút thắt” chính sách tồn tại kéo dài, đặc biệt ở khâu giải phóng mặt bằng, bồi thường và tái định cư - vốn là yếu tố then chốt đối với mọi dự án hạ tầng quy mô lớn.

Quyết định số 1504/QĐ-TTg được ban hành trong bối cảnh năm 2013, khi dự án điện hạt nhân Ninh Thuận được xác định là công trình trọng điểm quốc gia, với yêu cầu phải có các cơ chế đặc thù để đẩy nhanh tiến độ chuẩn bị mặt bằng và ổn định đời sống người dân vùng dự án. Cơ chế này cho phép áp dụng nhiều chính sách hỗ trợ cao hơn mặt bằng chung, từ bồi thường đất đai, hỗ trợ sinh kế đến bố trí tái định cư.

Tuy nhiên, sau hơn mười năm, bối cảnh pháp lý và thực tiễn đã thay đổi đáng kể. Luật Đất đai, Luật Đầu tư công và các quy định liên quan đã được sửa đổi, bổ sung, trong khi dự án điện hạt nhân Ninh Thuận cũng chưa được triển khai theo kế hoạch ban đầu. Việc tiếp tục duy trì một cơ chế riêng, ban hành từ năm 2013, ngày càng bộc lộ sự chồng chéo và khó khăn trong tổ chức thực hiện.

Các phân tích từ cơ quan quản lý cho thấy cơ chế cũ không còn đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, đặc biệt trong quy trình thu hồi đất, xác định giá bồi thường và quản lý nguồn vốn. Trong thực tế, việc áp dụng cơ chế riêng kéo dài trong khi dự án chưa triển khai đã làm phát sinh những vướng mắc về pháp lý, gây lúng túng cho địa phương và các cơ quan thực thi.

Việc bãi bỏ cơ chế cũ, vì vậy, không đơn thuần là một quyết định mang tính thủ tục, mà là bước điều chỉnh để đưa công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trở lại quỹ đạo chung của pháp luật, hạn chế rủi ro pháp lý và tạo sự thống nhất trong tổ chức thực hiện.

NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH TRONG QUÁ TRÌNH THỰC THI

Song song với việc bãi bỏ Quyết định số 1504/QĐ-TTg, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.8/2025/NQ-CP ngày 26/11/2025. Trong đó, tách nội dung bồi thường, hỗ trợ di dân và tái định cư của dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành một dự án độc lập, giao UBND tỉnh Khánh Hòa làm cơ quan chủ quản và quyết định đầu tư khi chưa điều chỉnh chủ trương đầu tư tổng thể của dự án điện hạt nhân theo quy định pháp luật.

Nghị quyết 66.8 cũng yêu cầu các chủ đầu tư nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 cập nhật nội dung dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vào báo cáo nghiên cứu tiền khả thi nhằm bảo đảm tính đồng bộ; đồng thời cho phép áp dụng hình thức chỉ định thầu theo quy trình rút gọn đối với các gói thầu tư vấn, phi tư vấn phục vụ dự án.

Đối với việc thu hồi đất, Nghị quyết 66.8 quy định rõ trình tự từ khâu thông báo, điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm, xác minh nguồn gốc đất và tài sản gắn liền với đất, đến lập, thẩm định, phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quyết định thu hồi đất theo đúng quy định của pháp luật về đất đai.

Cách tiếp cận này đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong tư duy chính sách. Thay vì gắn chặt công tác bồi thường, tái định cư với tiến trình triển khai dự án điện hạt nhân - vốn còn phụ thuộc nhiều yếu tố về công nghệ, an toàn và quyết định đầu tư - các nội dung liên quan trực tiếp đến người dân được tách ra, xử lý theo một dự án độc lập, với cơ chế quản lý và nguồn lực rõ ràng hơn.

Theo các quy định mới, trong thời gian chờ bố trí tái định cư chính thức, địa phương được phép bố trí nhà ở tạm hay hỗ trợ tiền thuê nhà cho các hộ dân bị thu hồi đất trên nguyên tắc công khai, minh bạch và phù hợp điều kiện thực tế. Đồng thời, việc cho phép thực hiện các bước điều tra, khảo sát, đo đạc và lập phương án bồi thường trước khi ban hành thông báo thu hồi đất được kỳ vọng sẽ rút ngắn thời gian chuẩn bị, giảm phát sinh khiếu nại và nâng cao hiệu quả giải phóng mặt bằng.

Việc bãi bỏ cơ chế cũ còn nhằm đưa chính sách về khuôn khổ pháp luật chung, kết hợp với cơ chế dự án độc lập, được kỳ vọng sẽ nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và khả năng giám sát trong quá trình thực thi. Điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với địa phương trong tổ chức thực hiện, bảo đảm tiến độ, chất lượng và sự đồng thuận xã hội.