Phán quyết thuế quan đối ứng của Tòa án Tối cao Mỹ có thể gây xáo trộn lớn

Thứ Sáu tuần trước (20/2), Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ thuế quan đối ứng của chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump, nhưng biến động quanh chính sách thương mại của Mỹ vẫn chưa hạ nhiệt.

Trao đổi với hãng tin CNBC, nhiều nhà kinh tế cho rằng dư chấn từ phán quyết này có thể làm leo thang căng thẳng thương mại toàn cầu và gây tác động bất lợi tới nền kinh tế Mỹ.

Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết với tỷ lệ phiếu 6-3, theo đó xác định ông Trump không có thẩm quyền pháp lý để triển khai thuế quan đối ứng và một số biện pháp thuế quan khác dựa trên Đạo luật Quyền lực Kinh tế khẩn cấp Quốc tế (IEEPA).

Sau phán quyết này, ông Trump công bố mức thuế quan toàn cầu mới 10%, sau đó nâng lên 15% và áp dụng ngay với nhiều đối tác thương mại của Mỹ, khiến căng thẳng thương mại toàn cầu leo thang.

Các nhà lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) bày tỏ thất vọng, cho rằng việc Mỹ thay đổi chính sách thuế quan có thể làm xáo trộn các thỏa thuận thương mại mà Washington đã đạt được với Anh và EU năm ngoái.

Vào thứ Hai (23/2), Nghị viện châu Âu (EP) hoãn quy trình phê chuẩn thỏa thuận thương mại Mỹ - EU. Trong khi đó, Anh cảnh báo có thể đáp trả nếu Mỹ tăng thuế quan lên 15%, cao hơn mức 10% với hầu hết hàng hóa Anh đã thống nhất trong thỏa thuận.

“Phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ và thuế quan toàn cầu mới của chính quyền ông Trump làm thay đổi cách các đối tác thương mại giao thương với nền kinh tế lớn nhất thế giới, từ đó kéo theo nhiều hệ quả kinh tế”, ông Mike Reid, Trưởng bộ phận kinh tế Mỹ tại ngân hàng Royal Bank of Canada (RBC), nhận xét với CNBC.

Trong khi đó, ông Mark Zandi, nhà kinh tế trưởng tại công ty Moody’s Analytics, cho rằng căng thẳng thương mại leo thang có thể khiến cả doanh nghiệp Mỹ cũng như các chính phủ nước ngoài thận trọng hơn. Theo ông, điều này sẽ gây tác động bất lợi cho kinh tế Mỹ.

“Doanh nghiệp Mỹ không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo, nên sẽ đầu tư ít hơn, tuyển dụng ít hơn và thận trọng hơn trong việc mở rộng hoạt động. Xu hướng này cản trở tăng trưởng kinh tế Mỹ”, ông Zandi nói với CNBC.

Theo ông Zandi, trong bối cảnh bất định gia tăng, các chính phủ nước ngoài cũng có thể phản ứng tương tự bằng cách tiếp tục giảm mức độ gắn kết với Mỹ.

“Tình hình đang khá rối và có cảm giác ngày càng rối hơn”, ông Zandi nhận xét.

Với xu hướng này, nhiều quốc gia có thể tiếp tục đẩy mạnh chiến lược dịch chuyển thương mại, giảm phụ thuộc vào thị trường Mỹ và tăng giao thương với các đối tác khác, trong đó có Trung Quốc.

Theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), xuất khẩu của Trung Quốc trong tháng 12/2025 tăng 6,6% so với cùng kỳ năm 2024, vượt dự báo của các nhà phân tích và đưa thặng dư thương mại cả năm lên mức kỷ lục. Cũng theo GACC, nhập khẩu của Trung Quốc trong tháng 12/2025 ghi nhận tốc độ tăng nhanh nhất trong 3 tháng.

Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, chính quyền Tổng thống Trump sẽ tiếp tục theo đuổi chương trình thuế quan và dự kiến sử dụng nhiều cơ sở pháp lý khác nhau trong Đạo luật Thương mại năm 1974. Trước mắt, ông Trump đang viện dẫn Mục 122 của đạo luật này để áp mức thuế quan toàn cầu mới được công bố vào cuối tuần trước.

Tuy nhiên, Mục 122 chỉ cho phép biện pháp này có hiệu lực tối đa 150 ngày - tức đến khoảng giữa tháng 7/2026. Nếu muốn kéo dài thời hạn áp dụng, thuế quan mới này cần được Quốc hội phê chuẩn.

Vì vậy, giới quan sát cho rằng chính quyền ông Trump nhiều khả năng sẽ tiếp tục viện dẫn Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962 và Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để bổ sung cho thuế quan đang áp theo Mục 122. Nếu kịch bản này xảy ra, Mỹ có thể duy trì thuế quan với các đối tác thương mại thêm ít nhất vài năm.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cho rằng nhà đầu tư chưa cần phản ứng quá mạnh ở thời điểm hiện tại.

“Việc Washington triển khai thuế quan toàn cầu mới gần như không làm thay đổi mức thuế quan hiệu dụng - tức mức thuế quan thực tế bình quân - cũng như dự báo lạm phát trong ngắn hạn”, bà Veronica Clark, nhà kinh tế của ngân hàng Citigroup, nói trong báo cáo gửi khách hàng đầu tuần này.

Theo bà Clark, mức thuế quan 10% áp theo Mục 122 có thể khiến mức thuế quan hiệu dụng của Mỹ giảm khoảng 3-4 điểm phần trăm, trong khi mức 15% gần như không làm thay đổi thuế quan này - nếu có thay đổi thì cũng chỉ giảm khoảng 1 điểm phần trăm.

Trong khi đó, ông Zandi của Moody’s Analytics cho rằng dù hiện chưa thể định lượng đầy đủ tác động từ chính sách thuế quan mới của Mỹ, xu hướng lớn đã dần hiện rõ.

“Mỹ đang dần tách khỏi phần còn lại của thế giới, trong khi các nền kinh tế khác cũng giảm gắn kết với Mỹ. Xu hướng phi toàn cầu hóa này sẽ tạo thêm lực cản đối với tăng trưởng và về lâu dài có thể làm suy yếu nền kinh tế toàn cầu”, ông Zandi nhận định.