Một năm sau khi chuyển dịch sản xuất và nguồn cung ra khỏi Trung Quốc nhằm né tránh mức thuế quan cao hơn từ Mỹ, một số công ty giờ đây nhận ra rằng việc tìm kiếm giải pháp thay thế cho hệ sinh thái nhà máy tại quốc gia này không hề đơn giản như họ từng kỳ vọng...

Năm 2025, khi các mức thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt châm ngòi cho làn sóng toàn cầu đổ xô đa dạng hóa chuỗi cung ứng, công ty đúc kim loại có trụ sở tại Trung Quốc của bà Heather Kuang đã mất một phần đơn hàng khi một khách hàng lớn tại Mỹ chuyển bớt đơn đặt hàng sang Ấn Độ.

Bà Kuang, Phó Chủ tịch công ty gia đình Dawang Metals, có trụ sở tại thành phố Đan Đông ở đông bắc Trung Quốc, cho biết vị khách hàng này sau đó đã quay trở lại đặt hàng mới sau khi gặp phải nhiều vấn đề tại Ấn Độ. Dawang cũng từng cân nhắc chuyển một phần sản xuất ra nước ngoài trước khi từ bỏ kế hoạch này.

"Lợi thế của chuỗi cung ứng Trung Quốc vẫn còn quá lớn, và rất khó để tái tạo được mô hình sản xuất nội địa như vậy ở bất kỳ nơi nào khác," bà Kuang chia sẻ.

Các công ty vẫn tiếp tục đầu tư vào các trung tâm sản xuất tại Đông Nam Á, nhưng chiến lược "Trung Quốc + 1" (China plus one) - trong đó các doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro phụ thuộc vào Trung Quốc bằng cách mở rộng hoạt động sang các quốc gia có mức thuế thấp hơn - lại được chứng minh là khó thực hiện hơn nhiều so với dự tính.

Dù hiện vẫn chưa có số liệu cụ thể cho thấy chính xác bao nhiêu hoạt động tìm nguồn cung đang quay trở lại Trung Quốc, một số nhà mua hàng từng chuyển dịch sản xuất sang nơi khác cho biết họ đang giữ lại hoặc khôi phục quan hệ với các nhà cung cấp Trung Quốc. Bởi lẽ các nhà máy ở nước ngoài vẫn gặp khó khăn trong việc sánh được với lực lượng lao động lành nghề, mạng lưới nhà cung cấp và nguồn điện ổn định của Trung Quốc.

Dù vậy, các trung tâm sản xuất đối thủ như Ấn Độ, Indonesia và Việt Nam vẫn tiếp tục thu hút được không ít khoản đầu tư từ các nhà sản xuất trong lĩnh vực điện tử, ô tô và nhiều ngành công nghiệp khác, bất chấp những lo ngại vẫn còn tồn tại.

Những dịch chuyển này đang diễn ra ngay trước thềm cuộc gặp dự kiến giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong tháng này, sự kiện mà giới doanh nghiệp đang theo dõi sát sao để tìm kiếm sự rõ ràng hơn về một cơ chế được đề xuất nhằm giảm bớt rào cản đối với một số mặt hàng không nhạy cảm.

Theo hai nguồn tin thân cận của Reuters, nhà bán lẻ Mỹ Target đã chuyển một phần đơn hàng trở lại các nhà cung cấp Trung Quốc, với lý do là tình trạng gián đoạn chuỗi cung ứng và những hạn chế trong sản xuất. Các nguồn tin này không tiết lộ giá trị hay thời hạn cụ thể của các đơn hàng nói trên.

Shein, nhà bán lẻ thời trang nhanh của Trung Quốc, cũng đang thu hẹp một số hoạt động tại Việt Nam, theo những nguồn tin thân cận của Reuters với hoạt động kinh doanh của công ty này tại đây.

Một trong những lý do khiến các doanh nghiệp dịch chuyển khỏi Trung Quốc trước đây là để tận dụng sự chênh lệch về mức thuế quan của Mỹ. Theo ước tính của Economist Intelligence Unit (EIU) vào tháng 7, Trung Quốc phải chịu mức thuế quan thực tế của Mỹ khoảng 20%, trong khi Việt Nam chỉ chịu mức 6,1%, Indonesia 13,4% và Thái Lan 4,5%.

Tuy nhiên, lợi thế này đã dần thu hẹp lại khi Washington mở rộng áp dụng thuế quan đối với nhiều quốc gia hơn, khiến một số nhà sản xuất Trung Quốc phải cân nhắc lại kế hoạch đầu tư ra nước ngoài, theo EIU.

KHÔNG CHỈ LÀ VẤN ĐỀ THUẾ QUAN

Khả năng tiếp cận nguồn điện ổn định đã trở thành yếu tố quan trọng không kém gì giá cả, đặc biệt sau khi cuộc khủng hoảng tại Trung Đông từng thử thách độ tin cậy về năng lượng của các cơ sở sản xuất, một số công ty cho biết.

Ông Stanislaw Krykun, Tổng giám đốc điều hành công ty bao bì DST Pack có trụ sở tại Ba Lan, đã cùng đối tác sản xuất Trung Quốc - nơi công ty ông đã hợp tác suốt sáu năm qua - vượt qua giai đoạn khó khăn khi chi phí nguyên liệu nhựa đầu vào tăng vọt 15% vào tháng 4/2026, do giá dầu leo thang.

"Trong bất kỳ cuộc khủng hoảng nào, các nhà máy sản xuất tại Trung Quốc vẫn luôn là những nhà máy ổn định nhất mà bạn có thể sử dụng," ông Krykun nhận định.

Theo ông, DST Pack hiện đang lấy 80% sản lượng từ một nhà máy tại Thâm Quyến, với 10% còn lại được chia đều cho các nhà máy dự phòng lâu năm tại Mỹ và châu Âu.

Những lựa chọn thay thế này có chi phí cao hơn từ hai đến ba lần trên mỗi đơn vị sản phẩm.

Tuy nhiên, không phải nhà xuất khẩu nào cũng chứng kiến nhu cầu từ Mỹ quay trở lại. Bà Summer Hu, đại lý bán hàng có trụ sở tại Ninh Ba, chuyên về các sản phẩm quà tặng và đồ thể thao ngoài trời, cho biết công ty bà chưa thấy dấu hiệu đơn hàng từ Mỹ tăng lên. "Chúng tôi không thực sự lạc quan lắm," bà Hu chia sẻ. "Mức độ cạnh tranh hiện nay quá gay gắt".

Việt Nam vẫn là một trong những quốc gia hưởng lợi nhiều nhất từ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng, thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư nước ngoài. Bà Yu Yangxian, người kinh doanh tủ khóa điện tử và máy bán hàng tự động, cho biết công ty bà vẫn duy trì khoảng một phần tám tổng công suất sản xuất tại Việt Nam như một biện pháp phòng ngừa rủi ro.

Bà Yu Yangxian cho biết công ty hoàn toàn có thể mở rộng hoạt động tại đây một lần nữa "nếu ông Trump lại 'nổi cơn thịnh nộ'" và các mức thuế quan tăng vọt trở lại. Các nhà xuất khẩu cho biết họ không kỳ vọng nhiều vào việc hội nghị thượng đỉnh giữa Trump và Tập Cận Bình sẽ giải quyết được những khó khăn hiện tại của họ.

"Chúng tôi đã từ bỏ việc kỳ vọng quá nhiều vào ông Trump từ lâu rồi. Chúng tôi không thể phụ thuộc vào ông ấy để duy trì sinh kế, hay đặt toàn bộ hy vọng vào ông ấy. Chúng tôi phải tự mình tìm kiếm thị trường xuất khẩu để có thể tồn tại," bà Kuang chia sẻ.