Các hệ thống bảo mật truyền thống có nguy cơ mất an toàn trong kỷ nguyên lượng tử

Ngày 22/5, Hiệp hội An ninh mạng phối hợp với IEC Group tổ chức Vietnam Security Summit 2026 với chủ đề “Bảo vệ tương lai số trong thế giới hậu lượng tử & AI”.

Phát biểu tại sự kiện, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng, Phó Tư lệnh, Bộ Tư lệnh tác chiến không gian mạng, Bộ Quốc phòng, nhấn mạnh hệ thống công nghệ thông tin và hạ tầng số đã trở thành mạch máu vận hành cho nền kinh tế. 

Ông cảnh báo về sự thay đổi bản chất của các cuộc tấn công mạng, khác với trước kia chỉ nhằm phá hoại hoặc trục lợi tài chính nhỏ lẻ, tội phạm mạng hiện nay hoạt động có tổ chức, quy mô lớn và có chiều sâu kỹ thuật.

Mục tiêu nhắm đến là các hệ thống hạ tầng trọng yếu như ngân hàng, điện lực, giao thông, bệnh viện nhằm làm gián đoạn dịch vụ và gây bất ổn xã hội.

Một trung tâm dữ liệu có thể bị tê liệt, làm gián đoạn hoạt động của hàng triệu người dùng. Một cuộc tấn công mạng vào hệ thống ngân hàng có thể gây đình trệ thanh toán diện rộng. Một sự cố của hệ thống công nghiệp có thể ảnh hưởng đến điện lực, giao thông, logistics hoặc là chuỗi cung ứng quốc gia.

Bên cạnh đó, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng cũng chỉ ra thực tế phần lớn các hệ thống số hiện nay đang phụ thuộc vào phần mềm và các nền tảng điện toán đám mây xuyên biên giới của nước ngoài. 

Điều này dù giúp triển khai nhanh và tiết kiệm chi phí nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ chiến lược về mất kiểm soát dữ liệu và gián đoạn dịch vụ. Ông khẳng định, trên thế giới hiện nay không có một tổ chức nào quá lớn để không bị tấn công, trong đó bao gồm cả hệ thống của Bộ Quốc phòng.

Bất chấp những rủi ro hiện hữu, Thiếu tướng Nguyễn Tùng Hưng đánh giá nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn xem an ninh mạng như một khoản chi phí phụ thay vì chi phí sống còn.

Không ít đơn vị sẵn sàng đầu tư lớn cho chuyển đổi số để phục vụ kinh doanh nhưng lại hạn chế ngân sách bảo mật, đưa hệ thống vào vận hành khi chưa được kiểm thử và đánh giá rủi ro đầy đủ. Chỉ khi xảy ra sự cố nghiêm trọng, doanh nghiệp mới đối mặt với hậu quả mất dữ liệu, mất khách hàng, giảm uy tín và đe dọa trực tiếp đến khả năng sinh tồn trên thị trường.

Ngoài ra, sự thiếu hụt nghiêm trọng nguồn nhân lực chất lượng cao về an ninh mạng cũng là một rào cản lớn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc thiếu hụt đội ngũ chuyên gia, vắng bóng lực lượng giám sát và chưa chuẩn hóa quy trình ứng phó khiến các đơn vị gặp nhiều khó khăn, rơi vào thế bị động khi xảy ra rủi ro trên không gian mạng.

Trước những thách thức, ông cho biết việc đảm bảo an ninh mạng cần được triển khai theo hướng tổng thể, chủ động và chiến lược lâu dài.

Thứ nhất, cần phải thay đổi từ tư duy ứng phó sang tư duy chủ động, phòng ngừa chủ động. Trong an ninh mạng, việc phòng ngừa luôn mang lại hiệu quả hơn so với việc khắc phục hậu quả. Doanh nghiệp cần coi an ninh mạng là một phần trong quy trình ngay từ khâu thiết kế, chứ không phải là bổ sung sau khi có sự cố.

Thứ hai, cần xây dựng một hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa doanh nghiệp và cơ quan nhà nước, thúc đẩy chia sẻ cảnh báo sớm, chia sẻ thông tin về nguy cơ, phối hợp ứng cứu sự cố và tổ chức diễn tập tác chiến thường xuyên. Trong môi trường số hiện nay, một cuộc tấn công vào doanh nghiệp có thể lan rộng, ảnh hưởng đến cả một chuỗi cung ứng, vì vậy bảo vệ mình chính là bảo vệ hệ sinh thái chung.

Hơn nữa, trong kỷ nguyên lượng tử sắp tới, các quốc gia còn phải đối diện với chiến lược thu thập dữ liệu trước để chờ giải mã sau của các thế lực có tiềm lực công nghệ mạnh.

Cảnh báo này cũng được Đại tá, T.S Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, Trưởng Ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân, Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, đưa ra khi phát biểu khai mạc Diễn đàn. 

Đại tá nhấn mạnh sự phát triển nhanh chóng của công nghệ lượng tử trong tương lai gần cũng đang đặt ra những thách thức mới đối với các hệ thống bảo mật truyền thống. Nhiều phương thức mã hóa hiện nay có nguy cơ không còn bảo đảm an toàn trước năng lực xử lý của điện toán lượng tử. 

Trong khi đó, Thiếu tá Trần Trung Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm An ninh mạng quốc gia kiêm Giám đốc Trung tâm VNCERT, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an cho biết VNCERT giữ vai trò chủ trì ứng phó sự cố an ninh mạng trên toàn quốc và giám sát các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia.

Theo ông, AI đang làm thay đổi căn bản hoạt động tấn công mạng, từ trinh sát, sinh mã độc, phishing, deepfake, phát hiện và khai thác lỗ hổng, tấn công ngang, leo thang đặc quyền đến trích xuất dữ liệu tinh vi nhằm qua mặt hệ thống giám sát.

Vì vậy, các ưu tiên trong giai đoạn tới là áp dụng tư duy Zero Trust, bảo vệ dữ liệu như tài sản quốc gia, nâng cao năng lực nhân sự, phát triển khả năng phục hồi, làm chủ công nghệ lõi, ưu tiên sản phẩm an ninh mạng trong nước, hoàn thiện khung pháp lý cho AI, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng Khung kiến trúc an ninh mạng Việt Nam.