Doanh nghiệp siêu nhỏ “thở phào” khi được phép sử dụng nhân sự gia đình làm kế toán

Một điểm mới đáng chú ý trong Thông tư số 58/2026/TT-BTC về hướng dẫn chế độ kế toán cho doanh nghiệp siêu nhỏ nằm ở cách tiếp cận trong công tác tổ chức kể toán. Thông tư có hiệu lực và áp dụng cho các năm tài chính từ ngày 1/7/2026 trở đi.

Theo đó, điểm dễ nhận ra nhất là quy định về nhân sự kế toán đã được nới lỏng đáng kể.

Cụ thể, doanh nghiệp không còn bị bó buộc phải thuê kế toán trưởng như trước, mà hoàn toàn có thể sử dụng chính người thân trong gia đình như cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, vợ chồng, con cái hoặc anh chị em ruột làm kế toán.

Đồng thời, doanh nghiệp cũng không bắt buộc phải bố trí kế toán trưởng; trường hợp phân công phụ trách kế toán thì người này được ký thay kế toán trưởng trên các chứng từ, sổ kế toán và báo cáo tài chính.

Cách làm này giúp nhiều doanh nghiệp gia đình, cơ sở sản xuất nhỏ tiết giảm đáng kể chi phí thuê ngoài và linh hoạt hơn trong quản trị.

Song song với đó, cách ghi chép kế toán cũng được điều chỉnh theo hướng đơn giản, bám sát phương pháp nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập mà doanh nghiệp lựa chọn.

Thứ nhất,  với doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu.

Hệ thống chứng từ chủ yếu xoay quanh hóa đơn và các giấy tờ liên quan đến doanh thu. Việc ghi chép cũng được rút gọn, chỉ cần theo dõi trên Sổ doanh thu bán hàng hóa, dịch vụ (Mẫu số S1-DNSN) là có thể đáp ứng yêu cầu.

Thứ hai, đối với doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập tính thuế.

Phạm vi chứng từ có mở rộng hơn nhưng vẫn giữ theo hướng tối giản. Ngoài hóa đơn, doanh nghiệp có thể sử dụng thêm bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn cùng các chứng từ khác để làm chứng từ kế toán xác định doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế.

Thứ ba, đối với trường hợp doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu thì bộ chứng từ vẫn xoay quanh các yếu tố quen thuộc như hóa đơn, bảng kê và tài liệu liên quan đến doanh thu, chi phí.

Thứ tư,  doanh nghiệp siêu nhỏ nộp thuế giá trị gia tăng theo phương pháp khấu trừ và nộp thuế thu nhập doanh nghiệp trên thu nhập chịu thuế sẽ yêu cầu hệ thống sổ sách đầy đủ hơn nhưng doanh nghiệp vẫn sử dụng hóa đơn, bảng kê mua hàng hóa, dịch vụ không có hóa đơn và các chứng từ khác để chứng từ kế toán xác định doanh thu, chi phí và thu nhập chịu thuế.

Việc chuyển từ mô hình kế toán theo tài khoản sang hình thức ghi sổ đơn giản theo phương pháp tính thuế được đánh giá là giảm tải thủ tục, tạo điều kiện để các mô hình kinh doanh nhỏ dễ dàng hoạt động và chuyển đổi sang khu vực chính thức một cách thuận lợi hơn.

Một thay đổi quan trọng khác là việc tinh giản nghĩa vụ báo cáo. Doanh nghiệp nộp thuế thu nhập doanh nghiệp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu sẽ không phải nộp báo cáo tài chính nếu không có yêu cầu cụ thể từ cơ quan quản lý.

Trường hợp cần lập báo cáo, hệ thống cũng được rút gọn chỉ còn hai báo cáo cơ bản gồm báo cáo tình hình tài chính và báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, giúp doanh nghiệp dễ dàng theo dõi và giảm đáng kể chi phí kế toán.

Ngoài ra, doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn có quyền lựa chọn áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa nếu thấy phù hợp hơn với hoạt động của mình.

Tuy nhiên, một khi đã lựa chọn thì phải duy trì ổn định trong suốt năm tài chính, và chỉ được thay đổi vào đầu năm tài chính kế tiếp để đảm bảo tính nhất quán, Thông tư nêu rõ.

Đối với hộ kinh doanh hoặc cá nhân kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp, nguyên tắc áp dụng cũng tương tự. Nếu đã chọn áp dụng theo Thông tư này thì cần duy trì trong cả năm, kể cả khi giữa năm có sự thay đổi về điều kiện áp dụng thì vẫn tiếp tục cho đến hết kỳ tài chính hiện tại, sau đó mới chuyển sang chế độ phù hợp hơn.