Chuyển đổi số về bản làng: Cách Nghệ An đưa dịch vụ công đến gần đồng bào miền núi

TỪ CHỦ TRƯƠNG ĐẾN CÁCH LÀM PHÙ HỢP VÙNG CAO

Trong lộ trình chuyển đổi số đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Nghệ An xác định phát triển đồng thời chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, ưu tiên dữ liệu, hạ tầng số và kỹ năng số của người dân. Tuy nhiên, tại các xã miền núi, điều kiện xuất phát thấp hơn rõ rệt so với khu vực đồng bằng. Hạ tầng viễn thông chưa đồng đều, nhiều hộ dân thiếu thiết bị hoặc chỉ sử dụng điện thoại cấu hình thấp; kỹ năng số chênh lệch theo độ tuổi, trình độ; rào cản về ngôn ngữ và thói quen sinh hoạt khiến việc tiếp cận dịch vụ công trực tuyến gặp không ít khó khăn.

Từ thực tế đó, Nghệ An triển khai mô hình tổ công nghệ số cộng đồng tại thôn, bản, gắn với sự lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền và các đoàn thể. Các tổ này đóng vai trò hỗ trợ trực tiếp, “cầm tay chỉ việc”, giúp người dân từng bước làm quen với môi trường số, thay vì chỉ tập huấn theo đợt ngắn hạn.

Giảm nghèo thông tin, hướng đến phát triển bền vững

Tại xã miền núi Yên Na, việc giải quyết thủ tục hành chính được rút gọn, hạn chế tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần. Ở bản Văng Cuộm, nơi sinh sống của đồng bào Thái, nhiều người lớn tuổi chưa quen sử dụng điện thoại thông minh. Các thành viên tổ công nghệ số cộng đồng đã trực tiếp hướng dẫn người dân kê khai hồ sơ điện tử ngay tại nhà văn hóa bản.

Bà Vi Thị Hằng, người dân bản Văng Cuộm, cho biết lần đầu làm thủ tục trên điện thoại nên còn lúng túng, nhưng nhờ được hướng dẫn cụ thể, bà đã hoàn thành hồ sơ và yên tâm ra về. Những trải nghiệm thực tế như vậy giúp người dân dần hình thành thói quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thay vì e ngại công nghệ như trước.

“CẦU NỐI” ĐƯA DỊCH VỤ SỐ VÀ KINH TẾ SỐ VỀ MIỀN NÚI

Một nhiệm vụ trọng tâm của các tổ công nghệ số cộng đồng là hỗ trợ người dân tiếp cận Cổng Dịch vụ công Quốc gia và ứng dụng VNeID. Việc sử dụng định danh điện tử giúp xác thực thuận tiện, giảm giấy tờ, hạn chế đi lại, đặc biệt có ý nghĩa với người dân miền núi ở xa trung tâm.

Theo ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na, các tổ chuyển đổi số cộng đồng không quản ngày nghỉ, thời tiết, xuống tận thôn, bản để hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Mục tiêu là giúp người dân dần quen với thủ tục hành chính hiện đại, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình chuyển đổi số.

Không dừng lại ở dịch vụ công, nhiều tổ công nghệ số cộng đồng còn mở rộng hỗ trợ kinh tế số. Người dân, hợp tác xã, tổ hợp tác được hướng dẫn đưa sản phẩm nông nghiệp, đặc sản địa phương lên môi trường mạng, giới thiệu điểm du lịch cộng đồng, xây dựng thông tin bản đồ số, học cách chụp ảnh, quay video, viết mô tả sản phẩm và bán hàng trực tuyến. Cách làm này giúp đồng bào miền núi tiếp cận thị trường rộng hơn, từng bước hình thành tư duy kinh doanh số, tạo thêm sinh kế từ chuyển đổi số.

Tuy vậy, theo ông Lô Khăm Kha, Chủ tịch UBND xã Nga My, chuyển đổi số ở miền núi vẫn đối mặt nhiều rào cản. Hạ tầng viễn thông chưa đồng đều, người dân thiếu thiết bị và kỹ năng công nghệ; sau sáp nhập, khối lượng hồ sơ tăng, cán bộ phải làm việc ngoài giờ để kịp giải quyết cho người dân. Ông Kha nhấn mạnh, hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ nằm ở số lượng hồ sơ xử lý, mà quan trọng hơn là niềm tin của người dân đối với chính quyền và dịch vụ số.

Thời gian qua nhờ Chương trình mục tiêu quốc gia mà điều kiện kết cấu, cơ sở hạ tầng tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi được tăng cường, góp phần quan trọng vào việc giải quyết nhiều vấn đề xã hội đang tồn tại, cuộc sống sinh hoạt sản xuất và giao thương phát triển; mức độ tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế của cộng đồng người dân vùng thay đổi tích cực.

Cùng đó là chuyển đổi số đã giúp bà con bản làng Nghệ An giảm nghèo bằng cách đưa dịch vụ công đến gần người dân qua điện thoại thông minh, hướng dẫn định danh điện tử, nộp hồ sơ online; qua các tổ công nghệ số cộng đồng kết nối người dân với nền tảng số, hỗ trợ tiếp cận thông tin; và phát triển kinh tế, giao thương thông qua thương mại điện tử, thanh toán không tiền mặt, từ đó thay đổi tư duy sản xuất, vươn lên làm giàu, cải thiện rõ rệt đời sống vật chất và tinh thần.

Theo UBND tỉnh Nghệ An, tỉ lệ hộ nghèo toàn tỉnh giảm từ 7,8% năm 2021 xuống còn 4,16% năm 2024 và ước còn 3,13% vào cuối năm 2025. Bình quân mỗi năm, tỉ lệ hộ nghèo giảm 1,16%, trong đó khu vực miền núi giảm bình quân 2,15% mỗi năm, đạt mục tiêu của Chương trình. Nhiều địa phương có tốc độ giảm nghèo cao hơn mức bình quân chung, góp phần thu hẹp dần khoảng cách phát triển giữa miền núi và đồng bằng.

Cùng với giảm nghèo về thu nhập, khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân được cải thiện rõ rệt. Nhiều bản làng vùng cao trước đây thiếu điện, thiếu nước, giao thông cách trở, nay đã có hạ tầng cơ bản đồng bộ, đường bê tông đến tận thôn bản, học sinh đến trường thuận lợi hơn, người dân được tiếp cận dịch vụ y tế và thông tin đầy đủ hơn.